24 Ekim Tarihte Bugün  Miladi takvime göre yılın 297.  günü

Olaylar

• 1260 - Memlük Sultanı Seyfeddin Kutuz, siyasi rakibi Baybars tarafından katledildi.
• 1857 - İlk futbol kulübü Sheffield FC kuruldu.
• 1882 - Alman bilim insanı Robert Koch, verem mikrobunu keşfetti.
• 1912 - Birinci Balkan Savaşı'nda Osmanlı ve Sırp Orduları arasındaki Kumanova Muharebesi Sırpların galibiyeti ile sonlandı.
• 1914 - I. Dünya Savaşı: Osmanlı İmparatorluğu ile Rus İmparatorluğu arasında Kafkasya Cephesi başladı.
• Kafkasya Cephesi I. Dünya Savaşı Doğu Cephesi Osmanlı Cephesi
  Üst: Erzurum'daki yıkılma Sol Üst: Rus kuvvetleri; Sol Alt: Müslüman mülteci; Sağ Üst: Osmanlı kuvvetleri; Sağ Alt: Ermeni mülteci; Tarih 24 Ekim 1914 - 30 Ekim 1918 Bölge

  Güney Rusya, Kafkasya, Doğu Anadolu Bölgesi

  Sonuç

  Kafkasya'da yeni devletlerin kurulması

  • Brest-Litovsk Antlaşması (Osmanlı-Rus)
  • Poti Antlaşması (Almanya-Gürcistan)
  • Batum Antlaşması (Osmanlı-Ermeni)
  Coğrafi
  Değişiklikler Osmanlı Devleti 93 Harbi'nde kaybettiği Batum, Kars ve Ardahan'ı geri aldı. Taraflar
  • Osmanlı İmparatorluğu
    • Yerel Kürt Milisler
    • Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti (1918'den itibaren)
    • Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti (1918'den itibaren)
  • Alman İmparatorluğu
    • Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti
  • Rus İmparatorluğu (1917'ye kadar)
  • Birleşik Krallık (1918'e kadar)
  • Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti (1918'den itibaren)
    • Ermeni Devrimci Federasyonu
  • Merkezi Hazar Diktatörlüğü (1918'den itibaren)
  • Bakü Sovyeti
  Komutanlar ve liderler
  • Enver Paşa
  • Vehip Paşa
  • Abdülkerim Paşa
  • Nuri Paşa
  • Yakup Şevki Paşa
  • Kâzım Karabekir
  • Mustafa Kemal Paşa
  • İsmet Paşa
  • Faik Paşa  (öldü)
  • Ahmet İzzet Paşa
  • Mürsel Bey
  • Hafız Hakkı Paşa
  • Galip Paşa
  • Yusuf İzzet Paşa
  • İhsan Paşa
  • Ali İhsan Paşa
  • Şerif Bey
  • Rüştü Paşa
  • Cevdet Bey
  • Halil Bey
  • Köprülü Kâzım Bey
  • / Rafael de Nogales Méndez
  • Samet bey Mehmandarov
  • Aliağa Şıhlinski
  • Friedrich Kreß von Kressenstein
  • Bronsart Pasha
  • Feldmann Bey
  • Ilia Odishelidze
  • Giorgi Kvinitadze
  • II. Nikolay
  • Nikolay Nikolayeviç
    I. Vorontsov-Dashkov
  • Nikolay Yudeniç
  • Nikolay İstomin
  • Georgy Berhmann
  • Lazar Bicherakhov
  • Pyotr Oganovsky
  • Arshak Gavafian
  • Alexander Myshlayevsky
  • Sebastatsi Murad
  • Andranik Ozanyan
  • Aram Manukyan
  • Drastamat Kanayan
  • Tovmas Nazarbekyan
  • Movses Silikyan
  • Jangir Agha
  • Daniel Bek-Pirumian
  • Poghos Bek-Pirumyan
  • Christophor Araratov
  • Armenak Yekaryan
  • Garegin Njdeh
  • Vana Ishkhan
  • Stepan Şaumyan  
  • Grigoriy Korganov  
  • Georgy Dokuchaev
  • Yakov Bagratuni
  • Hamazasp Srvandztyan
  • Lionel Dunsterville
  Güçler
  • Üçüncü Ordu (1914-1917)
  • İkinci Ordu (1916-1917)
  • Kafkas Ordular Grubu (1917-1918)
  • Kafkas İslam Ordusu (1918)
  • Çerkes Gönüllüler
  • Alman Seferi Kuvveti (1918)
  • Kafkas Ordusu (Rusya)
  • Ermeni Gönüllü Tugayları
  • Dunstergücü
  Kayıplar Kasım 1915-Mart 1917 arası: 20,000 (sayıda esirler, salgın hastalıktan hayatını kaybedenler ve asker kaçakları dahil) 1916 Haziran-Eylül arası: 50,000
  •  

  I. Dünya Savaşı cepheleri

  Avrupa

  • Balkanlar
  • Batı Cephesi
  • Doğu Cephesi
  • İtalya Cephesi

  Osmanlı

  • Kafkasya
  • Çanakkale
  • Irak
  • Hicaz-Yemen
  • Suriye-Filistin
  • İran

  Afrika

  • Güneybatı
  • Batı
  • Doğu
  • Kuzey

  Asya ve Pasifik

  • Tsingtao Kuşatması

  Diğer cepheler

  • Atlantik
  • Akdeniz
  •  

  Kafkasya Cephesi

  • Köprüköy
  • Ardahan
  • Sarıkamış
  • Van
  • Malazgirt
  • I. Karakilise
  • Zeytun
  • Köprüköy
  • 1. Erzurum
  • 1. Trabzon
  • 1. Erzincan
  • Muş
  • Bitlis
  • 2. Trabzon
  • Çapakçur
  • 2. Erzincan
  • 2. Erzurum
  • Serdarabad
  • Baş Abaran
  • II. Karakilise
  • Mastara
  • Çoloki
  • Göyçay (Kürdemir-Karameryem)
  • Binegedi
  • Bakü

