Ardahan

Ardahan

Şehir

Ardahan ili idari bölümleri Ülke Türkiye Bölge Doğu Anadolu Bölgesi İl Ardahan İdare  • Belediye başkanı Faruk Demir (CHP) Yüzölçümü  • Toplam 1.261 km² Rakım 1.829 m Zaman dilimi UTC+03.00 (TSİ) Posta kodu

75000

Alan kodu 0478 Plaka kodu 75

Resmî site
Ardahan Belediyesi

Ardahan (Osmanlıca: آردهان, Ardahan), Türkiye'nin kuzeydoğu kısmında yer alan Ardahan ilinin idari merkezi olan şehirdir. Ardahan Üniversitesi bu kentte yer alır. Ortadan kalkmış bir köy olan Kutarmeliki'nin yerleşim alanı da Ardahan kentinin sınırları içinde kalmıştır.

 

Coğrafya

Ardahan ilinin Merkez ilçesinin güneyinde Göle, kuzeyinde Hanak, doğusunda Çıldır ve batısında Artvin'in Şavşat ilçesi yer almaktadır. Doğu Anadolu Bölgesinin Karadeniz Bölgesi'ne komşu olduğu kuzeydoğu kesiminde yer alan Ardahan, yüksek ve engebelidir. Sahada 3.000 m'yi aşan dağlar yer alır. Yalnızçam Dağları Artvin il sınırı boyunca uzanır. İlin kuzeydoğu kesiminde Keldağ (3.033 m), doğu kesiminde Akbaba Dağı (3126 m) yer alır. İl topraklarının güney kesimini de Allahuekber Dağları ve Kısır Dağı (3.197 m) engebeli hale getirir. Allahuekber Dağlarına bağlı Kabak Dağı (3.054 m) il sınırı içinde kalır. Kısır Dağı 3.197 m ile ilin en yüksek noktasıdır. Ardahan Platosu ilin orta kesiminde yer alır. Ardahan ilinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.829 metredir.[16] Merkez ilçenin yüzölçümü 1.261 km²dir. Temelini Neojen volkanizması sonucu ortaya çıkmış lavlar oluşturur.

Plato, Pliyosen sonu ve Pleistosen başlarında ortaya çıkan faylanmalar sonucu çökmüştür. Kenarlarında marnlı ve kumlu çökellerin bulunduğu bu alan, yüksek kesimlerden gelen malzemelerle dolmuştur.

Kura Nehri ve kolları tarafından plato yüzeyi parçalanmıştır. Bu akarsuların en önemlisi platoyu baştan başa geçen Kura Nehridir. Çıldır Gölü; ilin güneydoğu kesiminde yer alır, yüksekliği 1.959 m'dir. Aktaş Gölü ise ilin doğu kesiminde yer alır. Bu gölün doğu yarısı Gürcistan sınırları içinde kalır. Gölün yüksekliği 1.798 m'dir.

İklim

Ardahan Üniversitesi logosu.

Ardahan'da; kışları soğuk, yazları ılık, her mevsim yağışlı olan nemli orta enlem iklimi (Köppen-Geiger'e göre Dfb) hakimdir. Yıllık ortalama sıcaklık 3,8 °C'dir, yılın 5 ayı sıcaklık ortalaması 0 °C'nin altındadır. Ağustos, temmuz aylarında ortalama sıcaklık 16,3 °C, maksimum sıcaklık 35 °C'dir. Yılda ortalama yağış 551 mm'dir. En yüksek yağışlar haziran 92 mm, Mayısıs 82 mm, en düşük ocak 19 mm, şubat 21 mm ve aralık 22 mm'dir. Yağışların %41'i yaz, %30'u ilkbaharda düşer. Rüzgâr hızı ortalama 2,1 m/sn, maksimum 32 m/sn'dir.

 

 

ARDAHAN'IN COĞRAFİ KONUMU

        Anadolu’nun kuzeydoğusunda yer alan Ardahan, Kuzeyinde Acaristan Özerk Cumhuriyeti, Kuzeydoğusunda Gürcistan ve kısmen de Ermenistan, güneydoğu ve güneyinde Kars, güneybatısında Erzurum ve batıda da Artvin illeri ile çevrilidir.

        Ardahan ovası; Kuzey kesiminde Yalnızçam dağları, Güneybatı’da Allahuekber dağlarının uzantıları, Kuzeydoğusunda Keldağ , doğu tarafında Akbaba Dağı ve güneyinde Kısır Dağ ile çevrilidir. Ortasından Kura ırmağı geçen Ardahan, 1800 m. rakıma sahiptir.

