9 Eylül Tarihte Bugün Miladi takvime göre yılın 252.  günü

Olaylar

• MÖ 479 - Platea Muharebesi gerçekleşti.
• 1141 - Katvan Muharebesi gerçekleşti.
• 1493 - Osmanlı ile Macaristan Krallığı destekli Hırvatistan Krallığı birleşik ordusu arasında Krbava Muharebesi gerçekleşti.
• 1543 - Mary Stuart, daha 9 yaşındayken taç giyerek İskoçya Kraliçesi oldu.
• 1570 - Lefkoşa, Türkler tarafından fethedildi.
• 1850 - Kaliforniya, 31. eyalet olarak ABD'ye kabul edildi.
• 1892 - Jüpiter'in beşinci uydusu olan Amalthea bulundu.
• 1914 - İttihat ve Terakki Cemiyeti, Osmanlı Hükûmeti'nin kabul ettiği tüm kapitülasyonları reddetti.
• 1922 - İzmir'in Kurtuluşu: Dumlupınar Meydan Muharebesi'nin kazanılmasının ardından Yunan Ordusu'nu önüne katan Türk Ordusu işgal altında bulunan İzmir'e girdi.
• 1923 - TBMM'de Birinci Grup mensubu milletvekilleri tarafından oylama neticesinde "Halk Fırkası Nizamnamesi" kabul edildi. Bunun neticesinde Cumhuriyet Halk Partisi, Mustafa Kemal Atatürk'ün liderliğinde kurulmuş oldu.

• Cumhuriyet Halk Partisi

  Kısaltma CHP Genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu Genel sekreter Rıfat Turuntay Nalbantoğlu Parti sözcüsü Müslim Sarı Grup başkanı Faik Öztrak Kurucu Mustafa Kemal Atatürk Kuruluş tarihi 9 Eylül 1923 (103 yıl önce) (ilk kuruluş)
  9 Eylül 1992 (33 yıl önce) (yeniden kuruluş) Kapanış tarihi 16 Ekim 1981 Birleşme
  • Hürriyet Partisi (1958)
  • Sosyaldemokrat Halkçı Parti (1995)
  • Yeni Türkiye Partisi (2004)
  • Türkiye Değişim Partisi (2023)
  • Memleket Partisi (2025)
  Bölünme

  Liste

  Önceli
  • Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti
  • Kuvâ-yi Milliye
  Ardılı
  • Halkçı Parti (1983-1985)
  • Sosyal Demokrasi Partisi (1983-1985)
  • Demokratik Sol Parti (1985-günümüz)
  Merkez Çankaya, Ankara, Türkiye Gençlik kolu CHP Gençlik Kolları Kadın kolu CHP Kadın Kolları Üyelik (2026)  1.879.973 İdeoloji Sosyal demokrasi
  Kemalizm
  Sosyal liberalizm
  İlericilik
  Pro-Avrupacılık
  Parti içi düşünceler:
  Ulusalcılık
  Demokratik sosyalizm Siyasi pozisyon Merkez sol[a] Ulusal üyelik Güç Birliği Cephesi (1957-1958)
  Millet İttifakı (2018-2023) Avrupa üyeliği Avrupa Sosyalistler Partisi (ilişkili) Uluslararası üyelik Sosyalist Enternasyonal
  İlerici İttifak
  Tarihsel:
  Radikal Enternasyonal (ilişkili) Resmî renkler     Kırmızı ve beyaz Slogan(lar) Şimdi Arınma Zamanı TBMM

  44 / 600

  Tüm Liste Büyükşehir Belediye Başkanlığı

  6 / 30

  Tüm Liste İl Belediye Başkanlığı

  1 / 51

  Tüm Liste İlçe Belediye Başkanlığı

  99 / 922

  Tüm Liste Belde Belediye Başkanlığı

  15 / 390

  Tüm Liste İl Genel Meclisleri

  0 / 1.282

  Belediye Meclisleri

  0 / 20.953

  Seçim sembolü Parti bayrağı İnternet sitesi chp.org.tr

  Cumhuriyet Halk Partisi, Türkiye'de faaliyet gösteren sosyal demokrat bir siyasi partidir. Parti tüzüğüne göre resmî kısaltması "CHP" şeklindedir. Partinin genel başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, genel sekreteri Rıfat Turuntay Nalbantoğlu'dur. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından kurulan parti, Türkiye'nin en eski siyasi partisidir. Logosu, Kemalizm'in temel ilkelerini temsil eden Altı Ok'tan oluşmaktadır: cumhuriyetçilik, devrimcilik, laiklik, halkçılık, milliyetçilik ve devletçilik. Şu anda 44 milletvekili ile Türkiye Büyük Millet Meclisindeki en büyük beşinci partidir. Parti, İlerici İttifak ve Sosyalist Enternasyonal'in tam üyesidir ve Avrupa Sosyalistler Partisinin ilişkili üyesidir.