  Kafkasya Cephesi, I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı İmparatorluğu'nun 2. ve 3. orduları ile Rus İmparatorluğu Kafkas Ordusu'nun karşı karşıya geldikleri cephe. Kafkasya Cephesi, savaş sırasında Doğu Anadolu Bölgesi içlerine kadar genişlemiş, Trabzon, Bitlis, Muş ve Van şehirlerine kadar yayılmıştır. Kara harbi, Karadeniz Bölgesinde bulunan Osmanlı İmparatorluğu deniz gücü ve Rus donanması tarafından desteklenmiştir.

  Rusya'daki Çarlık rejiminin yıkılmasıyla savaşın son yılında bu cephede farklılıklar doğmuştur. 1918'de kurulan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti de Osmanlı İmparatorluğu'nun yanında yer almış ve Bakü Muharebesi'nde müttefik olmuştur. Almanlar, daha sonra Kafkasya'daki petrol bölgelerine harekât sırasında Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin yanında Osmanlı'ya karşı savaşmıştır.

  Taraflar

  23 Şubat 1917 Rus Devrimi ile başlayarak Rus Kafkas Ordusu dağılmış ve bu cephede olan Ermeni Gönüllü Tugayları ve Ermeni milisleri (çeteleri) güçlerini birleştirerek yeni kurulan Ermeni devletinin ordusu olarak Osmanlı'nın karşısına çıkmıştır. Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya arasında Brest-Litovsk Antlaşması (3 Mart 1918) ve Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti ile Batum Antlaşması (4 Haziran 1918) imzalanarak çatışmalar kısmen sonlandırıldıysa da, silahlı çatışmalar Osmanlı İmparatorluğunun Orta Hazar Diktatörlüğü, Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti ve Britanya İmparatorluğunun yolladığı Dunsterforce elit birlikleri ile devam etmiştir.

  Diğer yandan Almanya petrol kaynaklarının güvenliğini sağlamak amacıyla Alman Kafkasya Harekâtı'ni düzenlemiştir. Alman Kafkasya Seferi Osmanlı ve Almanya'yı Batum'da karşı karşıya getirdi. Çatışmalar bu cephede Mondros Ateşkes Anlaşması (30 Ekim 1918) ile sona erdi.

  Amaçlar

  Osmanlı İmparatorluğu'nun bu cepheyi kullanma sebepleri:

• 93 Harbi'nden beri Rusya'nın elinde olan Kars, Ardahan, Artvin ve Batum şehirlerini geri almak.
• Rusya'nın kontrolü altında olan Kafkasya Müslümanlarının ayaklanarak kendi topraklarını kurtarmasına yardım etmek.
• Hazar Denizi'nden başlayarak Orta Asya'da yaşayan, Türk dillerini konuşan Türkî halklarla temasa geçerek Turancılık planını gerçekleştirmek.
• Rusları bu cepheye güç transferi yapmak zorunda bırakarak Almanların Doğu Cephesi'ndeki hareketlerini hafifletmek. Bu kararın verilmesinde Almanların Azerbaycan-Bakü petrollerinden yararlanma isteğinin de katkısı vardır.

• Ermeniler Ermeni Gönüllü Tugayları'na katılmaları döneminde Büyük Ermenistan adı verilen toprakları ele geçirmek ve başlangıçta Rusyanın altında özerk olsa bile, Ermeni devletinin temellerini atmak amaçlarıyla örgütlenmişlerdir.

  Güçleri

  Bölgede Osmanlılar'ın 3. Ordusu vardı. 1916 yılında, Çanakkale Savaşı'ndan sonra, 2. Ordu kısmen bu cepheye transfer edildi. Çatışmaların başında, Osmanlı birleşik kuvvetleri 100.000'i asker olmak üzere diğer (polis, lojistik gibi) kuvvetlerle birlikte 190.000'i buluyordu. Donanımları yeterli değildi.