        DOĞAL YAPI

        Doğu Anadolu Bölgesi’nin Karadeniz Bölgesi’ne komşu olduğu Kuzeydoğu kesiminde yer alan il toprakları yüksek ve engebelidir. Ardahan ili sınırları içinde yüksekliği 3000 m.’yi aşan birçok doruk vardır. Çoruh-Kelkit dağlarının en doğu kesimini oluşturan Yalnızçam dağları Artvin il sınırı boyunca uzanır. İlin kuzeydoğu kesiminde Keldağ (3.033 m.), Doğu kesiminde ise Akbaba Dağı (3.026 m.) yer alır.

        İl topraklarının  güney kesiminin engebeli kısımlarını ise Allahuekber dağları ile Kısır Dağı oluşturur.

        Kuzeydoğu-Güneybatı doğrultusunda uzanan Allahuekber dağlarına bağlı Kabakda          3.054 m.yüksekliğindedir. İlin en yüksek noktası ise Çıldır gölünün güneybatısında yer alan ve 3.197 m.’ye erişen Kısır Dağının doruğudur.

        Ardahan ilinin orta kesimindeki yüksek düzlükler, Ardahan Platosu olarak adlandırılır. Platonun deniz seviyesinden yüksekliği 1800-2000 m. arasında değişir. Orta kesimdeki alçak bölüm Ardahan Ovası adıyla anılır. İldeki diğer düzlükler ise Kısır Dağı’nın Batısında bulunan bir çöküntü alanı olan Hasköy Ovası ile Güneybatı kesimindeki Göle ovasıdır.

BAŞLICA DAĞ VE TEPELER

ADI                                    YÜKSEKLİĞİ(m)              BULUNDUĞU YER

AKBABA DAĞI                        3126                             ÇILDIR

ALLAHUEKBER DAĞI                2919                              GÖLE

ARSIYAN DAĞI                       3160                             POSOF

ILGAR DAĞI                           2418                             POSOF

KISIR DAĞI                            3197                            ARDAHAN

UĞURLUDAĞ                           2765                             GÖLE

YALNIZÇAM DAĞLARI               2715                           ARDAHAN

ARDAHANIN JEOMORFOLOJİSİ

GÖLE HAVZASI: Göle Havzası kuzeydoğu Anadolu’da volkanik kökenli Allahuekber dağı ile, Kuzeyde Uğurludağ arasında yer alıp, 2000-2100 m. yüksekliğe sahiptir. Tamamen tektonik bir çukur olan Göle Havzası, alüvyal dolgu ile kaplıdır. Bu dolgu yüzeyinde çayır-bataklıklar yaygındır. Göle Havzası, Ardahan Havzası’na sokulan Kuruçay tarafından kapılarak Kura nehri havzasına bağlanmıştır. 

ARDAHAN HAVZASI: Güneyde Uğurludağ, kuzeyde Yalnızçam Dağları (Cin Dağı 2.957 m.) arasında 1800-2000 m. yükseklikte Ardahan Havzası uzanmaktadır. Bu havzanın kenarlarında Pliyo-Kuvaterner marnlı, kumlu çökelleri bulunmakta olup, Güneydoğuya doğru Hasköy’e kadar uzanmaktadır. Söz konusu Havza Pliyosen sonu-Kuvaterner başında oluşan faylanma sonunda çökmüş ve çöken bu alan, yüksek sahalardan gelen malzemelerle dolmuştur. Bundan dolayı, havzayı dolduran flüviolaküstür çökeller, genç akarsular tarafından boşaltılmış ve böylece havzanın kenarlarını sınırlayan fay diklikleri (sıyrılmış fay dikliği) ve yer yer volkanik temel yüzeye çıkmıştır. 

