3 Eylül Tarihte Bugün  Miladi takvime göre yılın 246. günü

 

Olaylar

• MÖ 36 - Sextus Pompeius ve Marcus Vipsanius Agrippa arasında Naulochus Deniz Muharebesi gerçekleşti.
• 1189 - I. Richard, Westminster Abbey'de taç giydi.
• 1260 - Memlük Sultanlığı, Filistin'de Ayn Calut Muharebesi'nde İlhanlılar'ı yendi.

• Memlûk Devleti

  دولة المماليك
  Devletü'l-Memâlîk

  1250-1517

  

  

  Katalan Atlası'na göre Memlûk bayrakları

  Sultanlık makamına atfedilen arma
  

  

  I. Muhammed dönemindeki en geniş sınırlar.

  Başkent Kahire Yaygın dil(ler) Arapça (Mısır ve Klasik)
  Memlûk Kıpçakçası
  Kıptîce
  Kumanca
  Çerkesce
  Oğuz Türkçesi
  Aramice Resmî din İslâm (Sünnilik) Demonim Memlûk Hükûmet Mutlak monarşi Sultan  

  • 1250

  Şecerüddür (ilk)

  • 1250-1257

  Aybeg

  • 1260-1277

  I. Baybars

  • 1516-1517

  II. Tomanbay (son) Halife  

  • 1261

  Müstansır (ilk)

  • 1262-1302

  I. Hâkim

  • 1406-1414

  Müstaîn

  • 1508-1516

  III. Mütevekkil (son) Tarihçe  

  • Turanşah suikastı

  1250

  • Ridâniye

  22 Ocak 1517 Para birimi Dinar Öncüller Ardıllar Abbâsîler Eyyûbîler Kudüs Krallığı Antakya Prensliği Trablus Kontluğu Mukurra Kilikya Ermeni Krallığı Osmanlı İmparatorluğu

  Memlûk Devleti, Eyyûbîlerin çöküşü ile Osmanlıların Mısır'ı ele geçirmesi arasında geçen üç yüzyıla yakın zaman diliminde Mısır ve Suriye'de hüküm sürmüş olan devlet. Memlûk Devleti'ni 1250 ve 1382 yılları arasında kurucu aile Bahrî Memlûkler idare etmiş, 1517'ye dek ise Burcî Memlûkler yönetimi ele almıştır. Tarihyazınında devlet bu iki hâne başlıkları altında incelenmiş olup Bahrî Memlûklerin Türk kökenli olması dolayısıyla bu devirde yöneticiler daha çok Türklerden oluşurken daha sonraki dönemde Çerkesler asıl unsur olmuşlardır. Tarihçiler arasında Türk sultanlar döneminde askerî ve siyasi olarak doruğa ulaştığı, ardından ise Çerkesler döneminde uzun süreli bir gerileme dönemine girdiğine dair evrensel bir fikir birliği vardır.

  Yönetici sınıfın Türk, halkın ise çoğunlukla Araplardan müteşekkil olduğu bir yapısı bulunan Memlûk Devleti en parlak devrini I. Muhammed'in sultan olduğu yıllarda yaşamış, Çerkes kökenli Burcî Memlûkler idaresindeyse çöküş dönemine girmiştir. İdareci unsur olan memlûklerin kökeni Kuman-Kıpçak, Çerkes, Abhaz, Oğuz ve Gürcü soylu asker kölelerdi. Bu köleler askerî amaçlarla satın alındıklarından sıradan kölelerden daha yüksek statüdeydiler ve silah taşıma izinleri vardı. Zamanla güçlenerek Memlûk Devleti'ni kuran bir sosyal sınıf hâline gelen bu köleler Mısır vatandaşlarının da üzerinde bir sosyal statüye erişmişlerdir. Sultanlık, zamanla güçten düşmesine karşın Orta Çağ Mısır ve Suriyesinde gerek siyasi gerek ekonomik ve gerekse de kültürel olarak İslam'ın Altın Çağı'nı temsil eden bir güç olarak görülmektedir.