  Rus Kafkas ordusuna Osmanlıların savaşa girecekleri kuşkusunun başlaması üzerine önem verilmeye başlandı. Savaş öncesi bu ordunun bütün kuvveti, 100 tabur, 117 bölük ve 250 toptan ibaretti. Bu birliklerde 100.000 er ve 15.000 atlı güç vardı. Rusların geri hizmetlere ayırdığı 150.000 kişilik bir kuvvet bulunmaktaydı. Rus'ların bütün Kafkasya bölgesinde 160.000 kişilik silahlı güçleri vardı. Rus güçleri Batum, Alexandropol (bugünkü Gümrü), Erivan arasında I. Kafkas Kolordusu, 66. Yedek Tümeni, 1. 2. ve 3. Plaston Tugayları, 1. ve 2. Kazak Tümenleri ve bir Sibirya Süvari Tugayı olarak ayrılmıştı. Bu güçlerin gerisinde de Tiflis'te 2. Türkistan Kolordusu vardı. Ruslar savaşın başlangıcında Tannenberg ve Masurian Gölleri Cephesi'nde yenilgiye uğramaları nedeniyle, geride sadece 60.000 asker bırakarak, güçlerinin neredeyse yarısını Avrupa Cephesi'ne taşımak zorunda kaldılar. Nazarbekov, Silikian ve Pirumov gibi ünlü Ermeni generalleri bu cephede bıraktılar. Rus Kafkas Ordusu devrimle birlikte 1917 yılının Şubat ayından itibaren cepheyi terkedecektir. Bu ordu 1917'de dağıldığında 110-120 bin Ermeni kökenli asker aktif bulunuyordu. Kafkas Ordusu kâğıt üzerinde Genel Vali Varantsov Dashkov komutasındaydı. Valinin Kurmay Başkanı General Yudiniç asıl (askeri) komutanı idi. Rus Kafkas Ordusunun karargahı ve kurmay heyeti Tiflis'te bulunuyordu. Kafkas Ordusu'nun savaş planı, savunma esasına ve sınır yakınlarında bölgesel saldırı hareketlerine girişmek üzere düzenlenmişti.

  Rus Kafkas ordusuna 4 Ermeni Gönüllü Tugayı ile 2 Gürcü taburu katılacaktır. 1914 yazında, Ermeni gönüllü birlikleri Rus Silahlı Kuvvetleri altında kurulmuştur. Rusya'nın Ermeni vatandaşları askerlik zorunlulukları dolayısıyla zaten Avrupa'ya gönderilmişti. Gönüllü birliklerin oluşturulmasında o ana kadar hizmet etmek zorunda kalmamış Ruslar ve Rusya'da yaşamayan Ermenilerden yararlanılmıştır. Bu güç Rus Kafkasya Komutanlığı'ndan bağımsız olarak Kafkasya Valiliği altında kuruldu. Bu kuvvetlerin başına Andranik Toros Ozanyan getirildi, diğer birimleri ise Drastamat Kanayan, Arşak Gafavian, Sargis Mehrabyan komuta etti. Osmanlı temsilcisi Karekin Pastırmacıyan (Armen Karo) da bir tugayın komutasını aldı. 1914 yılında ilk kurulduğunda 20.000 asker vardı ve zaman içinde katılımlarla sayısı arttı. 1916 yılına gelindiğinde, Nikolay Yudeniç'in kararıyla bu birimlerin bir kısmı dağıtıldı, bir kısmı da Rus Kafkas Ordusu altında birleştirildi.

• Kafkasya Cephesi'nde bulunan güçler

• 

  1914, Rus Kafkas Ordusu

• 

  1914, Ermeni Gönüllü Tugayları. Kumandanlar: Khetcho, Dro ve Karekin Pastırmacıyan

• 

  1915, 70 yaşında din adamı Ermeni milisleri ile.

• 

  1914, Osmanlı 3. Ordusu

• 

  1915, Kürt atlı birliği

•  

• 1929 - New York Borsasında hisse senetleri düştü. Bu çöküş sürecini izleyen bunalım, dünya dış ticaretinde ciddi bir daralma yarattı.
• 1935 - İtalya Etiyopya'yı işgal etti.
• 1935 - I. Belediyeler Kongresi başladı.
• 1939 - Naylon çoraplar, ilk kez Wilmington'da satışa sunuldu.
• 1945 - Birleşmiş Milletler Antlaşması yayınlandı ve BM kuruldu.
• 1949 - Minik Vali olarak tanınan Ordinaryüs Prof. Dr. Fahrettin Kerim Gökay, İstanbul Valiliği ve Belediye Başkanlığı görevine başladı.
• 1975 - Türkiye'nin Paris Büyükelçisi İsmail Erez ve makam şoförü Talip Yener katledildi. Saldırıyı 'Ermeni Soykırımı Adalet Komandoları' adlı örgüt üstlendi.
• 1992 - Türkiye'nin ilk özel havaalanı olan Hezarfen, İstanbul Büyükçekmece'de hizmete girdi.
• 1992 - Aachen Tebliği, Ulum el-hikme okulu
• 1996 - I. Avrasya İslam Şurası Türkiye'de toplandı.
• 1996 - Osmaniye Türkiye'nin 80. ili oldu.

Doğumlar

• 15 - Vitellius, Roma İmparatoru (ö. 69)
• 51 - Domitian, Roma İmparatoru (ö. 96)
• 1775 - Bahadır Şah II, Son Babür hükümdarı, şair, müzisyen ve hattat (ö. 1862)
• 1891 - Rafael Trujillo, 1930-1961 arası Dominik Cumhuriyeti'ni yöneten diktatör (ö. 1961)
• 1910 - Cahit Arf, Türk matematikçi ve TÜBİTAK Bilim Kolu Başkanı (ö. 1997)
• 1924 - Fuat Sezgin, Türk akademisyen ve İslam bilimcisi (ö. 2018)
• 1926 - İlhan Ayverdi, Türk dil bilimci (ö. 2009)
• 1933 - Suna Pekuysal, Türk sinema ve tiyatro oyuncusu (ö. 2008)
• 1958 - Hasan Cihat Örter, Türk müzisyen, besteci ve yazar
• 1959 - Levent Gök, Türk avukat ve siyasetçi
• 1964 - Serhat, Türk şarkıcı, yapımcı ve sunucu
• 1966 - Ragıp Savaş, Türk tiyatro ve dizi oyuncusu
• 1979 - Ayşe Özyılmazel, Türk şarkıcı ve köşe yazarı
• 1981 - Kemal Aslan, Türk futbolcu
• 1983 - Özgürcan Çevik, Türk oyuncu
• 1990 - İlkay Gündoğan, Türk asıllı Alman millî futbolcu
• 1992 - Emel Sığırcı, Türk basketbolcu

