Ankara başkent olmadan önce hangi şehirler başkentlik yaptı? Bursa, Edirne ve İstanbul'un tarihi rolü

Türkiye'nin başkenti Ankara, 13 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisinde alınan kararla resmen başkent ilan edilirken, tarihi kararın üzerinden 103 yıl geçti. Tarih boyunca Anadolu'daki Türk devletlerinin yönetim merkezleri, siyasi gelişmeler ve devletlerin sınırları doğrultusunda değişiklik gösterdi. Osmanlı Devleti döneminde Bursa ve Edirne'nin ardından İstanbul başkent olurken Milli Mücadele yıllarında Ankara, yeni devletin yönetim merkezi olarak ön plana çıktı.

Ankara'nın başkent ilan edilmesinden önce hangi şehirlerin başkentlik yaptığı, Türkiye'nin başkentinin neden İstanbul'dan Ankara'ya taşındığı ve bu değişimin hangi tarihi gelişmeler sonucunda gerçekleştiği merak ediliyor. Osmanlı'nın ilk dönemlerinden Cumhuriyet'in kuruluşuna uzanan süreçte Bursa, Edirne ve İstanbul farklı dönemlerde yönetim merkezi olarak kullanıldı. Ankara'nın başkent olması ise Milli Mücadele'nin merkezinde yer alan kentin siyasi ve stratejik öneminin resmi bir kararla kabul edilmesini sağladı.

Bursa: Osmanlı Devleti'nin ilk başkenti

Osmanlı Devleti'nin ilk başkenti olarak kabul edilen Bursa, 1326 yılında Orhan Gazi döneminde fethedildi ve devletin yönetim merkezi haline geldi. Şehir, Osmanlı'nın siyasi ve ekonomik açıdan güçlenmesinde önemli rol oynadı. Bursa'da inşa edilen camiler, medreseler, hanlar ve diğer yapılar, kentin yalnızca bir yönetim merkezi değil, aynı zamanda önemli bir ticaret ve kültür şehri olduğunu da ortaya koydu.

Osmanlı Devleti'nin büyümesiyle birlikte yönetim merkezinin farklı bir şehre taşınması gündeme geldi. Bursa, başkentlik işlevini zamanla Edirne'ye bıraksa da Osmanlı tarihindeki önemini korudu.

Edirne: Avrupa'ya açılan yönetim merkezi

Edirne, Osmanlı Devleti'nin Rumeli'deki ilerleyişi sırasında önem kazandı ve 14. yüzyılın ikinci yarısında başkent olarak kullanılmaya başlandı. Şehir, Osmanlı'nın Avrupa topraklarındaki siyasi ve askeri faaliyetlerinin yönetilmesinde önemli bir merkez oldu.

Edirne'nin başkentlik dönemi, Osmanlı'nın Balkanlar'daki hakimiyetini genişlettiği yıllarla örtüşüyordu. İstanbul'un 1453 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedilmesinin ardından ise devletin yönetim merkezi İstanbul'a taşındı.

Play Video

İstanbul: Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan başkentlik dönemi

İstanbul, 1453'teki fethin ardından Osmanlı Devleti'nin başkenti oldu. Şehir, yüzyıllar boyunca padişahların ikamet ettiği, devlet yönetiminin yürütüldüğü ve diplomatik ilişkilerin şekillendiği merkez olarak öne çıktı.

Osmanlı Devleti'nin son döneminde de başkent olma niteliğini sürdüren İstanbul, Birinci Dünya Savaşı'nın ardından işgal sürecine girdi. Bu gelişme, Milli Mücadele'nin yönetildiği merkez olarak Ankara'nın önem kazanmasında etkili oldu.

İstanbul'un tarihi ve siyasi konumu devam ederken Anadolu'da yürütülen bağımsızlık mücadelesi, yeni devletin yönetim merkezi konusunda farklı bir dönemin başlangıcını hazırladı.

Ankara: Milli Mücadele'nin merkezinden başkente

Ankara, Milli Mücadele döneminde coğrafi konumu ve ulaşım imkanları nedeniyle önemli bir merkez haline geldi. Mustafa Kemal Atatürk'ün 27 Aralık 1919'da Ankara'ya gelmesi ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin 23 Nisan 1920'de burada açılması, şehrin siyasi önemini artırdı.