  Cumhuriyet Halk Partisinin kökeni, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında kurulan çeşitli direniş gruplarına kadar dayanır; bu grupların çoğu daha önce İttihat ve Terakki Cemiyeti ile bağlantılı kişilerden oluşuyordu. Mustafa Kemal Atatürk'ün liderliğinde bu gruplar, Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla 1919'daki Sivas Kongresi'nde birleşti. 1923 yılında Halk Fırkası adıyla siyasi bir örgüt olarak kurulan parti, kısa bir süre sonra Cumhuriyet Halk Fırkası adını aldı ve Atatürk'ün ilk cumhurbaşkanı olduğu Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunu ilan etti. Türkiye'nin tek parti dönemine geçmesiyle birlikte, CHP ülkede kapsamlı siyasi, kültürel, sosyal ve ekonomik reformların uygulanmasında temel araç hâline geldi.

  II. Dünya Savaşı'nın ardından, Atatürk'ün halefi İsmet İnönü çok partili seçimlere izin verdi ve CHP, 1950 genel seçimlerini kaybettikten sonra iktidarı barışçıl bir şekilde devrederek tek parti dönemini sona erdirip Türkiye'nin çok partili dönemini başlattı. 1960 Askerî Darbesi'ni izleyen yıllarda parti kademeli olarak merkez sol çizgiye yöneldi; bu yönelim, 1972 yılında Bülent Ecevit'in genel başkan olmasıyla birlikte kesinlik kazandı. CHP, dönemin diğer tüm partileriyle birlikte 1980 Askerî Darbesi sonrasında kapatıldı. Parti, 9 Eylül 1992'de Deniz Baykal tarafından, 1980 öncesi üyelerinin çoğunluğunun katılımıyla, yeniden ve orijinal adıyla kuruldu. Yeniden kuruluşundan itibaren en uzun süre görev yapan genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu'dur. Parti, 2002 yılından Temmuz 2026'da Yeni Parti'nin ana muhalefet statüsünü kazanmasına dek, iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi'ne karşı ana muhalefet görevini sürdürmüştür.

  Tarihçe

  Ana madde: Cumhuriyet Halk Partisi tarihi

  Kuruluşu: 1919-1923

  4-11 Eylül 1919 tarihleri arasında toplanan Sivas Kongresi'nde, Türkiye'nin çeşitli bölgelerinde kurulan müdâfaa-i hukuk cemiyetleri, Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti (ARMHC) adı altında birleştirilmiştir. 23 Nisan 1920 tarihinde toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi ARMHC delegelerinden oluşmuş, ancak 1922'de Meclis, Birinci Grup ve İkinci Grup adıyla iki gruba ayrılmıştır. Mustafa Kemal Atatürk'ün takipçileri daha sonra "birinci grup" olarak adlandırılmıştır.

  İkinci grup, azınlık olsa da parlamentoda güçlü bir muhalefet oluşturdu. Lozan Antlaşması'nın kabulü nedeniyle Meclis'te baş gösteren yoğun tartışmalar üzerine Mustafa Kemal Atatürk, 9 Eylül 1923 tarihinde Dokuz Umde adı verilen siyasi programı ilan etti ve iki gün sonra İçişleri Bakanlığı'na verilen bir dilekçeyle kendine bağlı milletvekillerinden oluşan Halk Fırkası'nı kurdu. Mayısıs 1923'te meclis, Mustafa Kemal ve arkadaşlarının Lozan Antlaşması'nın daha güçlü bir meclis tarafından onaylanmasını sağlamak amacıyla yeni seçimler için bir tasarı hazırladı. Halk Fırkası, 1923 seçimlerinden sonra resmi olarak kuruldu. İkinci dönem için görev yapan mecliste Lozan Antlaşması kabul edildi, cumhuriyet ilan edildi ve halifelik kaldırıldı.

  Partinin resmî kuruluş tarihi 11 Eylül 1923 olmasına rağmen, partinin kuruluş tarihi daha sonradan partileşme kararının alındığı 9 Eylül 1923 olarak kabul edilmiştir.

  Tek parti dönemi: 1923-1946

  Atatürk dönemi: 1923-1938

  