ÇILDIR HAVZASI İLE ÇILDIR VE AKTAŞ GÖLLERİ: Kuzeydoğu Anadolu’nun nihayetinde kabaca Kuzey-Güney yönünde birbirine paralel olarak uzanan Aktaş Gölü, Çıldır Havzası ve Çıldır Gölü bulunmaktadır. Volkanik ve Volkano-sedimanter arazi üzerinde yer alan bu çanaklar tamamen tektonik kökenlidir.
       1.794 m. yükseklikteki Aktaş (Hozapin) Gölü, Doğu-Batı yönünde faylarla çökmüş aynı isimli havzanın alçak kesimini işgal etmiştir. Özellikle gölün güney kesiminde heyelanlı fay dikliği uzanmaktadır. 
       Hozapin Gölü’nün güneyindeki volkanik eşikten sonra güneyde Çıldır Havzası’na geçilir. Doğu-Batı yönünde uzanan bu havza genç çökellerle dolmuş olup, 2000 m. civarındadır. Havzanın suları Batıdan havzaya kavuşan ve Kura nehrinin kollarından olan Karaçay tarafından drene edilmektedir. 
       Doğuda Akbaba Dağı (3026 m.), Batıda Kısır Dağı (3197 m.) volkan konileri arasında uzanan Çıldır Gölü 1.959 m. yüksekliktedir. Gölün Kuzey-Güney yönündeki uzunluğu 18.3 km., Doğu-Batı yönünde en geniş yeri 16.2 km.dir ve göl 115 Km2. alan kaplamakta olup, derinliği 100 m.’den fazladır. 
       Çıldır Gölünün Kuzeyinde ortalama yüksekliği 2.100 m. olan bir volkano-sedimanter sırt uzanmaktadır. Bu sırtın batı nihayetinde 1970-1975 m. yüksekliğinde, Gölbelen Köyü civarında bir gedik bulunmaktadır. Gölün Güney bölümü, diğer alanlara nazaran son derece düz ve ortalama yüksekliği 2.000 m. civarında bir aşınım yüzeyi uzanmaktadır. Buradan Kuzey-Güney yönünde bir olukla Arpaçay’a geçilmektedir. 
        Havzaların jeomorfolojik evrimine gelince; Doğu Anadolu’da Volkanizma Tersiyerin ilk dönemlerinde oluşmaya başlamıştır. Miyosende Kuzeydoğu Anadolu’daki depresyonlar daha çok göl rejimi altında kalmışlar, bu devrede fasılalı olarak çıkan volkanik malzemeler göl havzalarına akmışlardır. Böylece; Arpaçay, Çıldır, Kura Vadisi’nin bulunduğu alanlarda tortullarla ara tabakalı volkanik, volkanon-sedimanter araziler teşekkül etmiştir. Piyosende ise bölge dikey tektonik hareketlere uğramış ve sonuçta faylar boyunca blok halinde çökmeler meydana gelmiştir. Bu esnada Çıldır Havzası ana hatları ile oluşmuştur. Kuvarternerde Çıldır Gölü’nün doğu ve batısında merkezi püskürmeler meydana gelmiş ve bu püskürmeler ile doğuda Akbaba batıda Kısırdağ volkan konileri teşekkül etmiştir. Bu merkezlerden çıkan bazaltik lavlar Çıldır Gölü Havzasına ve volkano-laküstür araziler üzerine akmıştır. Söz konusu merkezlerden çıkan lavlar, günümüzdeki Çıldır Gölü’nün Kuzey ve Güneyindeki sahaları kaplamamıştır. Çünkü bu alanlarda volkano-sedimanter arazilerin üzerinde bazaltik lav akıntıları bulunmaktadır. Çıldır Gölü bir lav seti gölü değildir.
       Çıldır gölü, yakın bir zamana kadar, zaman zaman kapalı bir havza halinde kalmıştır. Ancak pleistosen’in plüviyal devrelerinde gölün fazla suları kuzeybatıdaki Gölbelen Köyü’ndeki 1970-1975 m. yüksekliğindeki gedikten Çıldır Havzası’na, oradan da Kura nehrine akmıştır. Öte yandan, gölün kuzey kesiminde 2.000 m. civarında yerli kaya taraçaları ve sahanlıklar bulunmaktadır. Bu sahanlıklarda yassı çakılların varlıkları plüviyal devrede gölün en az 2000 m.’ye kadar yükseldiğini göstermektedir.
       Halihazırda Çıldır Gölü Güneyde bazaltlar üzerinde açılmış bir taşma boğazı vasıtasıyla Arpaçay’a kavuşmaktadır. Çıldır Gölü’nün Kuzeyindeki Çıldır Havzası da, Kura’nın kollarından olan Kocaçay tarafından kapılarak Kura Nehrine bağlanmıştır. Kapalı bir çanak içerisinde olan Aktaş Gölü’nün suları ise içme ve kullanmaya elverişli değildir, ancak bu göl de plüviyal devrede fazla sularını kkuzeybatı daki eşikten Kura’ya akıtmıştır.

 

https://www.ardahan.gov.tr/ardahan

 

Ardahan’da Gezilecek Yerler Haritası

Aşağıdaki haritada Balıkesir gezilecek yerler listesindeki tüm durakları bir arada görebilirsin. Haritayı kullanarak Cunda’nın taş sokaklarından Marmara Adası’nın koylarına, Kaz Dağları’nın zirvesinden Gönen kaplıcalarına kadar uzanan bu rotayı kolayca planlayabilir, Balıkesir’in tarihi ve doğal güzelliklerini kendi rotana göre şekillendirebilirsin.

1. Ardahan Kalesi

Şehrin tam kalbinde, Kura Nehri’nin kenarında tarihe meydan okuyan bir yapı. Ardahan gezilecek yerler listene buradan başlamazsan olmaz, çünkü burası şehrin hafızasıdır. Osmanlı döneminde güçlendirilmiş surları ve Kura Nehri manzarasıyla Ardahan merkez turunun en ikonik başlangıç noktasıdır.