Kurtuluş Savaşı'nın Ankara'dan yönetilmesi, Meclis ve hükümet çalışmalarının burada yürütülmesi, kenti yeni devletin fiili yönetim merkezi konumuna getirdi. Savaşın kazanılmasının ardından bu durumun resmileştirilmesi gündeme geldi.

İsmet İnönü ve arkadaşlarının sunduğu teklif, 13 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edildi. Böylece Ankara, Türkiye'nin resmi başkenti oldu. Bu karar, Cumhuriyet'in ilanından 16 gün önce alınması bakımından da tarihi önem taşıyor.

ANKARA'NIN BAŞKENT OLMA KARARI NASIL ALINDI?

Ankara'nın başkent ilan edilmesine ilişkin teklif, 9 Ekim 1923'te İsmet İnönü ve 14 milletvekili tarafından Meclise sunuldu. Teklifte, Türkiye devletinin yönetim merkezinin Ankara olması öngörülüyordu.

Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilen düzenlemeyle Ankara'nın başkentliği 13 Ekim 1923 tarihinde resmiyet kazandı. Kararda, Milli Mücadele'nin Ankara'dan yürütülmüş olması ve şehrin yeni devletin yönetim merkezi haline gelmesi belirleyici tarihi unsurlar arasında yer aldı.

Ankara'nın başkent ilan edilmesinin ardından 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi. Böylece başkentlik kararı ile Cumhuriyet'in kuruluşu, birbirini takip eden iki önemli tarihi gelişme olarak kayıtlara geçti.

TÜRKİYE'NİN BAŞKENTLERİ HANGİLERİ?

Türk devletlerinin tarihindeki yönetim merkezleri, devletlerin siyasi ve coğrafi gelişimine göre değişiklik gösterdi. Osmanlı Devleti'nin başkentleri arasında Bursa, Edirne ve İstanbul öne çıkarken Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti Ankara oldu.

Türkiye'nin başkentlik tarihini özetleyen liste şöyle:

Bursa: Osmanlı Devleti'nin ilk başkenti olarak kabul edilir.

Edirne: Osmanlı'nın Rumeli'deki genişlemesi sırasında başkentlik yaptı.

İstanbul: 1453'teki fethin ardından Osmanlı Devleti'nin başkenti oldu ve bu konumunu imparatorluğun sonuna kadar sürdürdü.

Ankara: 13 Ekim 1923'te Türkiye'nin başkenti ilan edildi ve günümüzde de başkent olmayı sürdürüyor.

Burada önemli bir ayrım bulunuyor: Bursa, Edirne ve İstanbul, Osmanlı Devleti'nin tarihi başkentleri olarak değerlendirilirken Ankara, Türkiye Cumhuriyeti'nin başkentidir. Bu nedenle liste, farklı dönemlerdeki yönetim merkezlerini tarihi bir sıralama içinde ele alıyor.

ANKARA'NIN BAŞKENT OLUŞU NEDEN ÖNEM TAŞIYOR?

Ankara'nın başkent ilan edilmesi, yalnızca yönetim merkezinin değişmesi anlamına gelmiyordu. Milli Mücadele'nin yürütüldüğü ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin açıldığı şehrin başkent olması, yeni devletin siyasi yapılanmasının da önemli bir göstergesiydi.

13 Ekim 1923 tarihli karar, 29 Ekim'de Cumhuriyet'in ilan edilmesinden önce alınarak yeni devletin yönetim merkezini belirledi. Ankara, Cumhuriyet döneminde devlet kurumlarının yer aldığı ve siyasi kararların alındığı merkez olmayı sürdürdü.

Ankara'nın başkent olmadan önce hangi şehirlerin başkentlik yaptığı sorusunun yanıtı, Osmanlı tarihindeki Bursa, Edirne ve İstanbul sıralamasında bulunuyor. Ankara'nın başkent oluşu ise Milli Mücadele'den Cumhuriyet'e uzanan tarihi sürecin en önemli dönüm noktalarından biri olarak öne çıkıyor.

Atatürk Ansiklopedisi: Ankara'nın başkent oluşu ve tarihi arka planı.

Türkiye Büyük Millet Meclisi: Ankara'nın başkent ilan edilmesine ilişkin Meclis tutanakları ve tarihi kayıtlar.

T.C. Bursa Valiliği: Bursa'nın Osmanlı dönemindeki başkentlik tarihi.

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü: Osmanlı'nın ilk başkenti Bursa ve başkentliğin İstanbul'a taşınmasına ilişkin tarihçe.

Sena Demiröz 

Takvim