  Mustafa Kemal Atatürk ve Başbakan İsmet İnönü, 1936

  Türkiye'nin siyasi tarihinde, pratikte Cumhuriyet Halk Partisi Jön Türkler ve İttihat ve Terakki'nin devamı olarak değerlendirilmiştir. Partinin kuruluşunun ardından 1924'te, radikal devrimlere karşı çıkan muhalifler, Kâzım Karabekir liderliğinde Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nı kurdu. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Şeyh Said İsyanı'na karışmak ve Atatürk'e suikast planlamakla suçlandı. Başbakan İnönü, hükûmete olağanüstü yetkiler veren bir yasa sundu ve sıkıyönetim ilan edildi, CHP dışındaki tüm siyasi partiler yasaklandı, devlet onayı olmayan gazetelerin yayımlanması yasaklandı (bu yasak 1930'a kadar sürdü).Türkiye, Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kurulduğu dönem dışında 1946 yılına kadar tek partili rejimde yönetildi. 1923'ten 1946'ya kadar, CHP Türkiye'yi dönüştüren kapsamlı sosyal, kültürel, ekonomik ve hukuki reformlar başlattı. Bu reformlar arasında İsviçre ve İtalyan hukuk ve ceza kanunlarının benimsenmesi, sanayileşmenin hızlandırılması, toprak reformu ve kırsal kalkınma programları, iskân kanunu, laiklik, kadınların seçme ve seçilme hakkı ve Latin harflerine geçilmesini sağlayan Harf Devrimi gibi birçok adım bulunuyordu. Bu dönemde ulus inşasına öncelik verildi. Bu süreçte milliyetçilik ilkesinin benimsenmesi, Dil Devrimi ve sözdebilimsel teorilerin (Güneş-Dil Teorisi ve Türk Tarih Tezi) ortaya konulmasıyla Türk milliyetçiliği ideolojisi yayıldı. Partinin 1927'deki ikinci olağan kongresinde, Atatürk Türk tarihindeki son on yılın belirleyiciliğine bir konuşma yaparak gençlere Cumhuriyet'i koruma çağrısında bulundu. Atatürk kişi kültünün tarihsel yazımının temelini bu anlatı oluşturduğu öne sürülmüştür. 1930-1939 yılları arasında, CHP ideolojisini netleştirdi ve "Altı Ok" duyuruldu. Bu dönemde parti tarihsel görüşlerden ayrılarak cumhuriyetçilik, milliyetçilik, laiklik, devrimcilik, halkçılık ve devletçilik ilkelerini benimsedi.

  

  CHP (O zamanki kısaltmasıyla "CHF") 1930'lar boyunca Halk Kürsüsü gibi birçok ulus inşası projesini gerçekleştirmiştir.

  

  Partinin 4. Olağan Kurultayı sırasında Büyük Millet Meclisi bahçesindeki Altı Ok heykeli, 1935

  29 Mayısıs 1935 tarihinde toplanan 4. Olağan Kurultayı'da partinin adı, Dil Devrimi doğrultusunda Cumhuriyet Halk Partisi olarak değiştirildi. 18 Haziran 1936 tarihinde yayımlanan bir genelgeyle bütün illerde parti il başkanlığı valilikle birleştirildi. İçişleri bakanı, parti genel sekreterliği sıfatını üstlendi. 5 Şubat 1937 tarihinde yapılan anayasa değişikliğiyle, CHP'nin "Altı Ok"u Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na resmen dâhil edildi.

  Büyük Buhran'ın başlamasıyla birlikte, parti, Başbakan İnönü ve Maliye Bakanı Celal Bayar tarafından savunulan devletçi ve liberal fraksiyonlara ayrıldı. Atatürk genellikle İsmet İnönü'nün politikalarını destekledi. Türkiye'nin erken dönemde ekonomik gelişimi büyük ölçüde devlet girişimleriyle sağlandı.

  İnönü dönemi: 1938-1946

  Atatürk'ün ölümünden bir gün sonra, İsmet İnönü ikinci cumhurbaşkanı seçildi ve Cumhuriyet Halk Partisi'nin liderliğini üstlendi. İnönü döneminde, ekonomiye devlet müdahalesi politikası benimsendi ve Köy Enstitüleri gibi kırsal kalkınma girişimleri yapıldı. Hatay Devleti referandum sonucu anavatana katıldı. İnönü, Türkiye'yi II. Dünya Savaşı'na çekmeye çalışan Müttefik ve Mihver güçlerine rağmen tarafsızlık politikası benimsedi; bu süreçte, silahlı bir güç olarak tarafsızlığı sağlamak için zorunlu askerlik ve kısıtlama önlemleri uygulandı. Savaşın ilerleyen sürecinde, Irkçılık-Turancılık Davası'yla beraber Pan-Türkistler partiden uzaklaştırıldı.

  II. Dünya Savaşı'nın ardından İnönü, Türkiye'nin demokratikleşmesini sağlamaya çalıştı. Savaşın sona ermesiyle birlikte, liberal ve devletçi fraksiyonlar arasındaki tartışmalar yeniden ortaya çıktı. Dörtlü Takrir, özellikle Celal Bayar olmak üzere bazı CHP üyelerinin istifasına neden oldu; Bayar daha sonra Demokrat Parti (DP)'yi kurdu. İnönü, 1946'da çok partili genel seçim düzenleme kararı aldı. CHP 465 sandalyenin 397'sini kazandı. Demokrat Parti'nin muhalefeti ve Amerika Birleşik Devletleri'nin çabalarıyla, parti komünizme karşı bir tavır aldı ve bazı kırsal kalkınma programlarını durdurdu. 1946-1950 yılları arasındaki dönem, İnönü'nün Türkiye'yi Batı ile yakınlaştırdığı bir dönemdir. 1950 yılında gizli oy açık tasnif ilkesiyle seçimler düzenlendi. İnönü, iktidarın barışçıl bir şekilde değiştirilmesine liderlik etti. 1950 seçimlerinden bu yana, parti parlamentodaki salt çoğunluğu kazanamamıştır.