Ölümler

• 996 - Hugues Capet, Fransa Kralı (d. 939)
• 1260 - Kutuz, Türk kökenli asker ve devlet adamı
• 1939 - Salih Hulusi Kezrak, Türk asker ve siyasetçi (d. 1864)
• 1969 - Behçet Kemal Çağlar, Türk şair (d. 1908)
• 1975 - İsmail Erez, Türk diplomat ve Türkiye'nin Paris eski büyükelçisi (d. 1919)
• 1976 - Sevinç Tevs, Türk ses sanatçısı (d. 1930)
• 2024 - Sabahattin Çakmakoğlu, Türk bürokrat ve siyasetçi (d. 1930)
• 2025 - Sirikit, Tayland kraliçesi (d. 1932)

Tatiller ve özel günler

• Birleşmiş Milletler Günü

• Birleşmiş Milletler

   

     

  

   

              Öncül Milletler Cemiyeti   Kuruluş 26 Haziran 1945   Tür Uluslararası kuruluş   Merkez New York, ABD   Üyeler 193 üye devlet
  2 gözlemci   Resmî diller Arapça, Çince, Fransızca, İngilizce, İspanyolca, Rusça[1]   Genel Sekreter António Guterres   Genel Sekreter Yardımcısı Amina J. Mohammed   Genel Kurul Başkanı Annalena Baerbock   Ekonomik ve Sosyal Konseyi Başkanı Lok Bahadur Thapa   Resmî site un.org           Öncül Milletler Cemiyeti     Kuruluş 26 Haziran 1945     Tür Uluslararası kuruluş     Merkez New York, ABD     Üyeler 193 üye devlet
  2 gözlemci     Resmî diller Arapça, Çince, Fransızca, İngilizce, İspanyolca, Rusça[1]     Genel Sekreter António Guterres     Genel Sekreter Yardımcısı Amina J. Mohammed     Genel Kurul Başkanı Annalena Baerbock     Ekonomik ve Sosyal Konseyi Başkanı Lok Bahadur Thapa     Resmî site un.org    

  Birleşmiş Milletler (İngilizce: United Nations), resmî kısaltmasıyla BM (İngilizce: UN), 26 Haziran 1945 tarihinde Birleşmiş Milletler Antlaşması'nın imzalanmasıyla kurulan, uluslararası barış ve güvenliği korumak, devletler arasında dostane ilişkiler geliştirmek, uluslararası işbirliğini teşvik etmek ve bu hedeflere ulaşmak için devletlerin eylemlerini uyumlaştırma merkezi olarak hizmet etmek amacıyla kurulmuş küresel bir uluslararası kuruluştur.

  Birleşmiş Milletler'in genel merkezi New York şehrinde yer almakta olup, Cenevre, Nairobi, Viyana ve Lahey'de de çeşitli ofisleri bulunmaktadır. BM, altı ana organdan oluşur: Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Uluslararası Adalet Divanı, Sekreterya ve Vesayet Konseyi. Bu organlar, birçok uzman ve bağlı kuruluşla birlikte Birleşmiş Milletler Sistemini oluşturur. Kuruluşun toplamda 193 üye devleti ve 2 gözlemci devleti bulunmaktadır.

  Birleşmiş Milletler, özellikle 20. yüzyılın ortalarındaki dekolonizasyon süreci sırasında, öncelikli olarak ekonomik ve sosyal kalkınmaya odaklandı. Birçok yetkilisi ve kurumu Nobel Barış Ödülü'ne layık görülerek barış ve insani kalkınma alanında küresel bir lider olarak tanındı. Bununla birlikte, BM zaman zaman etkisizliği, taraflı tutumları ve yolsuzluk iddiaları nedeniyle eleştirilmektedir.

  Tarihi

  Milletler Cemiyeti'nin kuruluşu

  

  Haile Selassie, İtalya'nın 1936'daki işgaline karşı Milletler Cemiyeti'ne başvurdu; ancak Milletler Cemiyeti müdahalede bulunmadı.

  Birleşmiş Milletler'in kurulmasından önceki yüzyılda, silahlı çatışmaların ve çekişmelerin mağdurlarına koruma ve yardım sağlamak amacıyla Uluslararası Kızılhaç Komitesi gibi birçok uluslararası kuruluş kuruldu.

  I. Dünya Savaşı sırasında, özellikle ABD Başkanı Woodrow Wilson başta olmak üzere birçok lider, barışı kalıcı biçimde güvence altına alacak uluslararası bir kuruluşun kurulmasını savundu. Savaşı kazanan İtilaf Devletleri, Paris Barış Konferansı'nda barışın şartlarını belirlemek üzere toplandı. Bu süreçte Milletler Cemiyeti'nin kurulması kararlaştırıldı, ancak Amerika Birleşik Devletleri bu kuruluşa hiçbir zaman katılmadı. 42 ülke tarafından onaylanan Milletler Cemiyeti, 10 Ocak 1920'de resmen yürürlüğe girdi ve faaliyete geçti. Cemiyet Konseyi, Genel Kurul'un çalışmalarını yöneten yürütme organı olarak görev yaptı ve dört daimi üyeden oluşuyordu: Birleşik Krallık, Fransa, İtalya ve Japonya.