İlhanlılar

ایل خانان

1256-1335

Bayrak

İran Tarih Atlası

Tür

• Moğol İmparatorluğu'nun bir parçası (1243-1259)
• Bağımsız Kağanlık (1260-1335)

Başkent Meraga
(1256-1265)
Tebriz
(1265-1306)
Sultaniye
(1306-1335) Resmî dil(ler) Farsça Yaygın dil(ler)

• Orta Moğol dilleri (yönetici hanedan, belgeler)
• Arapça
• Türk dilleri

Hükûmet Monarşi Han  

• 1256-1265

Hülâgû

• 1316-1335

Ebû Said Bahadır Tarihçe  

• Kuruluşu

1256

• Dağılışı

1335 Yüzölçümü 1310 3.750.000 km2 Öncüller Ardıllar Moğol İmparatorluğu Abbâsîler Nizârî-İsmaili Devleti Anadolu Selçuklu Devleti Gürcistan Krallığı Eyyûbîler Salgurlular Anadolu beylikleri Celâyir Sultanlığı Çobanoğulları Serbedârîler İncûlular Eretna Beyliği Gürcistan Krallığı Anadolu beylikleri Memlûk Devleti Sutaylar

İlhanlılar ya da İlhanlı Devleti (Farsça: ایلخانیان, romanize: Īlkhāniyān veya Farsça: ‏سلسله یلخانی‎, romanize: Silsilaye Īlḫānī, Moğolca: Хүлэгийн улс, romanize: Hülegiyn Uls), Moğol İmparatorluğu'nun güneybatı topraklarında kurulmuş bir Moğol hanlığıydı. Resmî adıyla İran Ülkesi ya da kısaca İran olarak bilinen hanlık,[2] Tuluy'un oğlu ve Cengiz Han'ın torunu Hülâgû tarafından kuruldu. Hülâgû, kardeşi Möngke Han'ın 1259'daki ölümünün ardından Moğol İmparatorluğu'nun Batı Asya ve Orta Asya'daki topraklarını miras alarak hanlığın temelini attı.

İlhanlıların ana toprakları günümüzde İran, Azerbaycan ve Türkiye olarak bilinen bölgeleri kapsıyordu. En geniş döneminde ise Irak, Suriye, Ermenistan, Gürcistan, Afganistan, Türkmenistan, Pakistan, Tacikistan ve Rusya'nın Dağıstan bölgesinin bir kısmını da içine alıyordu. 1295 yılında tahta çıkan Gazan ile birlikte sonraki İlhanlı hükümdarları İslam'a geçip Müslüman oldular. 1330'larda Kara Veba salgını büyük yıkıma yol açtı. Son İlhanlı hükümdarı Ebû Said Bahadır Han'ın 1335'teki ölümüyle birlikte hanlık kısa sürede dağıldı.

İlhanlı Devleti, Moğollar arasında Hülâgû Ulusu olarak biliniyordu; çünkü bu topraklar Cengiz Han'ın torunlarına tahsis edilen uluslardan birinden türemişti. İlhanlı hükümdarları, İran kökenli olmamalarına karşın kendilerini İran'ın geçmişine bağlayarak otoritelerini pekiştirmeye çalıştılar; Moğolları, Sasani İmparatorluğu'nun mirasçıları olarak göstermek amacıyla tarihçiler görevlendirdiler. Yerli entelektüeller ise bu süreci, uzun zamandır kaybolmuş bir hanedan geleneğinin yeniden canlanması olarak yorumladılar. Böylece “İran Toprakları” (Īrān-zamin) kavramı önemli bir ideoloji haline geldi ve daha sonra Safevî İmparatorluğu (1501-1736) tarafından geliştirilerek sürdürüldü. Çin'de Yuan Hanedanı döneminde yaşanan benzer bir sürece paralel olarak, Moğolların doğrudan amaçlamadığı toprak bütünlüğü fikrinin yeniden canlanması, İran'da Moğol egemenliğinin kalıcı miraslarından biri oldu.