  Politika değişiklikleri: 1950-1980

  1950'lerde uygulanan çoğunluk sisteminden dolayı, DP nispeten yakın oy oranları almasına rağmen açık ara farkla meclisi kazandı. Bu durum CHP'nin 10 yıl boyunca muhalefette kalmasına neden oldu. Bu süre zarfında, parti politikaları dönüşüm geçirerek sosyal demokrasiye doğru yöneldi. İsmet İnönü, iktidarı kaybetmeden önce işçi haklarını yasalaştırdı. 1951'deki dokuzuncu kurultayda gençlik ve kadın kolları kuruldu. 1953'te sendikaların ve meslek odalarının kurulması önerildi ve partinin programına iki meclisli bir parlamento, anayasa mahkemesinin kurulması, seçim güvenliği, yargı bağımsızlığı ve işçilerin grev hakkı gibi konuların desteklenmesi eklendi.

  DP ve CHP rakip olsalar da DP iktidarı çoğunlukla Kemalist politikaları sürdürdü. Ancak Demokrat Parti yönetimi iktidarının sonlarına doğru giderek otoriterleşti. İnönü, DP taraftarları tarafından defalarca linç girişimine maruz kaldı. DP hükûmeti CHP'ye ait mal varlıklarına el koydu. CHP'nin 1957 seçimlerinde muhalefet partileriyle seçim ittifakı kurmasını engellendi. Süreci takiben 27 Mayısıs 1960 tarihinde Türkiye tarihinde ilk askerî darbe yapıldı. Askerî yönetim döneminde DP kapatıldı ve Başbakan Adnan Menderes idam edildi. DP'nin politikalarını izleyen siyasi oluşumlar o dönemden beri CHP'yi Menderes'in idamına ilişkin algılanan rolü nedeniyle eleştirmektedir.

  CHP 1961 seçimlerinden birinci parti olarak çıktı ve DP'nin halefi Adalet Partisi ile koalisyon kurdu. Türkiye'de kurulan ilk koalisyon hükûmeti yedi ay görev yaptı. İnönü 1965 seçimlerine kadar diğer iki kere daha hükûmet kurdu. Dönemin çalışma bakanı Bülent Ecevit, işçilere grev hakkı ve toplu sözleşme hakkı tanımada etkili oldu, partideki Demokratik Sol hareketin lideri olarak, CHP'nin Ortanın solu programını benimsemesine katkıda bulundu.

  

  Bülent Ecevit ve Nikolay Çavuşesku,1978

  İnönü'nün Ecevit'in politikalarını desteklemesinin ardından Turhan Feyzioğlu CHP'den ayrılarak Güven Partisi'ni kurdu. Ecevit'i neden desteklediği sorulduğunda İnönü "Aslında laikiz dediğimiz günden beri ortanın solundayız" şeklinde yanıt verdi. Feyzioğlu'nun ayrılmasıyla CHP 1969 seçimlerine merkez sol bir programla katıldı, ancak partiye olan algı nedeniyle benzer bir sonuç elde etti; Bu algıya göre parti öncelikle eğitimli kentsel elitlere hitap ediyordu. İnönü muhalefet lideri ve CHP'nin lideri olarak 8 Mayısıs 1972'ye kadar görev yaptı, ancak 1971 Muhtırası'na yaklaşımı nedeniyle yerine kurultayda Ecevit seçildi.

  Ecevit belirgin olarak sol siyasi politikaları benimsedi. 1973 seçimlerine Ecevit'in liderliğinde katılan CHP seçimlerden zaferle ayrıldı. CHP-MSP koalisyonu kuruldu. Bu dönemde Kıbrıs'a müdahale kararı alındı. 1970'lerde parti, yoğun kutuplaşma döneminde ve siyasi şiddet atmosferinde sendikalar ve solcu gruplarla ilişkilerini sağlamlaştırdı. 1977'de CHP Ecevit döneminde çok partili siyasi tarihinin en yüksek oy oranını alarak %41'i yakaladı, ancak hükûmeti kurmak için yeterli çoğunluğu sağlayamadı. Ecevit ve rakibi Süleyman Demirel siyasi istikrarsızlık döneminde sürekli ardı ardına hükûmetler kurdu. 1980 Askerî Darbesi bu durumu sona erdirdi. Bu dönemde tüm siyasi partiler kapatıldı ve önceki dönem siyasetçilerin siyaset yapması yasaklandı.

  Kapatılması ve yeniden kuruluşu: 1980-2002

  Ayrıca bakınız: Halkçı Parti, Sosyal Demokrasi Partisi, Sosyaldemokrat Halkçı Parti ve Demokratik Sol Parti

  1981 yılında Cumhuriyet Halk Partisi diğer tüm siyasi partilerle beraber kapatıldı. 1981 yılında kapatılan siyasi partilerin adı ve kısaltması ile yeni siyasi parti kurulamadı. 1985'e gelindiğinde CHP'nin halefi olan Halkçı Parti (HP) ve Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP) birleşerek Sosyaldemokrat Halkçı Parti'yi (SHP) oluşturdu, Bülent Ecevit'in eşi Rahşan Ecevit ise Demokratik Sol Parti'yi (DSP) kurdu. İsmet İnönü'nün oğlu Erdal İnönü ise daha sonradan Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) genel başkanı oldu.