  1920'lerde bazı sınırlı başarılar elde eden Milletler Cemiyeti, 1930'larda etkisiz kaldığını gösterdi. 1933'te Japonya'nın Mançurya'yı işgaline karşı önlem alamadı. Kırk ülke Japonya'nın Mançurya'dan çekilmesini oylasa da Japonya karşı oy kullandı ve geri çekilmek yerine Milletler Cemiyeti'nden ayrıldı. 1936'da Cenevre'de Etiyopya İmparatoru Haile Selassie'nin uluslararası müdahale çağrısı sonuçsuz kaldı. İtalya'ya yönelik ekonomik yaptırım çağrısı da başarısız olunca cemiyet, İkinci İtalya-Etiyopya Savaşı'na karşı etkili bir tepki veremedi. Bunun ardından İtalya ve bazı diğer ülkeler de Milletler Cemiyeti'nden ayrıldılar. 1939'da II. Dünya Savaşı patlak verdiğinde, Milletler Cemiyeti fiilen kapandı.

  II. Dünya Savaşı'nda Müttefiklerin beyanları

  

  Franklin Roosevelt'in 1943 yılında çizdiği BM'nin ilk üç kolu: Dört Polis, yürütme kolu ve 40 BM üye devletinden oluşan uluslararası meclis.

  Birleşmiş Milletler'in kuruluşuna giden süreç, 12 Haziran 1941'de Londra'da düzenlenen Müttefikler Konferansı'nda St James's Palace Deklarasyonu'nun kabul edilmesiyle başladı. Ağustos 1941'de ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt ile Birleşik Krallık Başbakanı Winston Churchill, savaş sonrası dünya düzenine ilişkin hedefleri belirleyen Atlantik Bildirisi'ni yayımladılar. 24 Eylül 1941'de Londra'da yapılan Müttefikler Konseyi toplantısında, Mihver işgali altındaki ülkelerin sürgündeki sekiz hükûmeti, Sovyetler Birliği ve Özgür Fransız Kuvvetleri temsilcileri, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri tarafından belirlenen ortak politika ilkelerine uymayı oybirliğiyle kabul ettiler.

  Aralık 1941'de Roosevelt ve Churchill, Beyaz Saray'da düzenlenen Arkadya Konferansı'nda bir araya geldi. Birleşmiş Milletler'in kurucusu olarak kabul edilen Roosevelt, Müttefik ülkeleri tanımlamak için "Birleşmiş Milletler" terimini ortaya attı; Churchill ise bu ifadenin daha önce Lord Byron tarafından kullanıldığını belirterek öneriyi kabul etti. 29 Aralık 1941'de Roosevelt, Churchill ve Harry Hopkins tarafından kaleme alınan Birleşmiş Milletler Bildirisi'nin metni, Sovyetler Birliği'nin önerilerini içeriyordu ancak Fransa'ya herhangi bir rol vermiyordu. Atlantik Bildirisi'nden farklı olarak, Roosevelt'in ısrarı üzerine Stalin'in de onayladığı din özgürlüğü hükmü belgeye eklendi. Roosevelt'in "Dört Polis" fikri, Birleşmiş Milletler Bildirisi'nde ortaya çıkan dört büyük Müttefik ülke olan Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, Sovyetler Birliği ve Çin'i ifade ediyordu. 1 Ocak 1942'de Roosevelt, Churchill, Sovyetler Birliği'nin eski Dışişleri Bakanı Maksim Litvinov ve Çin Başbakanı Soong Tse-ven, Birleşmiş Milletler Bildirisi'ni imzaladılar; ertesi gün 22 ülkenin temsilcileri de imzalarını ekledi. Savaş boyunca "Birleşmiş Milletler" terimi, Müttefiklerin resmî adı olarak kullanıldı. Bir ülkenin Birleşmiş Milletler'e katılabilmesi için bildirgeyi imzalaması ve Mihver Devletleri'ne savaş ilan etmesi gerekiyordu.

  Ekim 1943'te düzenlenen Moskova Konferansı, "Genel Güvenlik Üzerine Dört Güç Bildirisi" de dâhil olmak üzere Moskova Bildirileri'nin kabul edilmesiyle sonuçlandı. Amerika Birleşik Devletleri, Sovyetler Birliği, Birleşik Krallık ve Çin tarafından imzalanan bu bildiri, "mümkün olan en kısa sürede genel bir uluslararası kuruluşun" oluşturulmasını öngörüyordu. Bu, Milletler Cemiyeti'nin yerini alacak yeni bir uluslararası örgütün kurulmasının ilk kez kamuoyuna açık biçimde gündeme getirilmesiydi. Kısa süre sonra düzenlenen Tahran Konferansı'nda Roosevelt, Churchill ve Sovyet lideri Josef Stalin bir araya gelerek savaş sonrası uluslararası örgüt fikrini ayrıntılı biçimde ele aldılar. Yeni uluslararası örgüt, 21 Eylül-7 Ekim 1944 tarihleri arasında Dumbarton Oaks Konferansı'nda Müttefik Büyük Dörtlü'nün delegasyonları arasında formüle edildi ve müzakere edildi. Yeni örgütün amaçları, yapısı ve işleyişi ile ilgili öneriler üzerinde anlaşmaya vardılar. Tüm sorunların çözülmesi için Şubat 1945'te Yalta'da düzenlenen konferans ve Sovyetler Birliği ile yapılan müzakereler gerekti.