 

• 1638 - Osmanlı Ordusu, Bağdat Seferi için Veziriazam Tayyar Mehmed Paşa kumandasında Diyarbakır'dan hareket etti.
• 1638-1639 Bağdat Seferi 1623-1639 Osmanlı-Safevî Savaşı
  Bağdat'ın Osmanlılarca ele geçirilişi Tarih 1638-39 Bölge

  Bağdat, Irak

  Sonuç Kesin Osmanlı zaferi, Kasr-ı Şirin Antlaşması Taraflar  Safevi Devleti  Osmanlı İmparatorluğu Komutanlar ve liderler  Bektaş Han (esir)
   Halil Han (esir)
   Nakdi Han (esir)
   Ali Yar Han (esir)
   Saru Han (öldü)  IV. Murad
   Tayyar Mehmed Paşa  (öldü)
   Kemankeş Kara Mustafa Paşa Güçler

  40.000 piyade

  • 100 top

  108.589 asker (88.000 kadarı savaşa dahil oldu)

  • 73.589 süvari
  • 35.000 piyade
  • 200 top
  Şehrin sakinlerinin çoğu, Osmanlılar tarafından ele geçirildikten sonra katledildi.

  1623-1639 Osmanlı-Safevî Savaşı

  Bağdat Seferi, 1623-1639 Osmanlı-Safevi Savaşı'nın başında 1624 yılında Safevîlerin eline geçen Bağdat'ın geri alınması amacıyla padişah IV. Murad'ın 1638-39 yıllarında Bağdat üzerine düzenlediği seferdir.

  Osmanlı Devleti 1514 yılında Çaldıran Muharebesi ile başlayan harpler dizisinde 16. yüzyıl boyunca Safevi Devleti karşısında galip gelmiş ve önce Doğu Anadolu ve Kuzey Irak, sonra Irak-ı Arap (Bugünkü Irak), zaman zaman da Irak-ı Acem topraklarını ele geçirmiş, hatta 1578-90 Osmanlı-Safevi Savaşı ile Luristan ve Kafkas ülkelerini alarak Hazar Denizi'ne ulaşmıştı.

  Ancak 17. yüzyılın başından itibaren Safevi Devleti'nin gerçekleştirdiği ıslahatlar sonucu Safevi ordusunun ateş gücünü artması, öte yandan Osmanlı Devleti'nin Avusturya ile giriştiği savaşlar ve Celali İsyanları sonucunda yıpranması sonucunda Osmanlı Devleti'nin üstünlüğü Safevi Devleti lehine bozulmaya başladı. 1603-1618 Osmanlı-Safevi Savaşından galip çıkan Safeviler; Irak-ı Acem, Luristan ve Kafkasya topraklarını geri alırken, gözünü artık Irak-ı Arap topraklarına dikmişti. Bu fırsat da 1623 yılında ortaya çıktı.

  1623-1639 Osmanlı-Safevi Savaşı

  Ana madde: 1623-1639 Osmanlı-Safevî Savaşı

  Bağdat'ın yerli halkından yetişmiş olan Bağdat Muhafızı Bekir Subaşı 1623 yılında ayaklandı. Osmanlı hükûmetinin kendisine karşı askerî harekâta geçeceğini öğrenince, Safevi Şahı I. Abbas'e başvurarak, Bağdat Valiliğinin kendisine verilmesi koşuluyla bu devlete tâbi olacağını bildirdi ve yardım istedi. Bunun üzerine Bağdat'a müdahale eden Safevi ordusu şehrin önüne geldi ve fazla bir direnişle karşılaşmadan 11-12 Ocak 1624'te şehri aldı. 1625-26 yıllarında Osmanlıların Sadrazam Hafız Ahmed Paşa komutasındaki ilk kuşatması başarısız olurken, Sadrazam Hüsrev Paşa'nın kenti kaleyi geri almak üzere icra ettiği ikinci Bağdat Kuşatması da sonuçsuz kaldı.

  Osmanlı tahtındaki konumunu güçlendiren IV. Murad, 1623'ten beri devam eden Safevi savaşlarını sonuçlandırmak için ordu yönetimini eline aldı ve 1635 tarihinde çıktığı Revan Seferi ile Ahıska ve Revan'ı fethetti. 1638 yılında ise 14 yıldır Safevîlerin elinde bulunan Bağdat'ı fethetmek üzere ordusunun başında sefere karar verdi.