  

  "Dünyada Yeni Sol, Türkiye'de Yeni CHP" afişi, 1995

  1980 öncesi siyasetçilerin siyasi yasaklarının kaldırılmasının ardından Deniz Baykal ve parti kapatılmadan önce parti yönetimini oluşturan isimler isim hakları konusundaki yasağın kaldırılmasıyla beraber Cumhuriyet Halk Partisi'ni 1992'de yeniden faaliyete geçirdi. Ayrıca parti Anayasa Mahkemesi'nin kararıyla birlikte 1981 yılında Hazine'ye devredilen varlıklarını geri aldı. SHP 1995'te CHP'yle birleşti.

  1991'den 1996'ya kadar SHP ve ardından CHP, DYP ile koalisyon hükûmetlerinde yer aldı. 28 Şubat Süreci'nde Necmettin Erbakan'ın başbakanlıktan istifa etmesinin ardından Baykal, Mesut Yılmaz'ın koalisyon hükûmetini destekledi. Kasım 1998'de Türkbank skandalı sırasında Mesut Yılmaz tartışmaya açılınca CHP hükûmete gensoru verdi ve koalisyonu düşürdü. 1999 genel seçimlerinde CHP %8.71 oy alarak tarihinde ilk kez baraj altında kaldı. Baykal seçim yenilgisinden kendinin sorumlu olduğunu belirterek 22 Nisan 1999'da genel başkanlıktan istifa etti.

  Ana muhalefet partisi: 2002-2026

  Baykal dönemi: 2002-2010

  3 Kasım 2002 genel seçimlerinde Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde Adalet ve Kalkınma Partisi tek başına iktidara geldi. AK Parti seçimlerde %34.4 oy oranıyla 363 milletvekilliği kazanırken CHP %19.39'la 178 milletvekilliğinde kaldı. Kalan milletvekilliklerini bağımsızlar kazandı. Diğer partilerin hiçbiri %10 barajını aşamadı. Cumhuriyet Halk Partisi, 2002 seçimleriyle beraber ana muhalefet partisi oldu ve Temmuz 2026'ya kadar bu konumunu korudu.

  

  Tandoğan Mitingi'nden bir görüntü, 2007, Anıtkabir

  2007 cumhurbaşkanlığı seçimleri, CHP'li ve AK Partili politikacılar arasındaki gerilimlerin doruğa çıkmasıyla bir siyasi krize dönüştü. Baykal döneminde CHP, ordu ve yargının "demokratik olmayan" girişimlerine destek verdi. Cumhurbaşkanı adayı Abdullah Gül'e karşı ortaya çıkan protestolar; Gül'ün İslamcı siyaset geçmişi ve eşinin başörtüsü takması gibi popüler nedenlerle düzenlendi. CHP'nin seçimi boykot etmesiyle beraber 367 Krizi çıktı. E-muhtıra yayınlandı. Olayların ardından erken seçim kararı alındı ve Anayasa'da bazı değişiklikler yapıldı. Cumhurbaşkanının meclis tarafından değil, halk tarafından iki turlu oylamayla seçilmesi kararlaştırıldı; yedi yıl olan görev süresi beş yıla düşürülerek, iki kez seçilebilmesinin önü açıldı. Anayasa değişiklikleri, 21 Ekim 2007 tarihinde yapılan halk oylamasında, %68,95'lik kabul oyuyla yürürlüğe girdi. 28 Ağustos 2007 tarihinde Abdullah Gül Türkiye'nin 11. cumhurbaşkanı seçildi. Yemin töreni CHP ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Yaşar Büyükanıt tarafından boykot edildi.

  2002 ve 2010 yılları arasında Türkiye'de iki genel seçim ve iki yerel seçim yapılmış ve bu seçimlerin tamamında CHP %18 ila %23 arasında oy almıştır.

  Birinci Kılıçdaroğlu dönemi: 2010-2023

  Baykal bir kasetin internete sızdırılmasının ardından parti genel başkanlığından istifa ettiğini açıkladı. 22 Mayısıs 2010 tarihinde Kemal Kılıçdaroğlu yeni parti lideri olarak seçildi. Kılıçdaroğlu CHP'yi geleneksel sosyal demokrat imajına geri döndürdü ve partinin laik-muhafazakar karakterini bir kenara bıraktı. Kılıçdaroğlu, dindar seçmenler ve Kürtler arasında bir köprü kurmak üzerine politika yürüttü. Kılıçdaroğlu liderliğindeki CHP, beş seçim boyunca milletvekili seçimlerinde %22 ila %26 arasında oy aldı. Parti 2010 anayasa referandumunda "hayır" kampanyasını destekledi. Kılıçdaroğlu liderliğinde girilen 2011'deki ilk seçimde partinin desteği %25'e çıktı, ancak bu oy oranı partinin seçimleri kazanması için yeterli olmadı. Kılıçdaroğlu döneminde CHP, 2013 Gezi Parkı protestolarına büyük bir destek verdi.