  Birleşmiş Milletler'in kuruluşu

  

  1945'teki Birleşmiş Milletler: Kurucu üyeler açık mavi, kurucu üyelerin himayeleri ve toprakları koyu mavi ile gösterilmektedir.

  

  BM kuruluş anlaşmasının imzalanması

  1 Mart 1945 tarihine kadar, 21 ülke daha Birleşmiş Milletler Bildirisi'ni imzaladı. Aylar süren planlamanın ardından, 25 Nisan 1945'te San Francisco'da Birleşmiş Milletler Uluslararası Örgütlenme Konferansı başladı. Konferansa 50 ülkenin hükûmetleri ve çok sayıda sivil toplum örgütü katıldı. Büyük Dörtlü'nün delegasyonları genel kurul oturumlarına başkanlık etti. Daha önce Winston Churchill, Ağustos 1944'te Paris'in kurtuluşunun ardından Fransa'nın büyük güç statüsünü geri kazanması için Franklin D. Roosevelt'e baskı yapmıştı. Birleşmiş Milletler Antlaşması'nın taslağı iki ay içinde tamamlandı ve 26 Haziran 1945'te 50 ülkenin temsilcileri tarafından imzalandı.Antlaşma, Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi olan Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, Fransa, Sovyetler Birliği ve Çin'in yanı sıra diğer 46 ülke tarafından onaylandı. Böylece Birleşmiş Milletler, 24 Ekim 1945'te saat 20.07'de (UTC) resmen kuruldu.

  51 ülkenin temsil edildiği Genel Kurul ve Güvenlik Konseyi'nin ilk toplantıları, Ocak 1946'da Londra'da yapıldı.Görüşmeler, İran'ın Azerbaycan bölgesindeki Sovyet birlikleri ile Yunanistan'daki İngiliz kuvvetlerinin varlığı gibi güncel konularla hemen başladı. İngiliz diplomat Gladwyn Jebb, geçici genel sekreter olarak görev yaptı. Genel Kurul, Birleşmiş Milletler genel merkezinin New York'ta kurulmasına karar verdi. İnşaat 14 Eylül 1948'de başladı ve 9 Ekim 1952'de tamamlandı. Norveç Dışişleri Bakanı Trygve Lie, Birleşmiş Milletler'in ilk genel sekreteri olarak seçildi.

  Soğuk Savaş

  Birleşmiş Milletler'in birincil görevi barışı korumak olsa da, Amerika Birleşik Devletleri ile Sovyetler Birliği arasındaki bölünme genellikle örgütü felç ediyordu; genellikle sadece Soğuk Savaş'tan uzak çatışmalara müdahale etmesine izin veriyordu. Bunun iki önemli istisnası, 7 Temmuz 1950'de Sovyetler Birliği'nin yokluğunda kabul edilen ve ABD liderliğindeki koalisyonun Kuzey Kore'nin Güney Kore'yi işgalini püskürtmesini onaylayan Güvenlik Konseyi kararı ile 27 Temmuz 1953'te imzalanan Kore Ateşkes Anlaşması idi.

  29 Kasım 1947'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, İngiliz Mandası altındaki Filistin'in Yahudi ve Arap devletleri olarak ikiye bölünmesini ve Kudüs'ün uluslararası bir statüye tabi tutulmasını öngören 181 sayılı kararı kabul etti. Plan, 33 lehte, 13 aleyhte, 10 çekimser oyla kabul edildi; bir ülke ise oylamaya katılmadı. Yahudi toplumu planı kabul ederken, Filistinli Araplar ve Arap devletleri reddetti. Bu durum iç savaşa yol açtı. 15 Mayısıs 1948'de İsrail Devleti'nin ilanıyla birlikte, çevredeki Arap orduları Filistin'e girerek 1948 Arap-İsrail Savaşı'nı başlattı. İki yıl sonra, BM arabulucusu Ralph Bunche, çatışmaya son verecek bir ateşkes anlaşmasını müzakere etti. Güvenlik Konseyi de "Filistin'in tüm bölgelerinde ateşkes ilan edilmesini" kararlaştırdı. 7 Kasım 1956'da Süveyş Krizi'ni sona erdirmek amacıyla ilk BM Barış Gücü kuruldu.Ancak aynı yıl BM, Sovyetler Birliği'nin Macaristan'ı işgaline karşı bir müdahalede bulunamadı.

  14 Temmuz 1960'ta BM, Katanga bölgesine düzen sağlamak ve 11 Mayısıs 1964'e kadar Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin kontrolünü yeniden tesis etmek amacıyla Birleşmiş Milletler Kongo Operasyonu'nu (UNOC) başlattı.Bu operasyon, örgütün o döneme kadarki en büyük askerî gücüydü. Görev sürecinde, BM'nin en etkili genel sekreterlerinden biri olarak anılan Dag Hammarskjöld, isyancı lider Moise Tshombe ile görüşmek üzere yoldayken geçirdiği uçak kazasında hayatını kaybetti. Kısa süre sonra, ölümünden sonra Nobel Barış Ödülü'ne lâyık görüldü. 1964'te Hammarskjöld'ün halefi U Thant, Kıbrıs'a BM Barış Gücü'nü gönderdi. Bu görev, BM tarihinin en uzun soluklu barış gücü operasyonlarından biri haline geldi.