Adres: Halilefendi Mahallesi, Merkez/Ardahan.
Ziyaret Saatleri: Gün boyu açık (Genellikle 08:00 – 20:00 arası ideal).
Nasıl gidilir: Şehir merkezinden Kura Nehri köprüsünü geçerek 5 – 10 dakikalık yürüyüşle ulaşabilirsin.
İpucu: Kalenin surlarına çıkarken rahat ayakkabı giy, merdivenler biraz dik olabilir.

Yazar Notu: Surların tepesine çıktığında o muazzam Kura Nehri manzarasını arkana alıp bir fotoğraf çekilmelisin. Özellikle gün batımında şehir ayaklarının altında kalıyor, o anı kaçırma.

2. Şeytan Kalesi

Adı ürkütücü ama manzarası büyüleyici. Ardahan gezilecek yerler rotasının en fotojenik ama ulaşımı biraz emek isteyen durağıdır. Sarp bir kanyonun ortasında, ulaşılması imkansız gibi görünen bir tepeye inşa edilmiş bu yapı, Ardahan tarihi yerler arasında Urartulardan günümüze kalan gizemli bir mirastır.

Adres: Yıldırımtepe Köyü, Çıldır/Ardahan.
Ziyaret Saatleri: Gün boyu açık (Gündüz gitmen tavsiye edilir).
Nasıl gidilir: Çıldır ilçe merkezinden Yıldırımtepe köyüne araçla gitmelisin. Köyden sonra toprak yoldan ilerleyip aracını park ettikten sonra yaklaşık 15 – 20 dakika patikadan yürümen gerekiyor.
İpucu: Yanına mutlaka su al. Patika inişli çıkışlıdır.

Yazar Notu: Burası tam bir “Game of Thrones” sahnesi gibi. Kanyonun ortasında, ulaşılması imkansız görünen o sivri tepeye nasıl kale yaptıklarına hayret edeceksin.

3. Çıldır Gölü

Burası sadece bir göl değil, kışın buzdan bir masal diyarı. Ardahan gezilecek yerler dendiğinde akla ilk gelen, Ardahan neyi meşhur sorusunun en net cevabıdır. Kışın üzerinde atlı kızaklarla gezmek, yazın ise serin sularında huzur bulmak için Doğu Anadolu’nun en popüler turistik noktasıdır.

Adres: Çıldır İlçesi (Ardahan – Kars sınırı).
Ziyaret Saatleri: 24 Saat Açık.
Nasıl gidilir: Ardahan merkezden Çıldır dolmuşları veya özel araçla yaklaşık 45 – 50 dakikada ulaşabilirsin.
İpucu: Kışın gidiyorsan göl üzerinde atlı kızağa binmek için nakit bulundur.

Yazar Notu: Eğer kışın gidiyorsan, donmuş gölün üzerinde yürümek sana kendini bir masalın içinde hissettirecek. Yazın gidiyorsan da gün batımında göl kenarında oturup huzuru dinlemelisin.

4. Yalnızçam Kayak Merkezi

Sarıkamış’a rakip olacak kristal karlarıyla kış sporlarının yeni gözdesi. Ardahan gezilecek yerler listesinde adrenalin arayanlar ve kayak tutkunları için zirve noktasıdır. Ardahan doğal güzellikleri içinde, çam ormanlarıyla kaplı pistleri ve sakinliğiyle Alpleri aratmayan bir deneyim sunar.

Adres: Yalnızçam Köyü, Uğurludağ Mevkii, Merkez/Ardahan.
Ziyaret Saatleri: Kış sezonunda 09:00 – 17:00.
Nasıl gidilir: Şehir merkezine 15 – 20 km mesafede. Kışın merkezden kalkan servisler veya taksi ile ulaşabilirsin.
İpucu: Pistleri kristal kardır ve kalabalık değildir, sakin kayak severler için idealdir.

Yazar Notu: Kayak yapmayı bilmiyorsan bile telesiyejle zirveye çık. O bembeyaz çam ormanlarının manzarası sana tüm yorgunluğunu unutturacak.

5. Akçakale Adası (Harabeleri)

Çıldır Gölü’nün ortasında, binlerce yıllık sessiz bir tanık. Ardahan gezilecek yerler rotanda kışın yürüyerek (buz üstünden), yazın tekneyle gidebileceğin bir tarih adası. Ardahan’ın tarihi yerler arasında neolitik çağdan kalma izler taşıyan bu ada, mistik havasıyla seni kendine çekecek.