  

  Adalet Yürüyüşü'nde Kemal Kılıçdaroğlu, 2017

  İlk doğrudan cumhurbaşkanlığı seçimi olan 2014 cumhurbaşkanlığı seçimi, 2013 Türkiye yolsuzluk skandalının ardından gerçekleştirildi. Recep Tayyip Erdoğan ile yarışan CHP ve MHP'nin ortak adayı Ekmeleddin İhsanoğlu %38 oy alarak seçimleri birinci turda kaybetti. Haziran 2015 genel seçimlerinde, Halkların Demokratik Partisi (HDP) barajı aşarak AK Parti'nin meclis çoğunluğunu kaybetmesine neden oldu. Seçimlerin ardından koalisyon görüşmeleri başarısız oldu. MHP, CHP liderliğindeki bir hükûmette HDP ile birlikte yer almayı reddetti. CHP ise haftalar süren müzakerelerin ardından AK Parti ile hükûmet kurmayı reddetti. Kasım ayında yapılan erken seçimde AK Parti meclis çoğunluğunu yeniden kazandı.

  Kılıçdaroğlu döneminde parti, 2017 anayasa referandumunda "hayır" kampanyasına öncülük etmiştir.

  

  Mansur Yavaş, Kemal Kılıçdaroğlu ve Ekrem İmamoğlu

  2017'ye gelindiğinde, MHP'den ayrılan muhalifler İYİ Parti'yi kurdu. Kılıçdaroğlu İYİ Parti'nin seçimlere katılması için 15 milletvekili transfer ederek yeni partinin yükselişini kolaylaştırdı. 2018 genel seçiminde CHP, İYİ Parti, Saadet Partisi ve Demokrat Parti, AK Parti ve MHP'den oluşan Cumhur İttifakı'na karşı Millet İttifakı'nı kurdu.CHP'nin oy oranının %22 olmasına rağmen, Millet İttifakı toplamda %33 oy aldı. CHP'nin cumhurbaşkanı adayı Muharrem İnce %30 oy alarak seçimleri ilk turda kaybetti. Millet İttifakı, CHP'nin büyük kazançlar elde ettiği 2019 yerel seçimleri için yeniden kuruldu, bu seçimde CHP'nin neredeyse %30 oy aldığı görüldü. Diğer siyasi partilerle yapılan ittifak, CHP'nin İstanbul ve Ankara'yı 25 yılın ardından kazanmasını sağladı.

  Kılıçdaroğlu, 2023 cumhurbaşkanlığı seçimi için CHP ve Millet İttifakı'nın adayı olarak gösterildi. İstanbul ve Ankara büyükşehir belediye başkanları Ekrem İmamoğlu ve Mansur Yavaş, Millet İttifakı'ndaki diğer parti liderleriyle birlikte cumhurbaşkanı yardımcısı adaylığıyla kampanyaya dâhil oldu. Ekonomik krize, COVID-19 pandemisinin yönetim şeklinde ve Kahramanmaraş depremlerine rağmen, Kılıçdaroğlu, ikinci turda oyların %48'ini alarak Erdoğan'a karşı seçimleri kaybetti. Millet İttifakı, iktidardaki Cumhur İttifakı'na karşı parlamentoda azınlık kaldı. Seçimden sonra düzenlenen 38. Olağan Kurultay'da, Özgür Özel, 2010'dan beri bu görevi sürdüren Kılıçdaroğlu'nu yenerek CHP'nin genel başkanı seçildi.

  Özel dönemi, mutlak butlan krizi ve bölünme: 2023-2026

  

  38. Olağan Kurultay'da Özgür Özel, 2023

  Ana maddeler: Cumhuriyet Halk Partisi 38. Olağan Kurultayı, 2026 Cumhuriyet Halk Partisi mutlak butlan krizi ve Ekrem İmamoğlu'nun tutuklanması

  2023 seçimlerindeki yenilginin ardından parti içinde İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu ve Grup Başkanı Özgür Özel önderliğinde "değişimciler" olarak adlandırılan bir muhalefet hareketi doğdu. 4-5 Kasım 2023'te düzenlenen 38. Olağan Kurultay'da Özgür Özel, Kemal Kılıçdaroğlu'nu mağlup ederek genel başkan seçildi. Bu liderlik değişimi, 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde CHP'nin %37,81 oy oranıyla 47 yıl sonra Türkiye genelinde birinci parti konumuna yükselmesiyle sonuçlandı.

  2024 yılında Özgür Özel liderliğinde parti, 46 yıl aradan sonra birinci parti oldu ve ülke genelinde 22 yıl sonra ilk kez AK Partiyi geçti. 2024 yerel seçimlerinde parti, Hatay hariç mevcut büyükşehirlerinin hepsini korudu ve Bursa, Balıkesir, Denizli ve Manisa Büyükşehir Belediyelerini kazandı.

  Seçim zaferinin ardından erken seçim tartışmaları hızlanırken, partinin muhtemel cumhurbaşkanı adayı olarak öne çıkan Ekrem İmamoğlu, çeşitli iddialarla yargı kıskacına alındı. Mart 2025'te 14 milyon 850 binden fazla seçmenin katılımıyla yapılan önseçimde mutlak bir zaferle CHP'nin cumhurbaşkanı adayı ilan edilen İmamoğlu, tam da bu süreçte siyasal casusluk ve çıkar amaçlı suç örgütü kurma iddialarıyla tutuklandı. Bu gelişme parti içerisinde ve ülke genelinde büyük protestolara yol açtı.