  Osmanlı Ordusunun Başarısı

  8 Mayısıs 1638 tarihinde Üsküdar'dan yola çıkan IV. Murad komutasındaki Osmanlı ordusu Konya-Adana-Halep-Urfa-Diyarbakır-Siirt-Bitlis-Hakkâri-Musul-Kerkük rotasını izleyerek 197 günde Bağdat önlerine ulaştı. 15-16 Kasım gecesi kale kuşatıldı.

  Kalenin alınması için yapılan çarpışmalar şiddetli oldu ve yapılan bir genel hücumda Sadrazam Tayyar Paşa hayatını kaybetti (23 Aralık 1638). Kuşatmanın 40. gününde ağır kayıplara uğramış bulunan ve direnmeden ümidini kesen Safevî kale komutanı Bektaşhan, vire ile teslim için elçi gönderdi. Bunun üzerine Bektaşhan davet edilerek teslim koşulları görüşüldü ve kendisi de affedildi. Safevi ordusundan isteyenlerin Bağdat'ta kalabileceği, istemeyenlerin yurtlarına dönebilecekleri kararlaştırıldı ve Osmanlı Ordusu 25 Aralık 1638'de Bağdat'a girdi. Bir bölüm Safevi kuvvetleri Narin Kalesi'nde direnmeye çalıştılarsa da direniş kolayca kırıldı.

  Muharebe Sonrası

  Şehirde derhal onarım işlerine başlanırken IV. Murad savaşta büyük kahramanlık gösteren Yeniçeri Ağası Hüseyin Bey'i Bağdat Beylerbeyi tayin etti. Bu sefer 1623-1639 Osmanlı-Safevi Savaşı'nın son çatışması oldu ve 17 Mayısıs 1639 tarihinde imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması ile savaşa son verildi.

• 1683 - II. Viyana Kuşatması, başarısızlıkla sonuçlandı.
• 1869 - İstanbul'da, Konstantin Karopana tarafından "Atlı tramvay" çalıştırılmaya başlandı.
• 1895 - İlk profesyonel futbol maçı yapıldı. Latrobe, Jeanette'i 12-0 yendi.
• 1908 - Türkiye'deki ilk haftalık mizah dergisi, Kalem yayımlanmaya başlandı.
• 1922 - Türk Kurtuluş Savaşı: Türk Ordusu, Yunan işgali altındaki Emet, Ödemiş ve Eşme'ye girdi.
• 1933 - Kayseri-Ulukışla hattının tamamlanmasıyla, Karadeniz ile Akdeniz'i birbirine bağlayan demiryolu tamamlandı.
• 1939 - Ankara Radyo Gazetesi'nin ilk sayısı çıktı.
• 1939 - II. Dünya Savaşı başladı: Fransa, Birleşik Krallık, Yeni Zelanda ve Avustralya, Almanya'ya savaş ilan etti.
• 1943 - II. Dünya Savaşı sırasında Müttefikler'in istilası üzerine İtalya Krallığı, koşulsuz teslim oldu.
• 1944 - 2 Eylül'de Belçika'ya giren İngiliz Ordusu, başkent Brüksel'i Almanlardan geri aldı.
• 1952 - Türk dağcıları Ağrı Dağı'nın zirvesine ilk kez tırmandılar.
• 1971 - Katar, Birleşik Krallık'tan bağımsızlığını ilan etti.
• 1976 - Viking 2, Mars'a indi.
• 1983 - Nail Çakırhan, Ağa Han Mimarlık Ödülü'nü aldı.
• 1986 - Avrupa ülkeleri radyasyon taşıdığı gerekçesiyle Türkiye'den fındık alımını durdurdu.
• 1988 - Irak Ordusu'ndan kaçan binlerce Iraklı Kürt, Türkiye sınırlarına yığılmaya devam ediyor. Sığınmacı sayısı 100 bini geçti.
• 1995 - eBay kuruldu.
• 2000 - Lübnan'da yapılan seçimi muhalefetin adayı eski Başbakan Refik el-Hariri kazandı. 22 yıldır İsrail'in işgali altında yaşayan Güney Lübnan halkı 30 yıldır ilk kez sandık başına gitti.
• 2002 - İsrail Yüksek Mahkemesi, Filistinli terör zanlılarının yakınlarının, güvenlik için tehdit olduklarına karar verilmesi durumunda, Batı Şeria ve Gazze Şeridi'nden sürülebileceğine karar verdi.
• 2005 - İmralı Adası'nda hapis yatan Abdullah Öcalan'a destek amacıyla Güneydoğu'nun birçok il ve ilçesinden 1500 kişi otobüslerle Bursa Gemlik'e hareket etti. Polis, otobüslerin Gemlik'e girişlerinin engelleneceğini bildirdi.
• 2008 - Kıbrıs'ın Kuzey ve Güney ülkelerinin Türk ve Rum liderleri görüşmeleri başlatma kararı aldılar.
• 2016 - Türk Silahlı Kuvvetleri zırhlıları, Suriye'nin Çobanbey ilçesine girdi.