Adres: Akçakale Köyü, Çıldır Gölü içi.
Ziyaret Saatleri: Gün boyu.
Nasıl gidilir: Çıldır Gölü kenarındaki Akçakale köyüne gidip, su seviyesine göre yürüyerek (kışın buz üstünden) veya tekneyle geçebilirsin.
İpucu: Adada neolitik çağdan kalma izler var, dikkatli bakmalısın.

Yazar Notu: Burası hüzünlü bir güzelliğe sahip. Tarihi kalıntıların arasında dolaşırken geçmişin sessizliğini hissedeceksin.

6. Damal Atatürk Silüeti

Her yıl belli bir dönemde dağa vuran gölgeyle oluşan bu mucizeye inanamayacaksın. Ardahan gezilecek yerler listesindeki en şaşırtıcı ve özel doğa olayıdır. Ardahan turistik yerler içinde dünyada eşi benzeri olmayan bu silüet, Karadağ sırtlarına vuran gölgeyle Atatürk’ün profilini birebir ortaya çıkarır.

Adres: Yukarı Gündeş Köyü, Damal/Ardahan.
Ziyaret Saatleri: Sadece 15 Haziran – 15 Temmuz arası, 17:50 – 18:10 saatleri.
Nasıl gidilir: Damal ilçe merkezinden seyir terası tabelalarını takip ederek ulaşabilirsin.
İpucu: Hava bulutluysa silüet görünmeyebilir, gitmeden hava durumunu mutlaka kontrol et.

Yazar Notu: Bu tamamen bir doğa mucizesi. Dağın gölgesinin Atatürk’ün profiline dönüştüğü o 20 dakikalık anı yakaladığında tüylerin diken diken olacak.

7. Bülbülan Yaylası

Yazın sıcağında bile montla gezebileceğin, Ardahan ile Artvin sınırının kıyısında bir cennet. Ardahan gezilecek yerler arasında yayla havası almak ve doğayla bütünleşmek isteyenlerin kaçış noktası. Ardahan yaylaları içinde özellikle hafta sonları kurulan pazarı ve buz gibi kaynak sularıyla meşhurdur.

Adres: Ardahan – Artvin Yolu üzeri.
Ziyaret Saatleri: Yaz ayları (Kışın yol kapalı olabilir).
Nasıl gidilir: Ardahan’dan Artvin Şavşat yönüne giderken sınırda yer alır. Özel araç şarttır.
İpucu: Cumartesi günleri kurulan yayla pazarında taze bal ve peynir bulabilirsin.

Yazar Notu: Yazın o bunaltıcı sıcağından kaçmak istiyorsan burası tam sana göre. Yayla havasını içine çek ve yerel satıcılardan aldığın etle kendin pişir kendin ye yap.

8. Kongre ve Kent Müzesi

Milli Mücadele ateşinin yakıldığı o tarihi taş bina. Ardahan gezilecek yerler rotanda şehrin yakın tarihini hissetmek ve kurtuluş mücadelesini anlamak için mutlaka uğramalısın. Ardahan tarihi açısından çok kritik kararların alındığı bu bina, hem mimarisi hem de sergilenen eserleriyle bir hafıza mekanıdır.

Adres: Halilefendi Mah., Merkez/Ardahan.
Ziyaret Saatleri: Pazartesi hariç 08:30 – 17:30 (Öğle arası kapalı olabilir).
Nasıl gidilir: Ardahan Kalesi’nin hemen alt tarafında, nehir kenarındadır.
İpucu: 1919 Ardahan Kongresi’nin yapıldığı tarihi binadır.

Yazar Notu: Sadece bir müze gezmeyeceksin, Milli Mücadele ruhunun nasıl filizlendiğini o taş binanın serin odalarında hissedeceksin.

9. Serhat Ulu Cami

Şehrin siluetini değiştiren, modern mimarisiyle dikkat çeken devasa bir eser. Ardahan gezilecek yerler listesinde manevi bir durak arıyorsan, şehrin en büyük ibadethanesi seni bekliyor. Ardahan şehir merkezi gezinde soluklanmak ve huzur bulmak için kapılarını ziyaretçilere her daim açık tutuyor.

Adres: Karagöl Mah., Merkez/Ardahan.
Ziyaret Saatleri: İbadet saatleri ve gündüz vakti.
Nasıl gidilir: Şehrin tam merkezindedir, her yerden yürüyerek ulaşılabilir.
İpucu: Caminin devasa avizesi ve kubbe işçiliği görülmeye değer.

Yazar Notu: Modern mimarinin Ardahan’daki en görkemli örneği. İçeri girdiğinde o ferahlık ve huzur seni hemen saracak.