  

  Mutlak butlan kararı sonrası Özgür Özel'in İzmir'deki ilk mitingi

  Özel liderliğindeki parti yönetiminin iktidarın "Ankara merkezli siyaset" çağrılarını reddetmesinin ardından CHP, tarihinin en büyük hukuki ve siyasi krizlerinden biriyle karşı karşıya kaldı. 21 Mayısıs 2026'da Ankara Bölge Adliye Mahkemesi, kurultayda usulsüzlük yapıldığı iddiasıyla Özel'in genel başkanlığını "mutlak butlan" kararıyla düşürdü. 24 Mayısıs 2026'da CHP Genel Merkezi polis eşliğinde eski genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu'na devredilirken; Özel ve destekçileri kararı tanımayarak TBMM'ye yürüdü ve meclis grubunu partinin fiili genel merkezi ilan etti. Yönetimi devralan Kılıçdaroğlu ekibi, Özel'i destekleyen milletvekillerini ve il başkanlarını partiden ihraç etmeye başladı ve 833 delegenin topladığı olağanüstü kurultay talebini reddetti.

  Kılıçdaroğlu'nun Özel ve İmamoğlu'nu "FETÖ destekçisi" olmakla suçlaması ve uzlaşı yollarının tamamen kapanmasının ardından, aralarında İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay'ın da bulunduğu çok sayıda belediye başkanı ve milletvekili CHP'den istifa etti. Krizin nihayetinde Özgür Özel, 21 Temmuz 2026 tarihinde TBMM grup kürsüsünde yaptığı veda konuşmasında iktidarın "kontrollü muhalefet" dayatmasını reddettiklerini belirterek; Ekrem İmamoğlu, Mansur Yavaş ve meclisteki CHP çoğunluğu ile birlikte sosyal demokrat çizgide yeni bir siyasi parti kuracaklarını ilan etti. 24 Temmuz 2026 tarihinde CHP'den istifa eden 91 milletvekili ile beraber Yeni Parti'nin resmî kuruluşu, Türkiye Büyük Millet Meclisi aritmetiğinde büyük bir değişime neden oldu. Cumhuriyet Halk Partisi'nden kitlesel olarak ayrılan 91 milletvekilinin katılımıyla Yeni Parti, Adalet ve Kalkınma Partisi'nin ardından TBMM'deki en büyük ikinci siyasi oluşum ve resmî olarak Türkiye ana muhalefet partisi konumuna yükseldi. Bu geçişle birlikte Cumhuriyet Halk Partisi, milletvekili sayısı bakımından beşinci sıraya geriledi. Kurucular Kurulu tarafından oy birliğiyle genel başkanlığa seçilen Özgür Özel, sonbaharda büyük kongreyi toplamayı hedeflediklerini ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Ekrem İmamoğlu'nu destekleme çizgisini koruyacaklarını açıkladı.

  Mutlak butlan dönemi: 2026-günümüz

  24 Temmuz'daki kitlesel istifalar ve Yeni Parti'nin kuruluşunun ardından Kemal Kılıçdaroğlu liderliğindeki CHP yönetimi, partinin yapısını yeniden şekillendirmeye başlamıştır. Ağustos 2026'nın sonlarında, "mutlak butlan" kararının Yargıtay 3. Hukuk Dairesindeki temyiz aşamasında CHP tarafı itirazlarından feragat ederek Ankara Bölge Adliye Mahkemesinin verdiği iptal kararının kesinleşmesinin önünü açmaya çalışmıştır.

  Merkez yönetiminin yerel örgütlere yaptığı atamalar ise tabanda çeşitli reaksiyonlarla karşılaşmıştır. Atanan yeni il başkanlarının, tabandaki boykotlar nedeniyle bazı ilçelerde görev devir teslimi yapacak ilçe yönetimi bulmakta zorlandığı ve parti içi hiyerarşide kopukluklar yaşandığı kamuoyuna yansımıştır.

• 1940 - Macar Ordusu, 87 Rumeni ve 6 Yahudiyi Treznea Katliamı'nda öldürdü.
• 1945 - Çin-Japon Savaşı (1937-1945) sona erdi.
• 1948 - Kim İl-sung, Kuzey Kore'nin kuruluşunu ilan etti.
• 1971 - Boğaziçi Üniversitesi'nin kurulmasına ilişkin kanun kabul edildi.
• 1974 - 11. Altın Portakal Film Festivali'nde, Altın Portakal Ödülü'nü Lütfi Ömer Akad'ın Düğün filmi aldı.
• 1992 - İspanya, Katalonya bölgesinin özerkliğini tanıdı.
• 2011 - Dünya'nın en büyük mozaik müzesi olan Gaziantep'teki Zeugma Mozaik Müzesi ziyarete açıldı.