Doğumlar

• 1034 - Go-Sanjō, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 71. imparatoru (ö. 1073)
• 1851 - Olga, Yunanistan Kralı I. Georgios'un eşi ve 1920'de kısa bir süreliğine kraliçe (ö. 1926)
• 1875 - Ferdinand Porsche, Avusturyalı otomotiv mühendisi (ö. 1951)
• 1889 - Isak Samokovlija, Bosnalı Yahudi yazar (ö. 1955)
• 1928 - Hamdi Ardalı, Türk bürokrat (ö. 2006)
• 1936 - Zeynel Abidin Bin Ali, Tunuslu siyasetçi (2. Tunus devlet başkanı) (ö. 2019)
• 1940 - Bülent Tanör, Türk anayasa hukukçusu, siyaset bilimci ve yazar (ö. 2002)
• 1945 - Ferdi Akarnur, Türk sinema ve dizi oyuncusu
• 1952 - Şehrazat, Türk söz yazarı, besteci, yapımcı ve şarkıcı
• 1965 - Nail Kırmızıgül, Türk aktör
• 1967 - Daron Acemoğlu, Ermeni asıllı Türk-Amerikalı ekonomist ve Nobel Ekonomi Ödülü sahibi
• 1975 - Ali Mahir Başarır, Türk avukat ve siyasetçi
• 1979 - Başak Şengül, Türk haber sunucusu
• 1987 - İsmail Balaban, Türk pehlivan
• 1988 - Sinan Bolat, Türk millî futbolcu
• 1990 - Furkan Özçal, Alman-Türk eski futbolcu
• 1994 - Şenay Aybüke Yalçın, Türk öğretmen (ö. 2017)
• 1999 - Erkam Develi, Türk futbolcu

Ölümler

• 264 - Sun Xiu, Çin'de Wu Hanedanı'nın üçüncü imparatorudur (d. 235)
• 863 - Ömer bin Abdullah, Abbâsîlere bağlı yarı özgür Malatya emiri

• Ömer bin Abdullah (Arapça: عمرو بن عبيد الله بن مروان), Abbâsîlere bağlı yarı özgür Malatya emiri.

  830'lu yıllardan 863'te öldüğü Lalakaon Muharebesi'ne dek emir olarak hüküm süren Ömer bin Abdullah doğu sınırındaki Bizans İmparatorluğu'na tehdit oluşturan en büyük unsur olup Amer ve Ambros adlarıyla bilinmekte, "tek kollu" anlamına gelen monoheraris lakabıyla tanınmaktaydı. Delhemma, Binbir Gece Masalları, Battal Gazi gibi halk hikâyelerinde yer edinip Arap ve Türk edebiyatında önemli bir figür hâline gelmiştir.