10. Mevlüt Efendi Camii

Kalenin gölgesinde, Osmanlı döneminden kalma zarif ve mütevazı bir yapı. Ardahan gezilecek yerler turunda tarihin derinliklerine inmek ve eski şehir dokusunu hissetmek isteyenler için saklı bir hazine. Ardahan’ın tarihi eserleri arasında sade duruşu ve kitabeleriyle dikkat çeken, ruhu olan bir yapıdır.

Adres: Halilefendi Mah., Merkez/Ardahan.
Ziyaret Saatleri: İbadet saatleri.
Nasıl gidilir: Ardahan Kalesi’ne çok yakındır, yürüyerek geçebilirsin.
İpucu: Osmanlı döneminden kalan kitabeleri inceleyebilirsin.

Yazar Notu: Tarihi dokuyu seviyorsan burayı atlama. Küçük ama ruhu olan, samimi bir ibadethane.

11. Cemal Tural Tabiat Parkı

Çam ağaçlarının kokusuyla ciğerlerini bayram ettireceğin, Kura Nehri manzaralı bir mesire alanı. Ardahan gezilecek yerler listesinde “Nerede piknik yapılır?” sorusunun en yeşil cevabıdır. Ardahan merkezde gezilecek yerler arayanlar için şehirden çok uzaklaşmadan doğaya kaçış imkanı sunar.

Adres: Çamlıçatak Mevkii, Merkez/Ardahan.
Ziyaret Saatleri: 08:00 – 22:00.
Nasıl gidilir: Ardahan – Kars yolu üzerinde, merkeze 5 km mesafededir. Dolmuş veya taksi ile gidilebilir.
İpucu: Piknik yapmak için en düzenli alandır, hafta sonu yer bulmak zor olabilir.

Yazar Notu: Şehrin gürültüsünden (gerçi Ardahan zaten sakin ama) tamamen kopmak, çam ağaçlarının altında serinlemek için buraya kaçmalısın.

12. Altaş (Ur) Kalesi

Çok az kişinin bildiği, tarihin sessizliğine gömülmüş eski bir kale. Ardahan gezilecek yerler rotasında keşif ruhunu sevenler ve “turistik olmayan” yerleri arayanlar için özel bir durak. Ardahan da gezilecek yerler listene, kalıntıları arasında dolaşırken zamanı unutacağın bu gizli tarihi eklemelisin.

Adres: Altaş Köyü, Merkez/Ardahan.
Ziyaret Saatleri: Gün boyu.
Nasıl gidilir: Ardahan – Hanak karayolu üzerindeki Altaş köyüne özel araçla gitmelisin.
İpucu: Kale oldukça haraptır, beklentini manzara ve tarih hissi üzerine kur.

Yazar Notu: Burası çok bilinen bir yer değil, bu yüzden muhtemelen tek ziyaretçi sen olacaksın. O sessizlikte tarihe dokunmak sana kendini kaşif gibi hissettirecek.

13. Kinzi Kalesi

Bağdeşen köyünün tepesinde, doğayla bütünleşmiş ve neredeyse kayaların bir parçası olmuş bir yapı. Ardahan gezilecek yerler haritasında trekking ve tarihi birleştiren zorlu ama keyifli bir rota. Doğu’da gezilecek yerler arasında henüz keşfedilmemiş, bakir doğasıyla maceracı ruhlara hitap eden bir kaledir.

Adres: Bağdeşen Köyü, Merkez/Ardahan.
Ziyaret Saatleri: Gün boyu.
Nasıl gidilir: Bağdeşen köyü (Kinzodamal) yolunu takip ederek köye ulaşmalı, oradan kaleye tırmanmalısın.
İpucu: Doğası çok bakirdir, yürüyüş ayakkabın sağlam olsun.

Yazar Notu: Köyün eski adı Kinzodamal. Hem doğa yürüyüşü yapıp hem de kimsenin bilmediği bir kaleyi keşfetmek istiyorsan rotanı buraya çevir.

14. Aktaş Gölü

Yarısı bizde, yarısı Gürcistan’da olan, içinde 12 hareketli adacık barındıran sınır gölü. Ardahan gezilecek yerler listesinde kuş gözlemcileri ve doğa fotoğrafçılığı tutkunları için bir cennet. Ardahan doğal güzellikleri bakımından en az Çıldır kadar değerli olan bu göl, tepeli pelikanların yuvasıdır.

Adres: Kenarbel Köyü, Çıldır/Ardahan.
Ziyaret Saatleri: Gün boyu.
Nasıl gidilir: Çıldır’dan Gürcistan sınır kapısına (Aktaş Sınır Kapısı) giden yol üzerindedir.
İpucu: Burası askeri sınır bölgesi olduğu için gölün her noktasına yaklaşılamayabilir, belirlenen seyir noktalarını kullan.