  Örgüt yapısı

  Genel Kurul

  

  Birleşmiş Milletler'in New York'taki karargâh binası

  Genel Kurul, üye devletlerden oluşur. Her üyenin Genel Kuruldaki temsilcileri 5 kişiden çok olamaz. Genel Kurul'un görevleri şunlardır:

• Silahsızlanma ve silah denetimi konusunda önerilerde bulunmak.
• Barış ve güvenliği etkileyecek görüşmeler yapmak, her konuda önerilerde bulunmak.
• Ülkeler arasındaki iyi ilişkileri bozucu sorunların, barışçıl yollarla çözümü için önerilerde bulunmak.

• Güvenlik Konseyi

  Ayrıca bakınız: Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi

  Siyasal alanda bir yürütme organıdır. Konseyin 5 daimi üyesi olan ABD, Çin, İngiltere, Fransa ve Rusya'nın veto hakkı bulunmaktadır. 10 geçici üye ise iki yıllık bir süreç için seçilirler ve geçici üyelerden 5'i her yıl yenilenir. Geçici üyelik 1 Ocak'ta başlar ve takip eden yılın 31 Aralığında sona erer. Seçimlerinde coğrafi denge esas alınır. 15 üyesi olan Konsey'in görevleri şunlardır:

• Birleşmiş Milletler'in amaç ve ilkelerine uygun biçimde barış ve güvenliği korumak.
• Uluslararası bir anlaşmazlığa yol açabilecek her türlü çekişmeli durumu soruşturmak.
• Uluslararasında çekişmeli konularda anlaşma koşullarını önermek.
• Silahlanmayı denetleyecek planlar hazırlamak.
• Barışa karşı bir tehlike veya saldırı olup olmadığını araştırarak, izlenecek yolu önermek.
• Saldırganlara karşı askerî birlikler kurularak önlemler almak.

• Güvenlik Konseyi'nin karar alma süreci

  Güvenlik Konseyinin karar alabilmesi için 9/15 oranı gerekli olup daimi üyelerden birisi aksi yönde oy kullanmaması gereklidir. BM içtihatlarına göre Güvenlik Konseyi karar alırken veto yetkisine sahip üyelerden biri veya birkaçının oylamaya katılmaması bu üyelerin kararı veto ettiği anlamına gelmemektedir. Ayrıca daimi üyelerin çekimser kalmaları da aynı sonucu vermektedir.

  Konsey'e bağlı başlıca kuruluşlar

• Ticaret ve Kalkınma Konferansı
• Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF)
• Mülteciler Yüksek Komiseri Ofisi (UNHCR)
• Dünya Gıda Konseyi
• Dünya Gıda Programı
• Eğitim ve Araştırma Enstitüsü
• Kalkınma Programı (UNDP)
• Silahsızlanma Araştırmaları Enstitüsü
• Sinaî Kalkınma Örgütü (UNIDO)
• Çevre Sorunları Programı
• Birleşmiş Milletler Üniversitesi
• Birleşmiş Milletler Özel Fonu
• Sosyal Kalkınma Araştırma Enstitüsü
• Kadının İlerlemesi İçin Uluslararası Araştırma ve Eğitim Enstitüsü
• Uluslararası Arama Kurtarma Danışma Grubu

• Birleşmiş Milletler'e bağlı kuruluşlar

    No Kısaltılmışı Bayrak Kuruluş Merkez Başkan Kurulduğu Yıl 1 FAO

  

  Gıda ve Tarım Örgütü Roma, İtalya Qu Dongyu 1945 2 IAEA

  

  Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu Viyana, Avusturya Rafael Grossi 1957 3 ICAO

  

  Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü Montreal, Kanada Fang Liu 1947 4 IFAD

  

  Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu Roma, İtalya Gilbert Houngbo 1977 5 ILO

  

  Uluslararası Çalışma Örgütü Cenevre, İsviçre Guy Ryder 1919 6 IMO

  

  Uluslararası Denizcilik Örgütü Londra, Birleşik Krallık Kitack Lim 1948 7 IMF Uluslararası Para Fonu Washington, ABD Kristalina Georgieva 1945 8 ITU

  

  Uluslararası Telekomünikasyon Birliği Cenevre, İsviçre Houlin Zhao 1947 9 UNESCO

  

  Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü Paris, Fransa Audrey Azoulay 1946 10 UNIDO

  

  Birleşmiş Milletler Endüstriyel Gelişme Örgütü Viyana, Avusturya Li Yong 1967 11 UNWTO

  

  Dünya Turizm Örgütü Madrid, İspanya Zurab Pololikaşvili 1974 12 UPU

  

  Dünya Posta Birliği Bern, İsviçre Bişar Abdirahman Hüseyin 1947 13 WB

  

  Dünya Bankası Washington, ABD David Malpass 1945 14 WFP

  

  Dünya Gıda Programı Roma, İtalya David Beasley 1963 15 WHO

  

  Dünya Sağlık Örgütü Cenevre, İsviçre Tedros Adhanom Ghebreyesus 1948 16 WIPO

  

  Dünya Fikrî Mülkiyet Örgütü Cenevre, İsviçre Francis Gurry 1974 17 WMO

  

  Dünya Meteoroloji Örgütü Cenevre, İsviçre Gerhard Adrian 1950

  Ekonomik ve Sosyal Konsey

  Genel Kurulca seçilen 54 üyeden oluşur. Üyelikleri sona erenler yeniden seçilebilirler. Başlıca görevleri şunlardır:

• Birleşmiş Milletler'in ekonomik ve sosyal çalışmalarını yürütmek.
• Uluslararası ekonomik, sosyal, kültürel konularda raporlar hazırlamak.