• 931 - Uda, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 59. imparatoru (d. 867)
• 1703 - Feyzullah Efendi, Osmanlı Devleti şeyhülislamı, kazasker, müderris, şehzade hocası ve padişah danışmanı (d. 1639)
• Mehmed Feyzullah Efendi Osmanlı Şeyhülislamı Görev süresi
  25 Mayısıs 1695 - 27 Temmuz 1703 Yerine geldiği İmam Mehmed Efendi Yerine gelen Paşmakçızade Seyit Ali Efendi Görev süresi
  14 Şubat 1688 - 2 Mart 1688 Yerine geldiği Debbağzade Mehmed Efendi Yerine gelen Debbağzade Mehmed Efendi Kişisel bilgiler Doğum 1639
  Erzurum Ölüm 3 Eylül 1703
  Edirne Çocuk(lar) Fethullah Efendi
  Seyyid İbrâhim Efendi
  Seyyid Murtaza Efendi
  Mustafa Efendi

  Mehmed Feyzullah Efendi (1639, Erzurum - 1703, Edirne), Osmanlı Devleti şeyhülislamı, kazasker, müderris, şehzade hocası, padişah danışmanı.

  Hayatı

  1639 yılında Erzurum'da doğdu. Asıl adı Mehmed idi. Erzurum müftüsü Seyyid Mehmed Efendi ile Şerife Hatun'un oğludur. Muhammed'in sülalesinden olduğunu iddia etmiş ve "Seyyid" lakabı taşımıştır. Fakat Uzunçarşılı "Silahdar tarihinin kaydına göre seyitliği yani evlad-ı peygamberiden olması sahte imiş" demektedir.

  İlk eğitimini babasından aldı. Sonra Erzurum'da medrese eğitimini "Seyyid Abdülmümin"’den ve dayısının oğlu İsmâil Efendi’den alıp Arapça, Farsça, fıkıh ve fıkıh usulü okudu. Erzurum yöresinin seçkin âlimlerinden olan Vânî Efendi’nin derslerine de devam etti. Sonra padişah imamı olan "Vani Efendi"'nin daveti ile 1662 yılında İstanbul'a gitti. Burada Vani Efendi'nin kızı ile evlenip ona damat oldu.

  1669'de IV. Mehmed'in oğlu Şehzade Mustafa hocası "Seyyid Mehmet Efendi"'nin ölmesi nedeniyle ve Vanı Efendi'nin damadı olması sebebiyle şehzadeye hoca tayin edildi. Padişahın bir hatt-ı hümayunu ile dersten mülazım sayılarak Süleymaniye Darülhadis Medresesi'ne müderris yapıldı. Sonra ilmiye sınıfı içinde hızla yükselerek Haydarpaşa, Üsküdar Mihrimah Sultan, Sahn-i Semân ve Ayasofya medreselerinde müderrislik yaptı. Bu yeni görevleri nedeni ile aynı yıl Şehzade Ahmet'e hoca olarak tayin edildi.

  Feyzullah Efendi'ye şehzadelere hocalık yapmaya devam etmekte iken 1686'de Rumeli Kazaskeri unvanı verildi.

  1686'da Üsküdar'da hazineye ait bulunan "Bayram Paşa Yalısı" çayırına at bağlaması dolayısı ile IV. Mehmed'in öfkesini çekti. Padişah önce Feyzullah Efendi'yi idam ettirmek istedi ama geleneksel olarak ulemanın idam edilmesi mümkün olmadığı padişahın danışmanları tarafından açıklanınca Feyzullah Efendi'nin ismi ulema defterinden silindi. Fakat 5 gün sonra Feyzullah Efendi'nin öğrencisi olan iki şehzadenin annesi olan Gülnuş Emetullah Sultan araya girdi ve onun padişah tarafından affedilmesini sağladı. Fakat şehzadeler hocalığına padişah imamı İbrahim Efendi tayin edildi. Feyzullah Efendi'ye Eyüp Kadılığı arpalık olarak verildi.

•  

• 1988 - Ferit Melen, Türk siyasetçi (d. 1906)
• 1997 - Alev Sezer, Türk tiyatro ve sinema oyuncusu (d. 1945)
• 2017 - Doğan Yurdakul, Türk gazeteci ve yazar (d. 1946)
• 2020 - Birol Ünel - Türk kökenli Alman oyuncu (d. 1961)
•  

Tatiller ve özel günler

• Türkiye Halk Sağlığı Haftası (03-09 Eylül)
• Katar'ın Bağımsızlık Günü
• San Marino'nun Bağımsızlık Günü