Yazar Notu: Eğer kuş gözlemciliğine ilgin varsa dürbününü al. Tepeli pelikanları ve diğer göçmen kuşları izlerken zamanın nasıl geçtiğini anlamayacaksın.

15. Kalecik Kalesi

Göle ilçesinin tarihine tanıklık eden, Kura Vadisi’ne hakim bir gözetleme kulesi. Ardahan gezilecek yerler rotanı ilçelere doğru genişletirsen, Urartulardan kaldığı düşünülen bu yapıyı görmelisin. Ardahan Göle bölgesinin en önemli tarihi kalıntılarından biri olarak vadiyi selamlar.

Adres: Kalecik Köyü, Göle/Ardahan.
Ziyaret Saatleri: Gün boyu.
Nasıl gidilir: Göle ilçesine bağlı Kalecik köyüne araçla gidip, köy içinden kaleye çıkabilirsin.
İpucu: Kura Vadisi’ne hakim bir noktadadır, manzarası geniştir.

Yazar Notu: Göle tarafına yolun düşerse uğra. Yıkık dökük duvarların arasından vadiye bakarken, geçmişte burada nöbet tutan askerlerin ne hissettiğini düşüneceksin.

 

 

 

 

Ardahan'da Ne Yenir?

 

Ardahan mutfağı, Doğu Anadolu Bölgesi'nin zengin mutfaklarından biridir. Bölgenin doğal kaynakları ve iklim koşulları, Ardahan mutfağının şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Ardahan'da yetişen elma, evelik otu, boza, kaz, kuzu eti gibi malzemeler, bölgenin yöresel yemeklerinin ana malzemelerini oluşturmaktadır.

Ardahan'da Ne Yenir Listesi

Ardahan, Türkiye'nin kuzeydoğusunda, Kafkas Dağları'nın kuzeyinde yer alan bir şehirdir. Gürcistan sınırına yakın bir konumdadır. 1992 yılında Kars ilinden ayrılarak Türkiye'nin 75. ili olmuştur. 2012 yılı itibarıyla 94.088 olan nüfusuyla Türkiye'deki en küçük il merkezidir. Ayrıca Ardahan'ın balı ve kaşar peyniri ülke çapında ün yapmıştır.

Elma Dolması

Ardahan Elma Dolması, Ardahan mutfağının en meşhur yemeklerinden biridir. Elmaların çekirdekleri çıkarılarak içleri pirinç, kıyma, soğan ve baharatlarla doldurularak pişirilir.

Bu yemek, Ardahan'ın sert elmalarıyla yapılır. Elmaların sert olması, iç harcın elmalardan dışarı akmasını önler. Elmaların çekirdekleri çıkarıldıktan sonra içleri özenle temizlenir. İç harç için pirinç, kıyma, soğan, domates salçası, tuz, karabiber ve tarçın kullanılır. İç harç, elmaların içine doldurulduktan sonra üzerleri kapaklarla kapatılır. Dolmalar, fırında 30-35 dakika pişirilir.

Evelik Aşı

Ardahan Evelik Aşı, Ardahan mutfağının en meşhur çorbalarından biridir. Evelik otunun haşlanarak püre haline getirilmesinden sonra üzerine yoğurt, tereyağı ve nane eklenerek yapılır. Evelik otu, Ardahan'ın yüksek yaylalarında yetişen bir ot çeşididir. Bu otu, bahar aylarında toplamak gerekir. Evelik otu, demir, kalsiyum ve fosfor gibi mineraller açısından zengindir. Ayrıca, A ve C vitaminleri de içerir.

Pişi

Ardahan Pişi,  yumuşacık dokusu ve hafif tatlılığıyla bilinen, Ardahan mutfağının vazgeçilmez hamur işlerinden biridir. Pişi, küçük yuvarlak hamur parçalarının kızgın yağda kızartılmasıyla hazırlanır. Ardahan'da hamura genellikle mayalaştırma işlemi uygulanmaz, bu da pişinin daha hızlı hazırlanmasını sağlar.

Bozbaş

Ardahan Bozbaş, Ardahan mutfağının en meşhur yemeklerinden biridir. Kuzu eti, yoğurt, sarımsak ve baharatların bir araya gelmesiyle hazırlanan bu yemek, oldukça lezzetli ve doyurucudur. Bozbaş, genellikle Ardahan'ın yaylalarında yetiştirilen kuzu etinin kullanılarak yapılır. Et, parçalara ayrıldıktan sonra bir tavada kavrulur. Ardından, yoğurt, sarımsak ve baharatlar eklenerek karıştırılır.