• 54 üyeden oluşan bu konsey, BM'in ekonomik ve sosyal sorunlarla mücadele edebilmesi amacıyla kurulan bir organdır. Ekonomik ve sosyal konsey herkesin insan haklarına ve temel özgürlüklere etkin bir şekilde saygı göstermesini sağlamak üzere tavsiyelerde bulunabilir. Yetkisine giren konulara ilişkin olarak, genel kurula sunulmak üzere antlaşma tasarıları hazırlayabilir. Ekonomik ve sosyal konsey görevini daha etkin yapabilmek amacıyla kendi gözetimi altında çalışacak komisyon ve komiteler kurmuştur. Bunlar;

• İnsan Hakları Komisyonu; 1946 yılında kurulan insan hakları komisyonu, ECOSOC bünyesinde insan hakları normlarının hukuki bir şekle dönüştürülmesiyle ilgili olarak faaliyet gösterir. 43 değişik üye coğrafi bölgelerden eşit temsil esasına göre seçilir. 1967'ye kadar insan hakları ihlalleriyle ilgili olarak şikâyetlere mani olmak için yaptırım gücü veya harekete geçme yetkisi yoktu. 1967'de 1235 sayılı ECOSOC kararıyla komisyon ve onun alt organı olan azınlıkların korunması ve ayrımcılığın önlenmesi alt komisyonu inceleme ve araştırma yetkileriyle donatıldılar. Bu tarihte insan hakları ihlallerine yönelik inceleme ve araştırma yapma yetkisi verilmiştir. 1970'te 1503 sayılı ECOSOC kararı ile komisyona insan hakları ihlallerini soruşturma ve tavsiyelerde bulunma yetkisi verilmiştir. 2006 yılı itibarı ile İnsan Hakları Konseyi bünyesi altında toplanmıştır.
• İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (UNHCHR); BM şartının 1, 13 ve 55. maddelerinden görevini alan yüksek komiserlik, BM'in insan hakları programlarının koordinasyonunu sağlamak ve insan haklarına evrensel saygıyı güçlendirmek amacıyla kurulmuştur. Merkezi Cenevre'dedir. New York'ta bir bürosu vardır.

• UNİCEF Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu

  Uluslararası Adalet Divanı

  Uluslararası Adalet Divanı, Birleşmiş Milletler'in yargı organıdır. Ülkeler, istedikleri davayı Adalet Divanı'na götürürler. Divan 15 yargıçtan oluşur. Yargıçlar, Genel Kurul ve Güvenlik Konseyi'nce seçilirler. Görev süreleri dokuz yıldır. Divanda bir devletten iki yargıç bulunamaz. Uluslararası Adalet Divanı, Hollanda'nın bir kenti olan Lahey'dedir.

  Resmî diller

  Arapça, Çince, Fransızca, İngilizce, İspanyolca ve Rusça örgütün resmî dilleridir.

  Genel Sekreterlik

  Birleşmiş Milletler Genel Sekreterleri Sıra Ad Ülke Göreve Başlama Görevden Ayrılma Not 1 Trygve Lie  Norveç 2 Şubat 1946 10 Kasım 1952 İstifa etti. 2 Dag Hammarskjöld  İsveç 10 Nisan 1953 18 Eylül 1961 Görevdeyken öldü. 3 Sithu U Thant  Myanmar 30 Kasım 1961 31 Aralık 1971   4 Kurt Waldheim  Avusturya 1 Ocak 1972 31 Aralık 1981   5 Javier Pérez de Cuéllar  Peru 1 Ocak 1982 31 Aralık 1991   6 Boutros Boutros-Ghali  Mısır 1 Ocak 1992 31 Aralık 1996   7 Kofi Annan  Gana 1 Ocak 1997 31 Aralık 2006   8 Ban Ki-mun  Güney Kore 1 Ocak 2007 31 Aralık 2016   9 António Guterres  Portekiz 1 Ocak 2017 Görevde  

  Genel Sekreterlik, Birleşmiş Milletler'in öbür organlarının çalışmaları için gerekli ortam ve koşulları sağlar. Ortaya konan program ve politikaları uygular. Uluslararası barış ve güvenliği bozucu olaylar konusunda raporlar hazırlayıp Güvenlik Konseyi'ne sunar. Genel Sekreterliği 1 Ocak 2017 tarihinden beri Portekizli António Guterres yapmaktadır. Milletlerarası adalet divanı hariç diğer organlar tarafından verilen görevleri yapar.

  Üyelik

  Ana madde: Birleşmiş Milletler üyesi devletler

  Birleşmiş Milletler, Vatikan dışında sınırlı tanınan veya bağımsızlığını ilan etmiş ülkeleri üye olarak kabul etmektedir. 14 Temmuz 2011 tarihinde Güney Sudan, Birleşmiş Milletlerin son üyesi olup üye sayısını 193 ülkeye taşımıştır.

  Birleşmiş Milletler için üyelik şartları şu şekildedir:

• BM yükümlülüklerini yerine getirmeyi kabul etmek ve gerekli yükümlülükleri yerine getirebilecek seviyede olmak.
• Barışsever bir devlet olmak.

• Ayrıca Birleşmiş Milletler üyesi olmak için Güvenlik Konseyi'nin önerisi sonrası Genel Kurul'un üye başvurusu yapan ülkeyi onaylaması gerekmektedir.

•  

• Dünya Bilgi Geliştirme Günü
• Dünya Polio Günü