Doğumlar

• 214 - Aurelian, Roma İmparatoru (ö. 275)
• 384 - Honorius, önce Roma İmparatoru sonra Batı Roma İmparatoru (ö. 423)
• 1466 - Ashikaga Yoshitane, Ashikaga şogunluğunun 10. şogunu (ö. 1523)
• 1869 - Abdullah Cevdet, Osmanlı siyaset adamı ve düşünür, göz doktoru, şair ve tercüman (ö. 1932)
• 1906 - Ali Hadi Bara, Türk heykeltıraş (ö. 1971)
• 1913 - Tarık Levendoğlu, Türk sahne tasarımcısı, tiyatro yönetmeni, çevirmen ve fresk ressamı (ö. 1978)
• 1927 - Yusuf Ziya Bahadınlı, Türk yazar, yayıncı ve siyasetçi (ö. 2025)
• 1930 - Gültekin Oransay, Türk müzikbilimci, tarih ve dil araştırmacısı (ö. 1989)
• 1932 - Müşfik Kenter, Türk tiyatro ve sinema sanatçısı (ö. 2012)
• 1935 - Demir Özlü, Türk öykü ve roman yazarı (ö. 2021)
• 1940 - Cihangir Gaffari, İranlı aktör ve yapımcı
• 1943 - Başar Sabuncu, Türk oyun ve senaryo yazarı, tiyatro ve sinema yönetmeni, çevirmen, sahne tasarımcısı, oyuncu (ö. 2015)
• 1945 - Erbil Tuşalp, Türk gazeteci ve yazar (ö. 2020)
• 1946 - Selçuk Esenbel, Türk tarihçi ve akademisyen
• 1947 - Emin Kansu, Türk doktor ve akademisyen
• 1949 - John Curry, Olimpiyat ve Dünya Şampiyonu İngiliz buz patenci (ö. 1994)
• 1951 - Fikri Arkan, Türk ülkücü militan (ö. 1982)
• 1953 - Sami Dedeoğlu, Türk iş insanı, siyasetçi ve TBMM 26. dönem milletvekili
• 1956 - Ayhan Kavas, Türk oyuncu
• 1959 - Ruhsar Öcal, Türk opera solisti, tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
• 1960 - Nurullah Genç, Türk iktisatçı ve şair
• 1961 - Faruk Çaturoğlu, Türk siyasetçi
• 1965 - Cihat Levent, Türk millî basketbolcu, spor yöneticisi ve sivil toplum kuruluşu aktivisti
• 1965 - Yücel Savaş, Türk siyasetçi ve iş insanı
• 1969 - Özlem Zengin, Türk avukat ve siyasetçi
• 1970 - Tülay Günal, Türk aktris
• 1970 - Cüneyt Mete, Türk oyuncu ve tiyatrocu
• 1971 - Sevil Akı Saner, Türk oyuncu ve seslendirme sanatçısı
• 1974 - Ece Uslu, sinema, dizi ve tiyatro oyuncusu
• 1975 - İlker Kızmaz, Türk oyuncu
• 1977 - Fatih Tekke, Türk eski futbolcu ve teknik direktör
• 1978 - Arzu Şahin, Türk halk müziği sanatçısı
• 1979 - Gökçe, Türk şarkıcı, söz yazarı ve besteci
• 1982 - Fatoş Kabasakal, Türk oyuncu, model ve sunucu
• 1986 - İbrahim Kendirci, Türk oyuncu
• 1987 - Gökhan Keser, Türk şarkıcı, oyuncu ve yapımcı
• 1988 - Simge Tertemiz, Türk sunucu, manken ve oyuncu
• 1989 - Beta Berk Bayındır, Türk rapçi ve söz yazarı (ö. 2022)
• 1990 - Hüsnü Başkurt, Türk futbolcu
• 1992 - Başaran Saraçoğlu, Türk futbolcu

Ölümler

• 276 - Florianus, Roma İmparatoru
• 1087 - I. William, İngiltere Kralı (d. 1028)
• 1271 - III. Yaroslav, 1264'ten 1271'e kadar ilk Tver Prensi ve Vladimir'in onuncu Büyük Prensi (d. 1230)
• 1483 - IV. Edward, İngiltere Kralı (d. 1442)
• 1487 - Chenghua, Çin İmparatoru (d. 1447)
• 1513 - IV. James, İskoç Kralı (d. 1473)
• 1942 - Şevki Savaşçı, Türk asker ve İstiklâl Savaşı gazisi (d. 1878)
• 1984 - Yılmaz Güney, Türk yönetmen ve sinema oyuncusu (d. 1937)
• 1985 - Sırrı Atalay, Türk siyasetçi ve hukukçu (d. 1919)
• 1985 - Erkan Yücel, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (d. 1944)
• 1998 - Semiha Şakir, Türk hayırsever (d. 1905)
• 2001 - Ahmet Şah Mesut, Afgan askeri lider (d. 1953)
• 2019 - Seher Hüdayari, Tahran'da İslami Devrim Mahkemesi önünde kendisini ateşe vermesiyle bilinen İranlı kadın (d. 1990)
• 2019 - Dinçer Sümer, Türk tiyatro oyuncusu, yönetmen ve seslendirme sanatçısı (d. 1938)

Tatiller ve özel günler

• İzmir'in Kurtuluş Günü (1922)
• Kuzey Kore Bağımsızlık Günü
• Tacikistan Bağımsızlık Günü