Kuymak

Ardahan Kuymak, Ardahan mutfağının en meşhur yemeklerinden biridir. Tereyağı, peynir ve mısır ununun bir araya gelmesiyle hazırlanan bu yemek, oldukça lezzetli ve doyurucudur. Kuymak, genellikle Ardahan'ın dağlarında yetişen mısır ununun kullanılarak yapılır. Un, tereyağı ve peynir bir tavada karıştırılarak pişirilir.

Ekmek Aşı

Ardahan Ekmek Aşı, Ardahan mutfağının en meşhur yemeklerinden biridir. Lavaş ekmeklerinin yumurta, aş otu, soğan ve tereyağında kavrulmasıyla hazırlanan bu yemek, oldukça lezzetli ve doyurucudur. Ekmek Aşı, genellikle Ardahan'ın dağlarında yetişen aş otunun kullanılarak yapılır. Aş otu, vitamin ve mineral bakımından oldukça zengin bir bitkidir.

Ardahan Helvası

Ardahan Helvası, Ardahan mutfağının en meşhur tatlılarından biridir. Tereyağı, un ve şekerin bir araya gelmesiyle hazırlanan bu tatlı, oldukça lezzetli ve doyurucudur. Ardahan Helvası, genellikle bayramlarda ve özel günlerde yapılır. Bu tatlı, Ardahan'ın zengin mutfağının önemli bir parçasıdır.

Etli Mantı

Ardahan Etli Mantı, Ardahan mutfağının en meşhur yemeklerinden biridir. İnce açılmış hamurların içine kıyma, soğan ve baharatların doldurulmasıyla hazırlanan bu yemek, oldukça lezzetli ve doyurucudur. Ardahan Etli Mantı, genellikle evlerde yapılır ve özel günlerde misafirlere ikram edilir. Bu yemek, Ardahan'ın zengin mutfağının önemli bir parçasıdır.

Hörre Aşı

Ardahan Hörre Aşı, Ardahan mutfağının en meşhur çorbalarından biridir. Tereyağı, un ve mısır ununun bir araya gelmesiyle hazırlanan bu çorba, oldukça lezzetli ve doyurucudur. Hörre Aşı, genellikle Ardahan'ın dağlarında yetişen mısır ununun kullanılarak yapılır. Mısır unu, tereyağı ve su bir tavada karıştırılarak pişirilir.

Un Çorbası

Ardahan Un Çorbası, Ardahan mutfağının en meşhur çorbalarından biridir. Un ve suyun bir araya gelmesiyle hazırlanan bu çorba, oldukça lezzetli ve doyurucudur. Un Çorbası, genellikle Ardahan'ın dağlarında yetişen buğday ununun kullanılarak yapılır. Un, su ve tereyağı bir tavada karıştırılarak pişirilir.

Kesme Aşı

Kesma aşı, Ardahan mutfağının en meşhur çorbalarından biridir. Bu çorba, un, su, tereyağı ve kesme otu ile hazırlanır. Kesme otu, Ardahan'ın dağlarında yetişen bir bitkidir. Bu bitki, çorbaya kendine özgü bir tat ve aroma verir.

Süt Çorbası

Ardahan Süt Çorbası, Ardahan mutfağının en meşhur çorbalarından biridir. Bu çorba, süt, un, tereyağı ve yumurta ile hazırlanır. Süt Çorbası, genellikle kahvaltıda veya öğle yemeğinde servis edilir. Ayrıca, üzerine tarçın serpilerek de lezzetlendirilebilir.

Keleçoş

Ardahan Keleçoş, Ardahan mutfağının en meşhur yemeklerinden biridir. Elde açılan yufkaların üzerine kavrulmuş kuşbaşı etin dökülmesiyle yapılan bu yemek, üzerine tereyağı dökülerek servise hazır hale gelir. Kelecoş, genellikle evlerde yapılır ve özel günlerde misafirlere ikram edilir. Bu yemek, Ardahan'ın zengin mutfağının önemli bir parçasıdır.

Cinar Çorbası

Ardahan Çınar Çorbası, Ardahan mutfağının en meşhur çorbalarından biridir. Bu çorba, mısır unu, tereyağı ve su ile hazırlanır. Çorbanın en önemli özelliği, mısır ununu çorbanın içine dökerken sürekli karıştırılmasıdır. Bu sayede çorbanın kıvamı bozulmaz ve lezzetli bir çorba elde edilir.

Kelemkeşir Çorbası

Ardahan Kelemkeşir Çorbası, Ardahan mutfağının en meşhur çorbalarından biridir. Bu çorba, kelemkeşir otunun yanı sıra, un, tereyağı ve su ile hazırlanır. Kelemkeşir otu, Ardahan'ın dağlarında yetişen bir bitkidir. Bu bitki, çorbaya kendine özgü bir tat ve aroma verir.

Tekin DEMIR