Siirt (il)

Siirt

İl

İlin Türkiye'deki konumu   Ülke Türkiye Coğrafi bölge Güneydoğu Anadolu Bölgesi İdare  • Vali Kemal Kızılkaya Yüzölçümü  • Toplam 5.718 km² Nüfus  • Toplam 318.366  • Yoğunluk 58/km²  • Kır 119.551  • Şehir 198815 Zaman dilimi UTC+03.00 (TSİ) İl alan kodu 484 İl plaka kodu 56

Resmî site
siirt.gov.tr
siirt.bel.tr

Siirt, Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan bir ildir. Siirt ili 41° 57'doğu boylamı ve 37° 55' kuzey enlemi üzerinde bulunur

Siirt ilinin nüfusu 2020 yılı itibarıyla 331.070'ti ve bu nüfusun %72,4'ü şehirlerde yaşamaktaydı. Siirt'in güncel nüfusu ise 336.453'tür. İlin yüzölçümü 5.717 km2'dir.İlde km2'ye 58 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkezde 268'dir.) İlde yıllık nüfus artışı %0,24 olmuştur. İl merkezinin denizden yüksekliği 930 metredir.

2021 TÜİK verilerine göre 7 ilçe, 12 belediye, bu belediyelerde 63 mahalle ve 274 köy bulunmaktadır.

Siirt'in trafik plaka numarası 56'dır.

 

 

Siirt’in Coğrafi Yapısı

 

Yeryüzü Şekilleri

Siirt’te yeryüzü şekilleri genel olarak yüksek dağlar ve platolardan oluşmaktadır. İl’in kuzey ve doğu kesimleri oldukça yüksek ve sarp bir yapıya sahiptir. Güneydoğu Toroslar’ın uzantıları doğudan güneye doğru geniş bir yay çizerek Hakkari Dağları ile birleşmektedir.

Dicle Vadisi’ne doğru eğimli olan bu alanlarda, küçük akarsuların açtığı vadiler dağlık yapıyı parçalamış durumdadır. Bölgenin coğrafi yapısı, hem doğal görünüm hem de iklim özellikleri bakımından önemli farklılıklar göstermektedir.

Yazlıca (Herekul) Dağı

Siirt Doğusu Dağları’nın ana gövdesini oluşturan Yazlıca Dağı (Herekul Dağı), Pervari, Siirt Merkez, Eruh ve Şırnak bölgelerini kapsamaktadır. 2.838 metre yüksekliği ile ilin en yüksek noktasıdır.

Yazlıca Dağı’nın kuzeyinde 2.444 metre yükseltiye sahip Meydan-ı Süleyman Tepesi yer almaktadır. Dağın batıya doğru uzanan bölümlerinde yükselti giderek azalmakta ve plato alanlarına dönüşmektedir.

Önemli Dağlar ve Yükseltiler

Siirt’in kuzeydoğusunda ve güneydoğusunda farklı yükseltiler bulunmaktadır. Özellikle Şirvan, Pervari ve Van üçgeninde yer alan dağlar dikkat çekmektedir.

• Doğruyol Dağı (Beknovi Dağı): 2.741 metre
• Kapılı Dağı: 2.631 metre
• Koran Dağı: 2.350 metre
• Yassı Dağı: 2.280 metre
• Şeyh Ömer Dağı: 1.409 metre
• Dilek Tepesi: 1.530 metre

Doğal Yapı

İl genelindeki dağlık alanların büyük bölümü çıplak bir görünüme sahip olmakla birlikte, özellikle kuzey yamaçlarda yer yer meşe ağaçlarından oluşan doğal bitki örtüsüne rastlanmaktadır.

Batı ve güney yönüne doğru uzanan alanlarda aşınmalar sonucu plato görünümleri oluşmuş, bu durum Siirt’in doğal coğrafi yapısına karakteristik bir görünüm kazandırmıştır.

 

https://www.siirt.bel.tr/cografi

 

Siirt'te Gezilecek Yerler

İsmail Fakirullah Türbesi

Siirt’in Aydınlar (Tillo) ilçesi sınırları içerisinde bulunan  İsmail Fakirullah Türbesi, vefatından sonra öğrencisi  Erzurumlu İbrahim Hakkı  tarafından 18. yüzyılda yaptırılmıştır. Türbe UNESCO Dünya Miras Geçici Listesinde yer almaktadır.

 

İsmail Fakirullah’ın 1734 yılında  vefatı üzerine “Hocamın başucuna doğmayan güneşi neyleyim?” diyen öğrencisi  Erzurumlu İbrahim Hakkı Efendi; sadece dini ilimlere değil pozitif bilimlere de hakimdi. Astronomi ve mimari açıdan  çok önemli  türbeyi yaparak geride miras bırakmıştır.

Türbenin  yanına 8 köşeli ve 10 mt. yüksekliğinde bir kule yaptırıp, türbenin doğusuna bir duvar inşa etmiştir. Gece ve gündüzün eşit olduğu ekinoks günlerinde (21 Mart ve 23 Eylül) kalenin arkasındaki vadiden yükselen güneş bu duvara çarpmaktadır. Işık sadece duvarda bulunan pencereden geçip kırılarak, mezarın başını aydınlatmaktadır.

 

Hz.Veysel Karani Türbesi

İslam büyüklerinden birisi olarak kabul gören Veysel Karanî Türbesi; Baykan ilçesinin Ziyaret adıyla anılan beldesinde bulunmaktadır. Harçtan yapılmış kubbeli türbe, bölgede en çok ziyaret edilen inanç turizmi merkezlerinden birisidir.

 

Veysel Karani, her yıl  Mayısıs ayında düzenlenen etkinliklerle anılmaktadır. 

Ulu Cami

Şehrin merkezi yerinde bulunan camii, Selçuklu beylerinden Mahmut tarafından 1129 tarihinde  yaptırılmıştır. Çinili Minare olarak anılan Ulu Cami’nin minaresi, tipik Selçuklu mimarisini örneklerindendir.

 

Saat Kulesi

Hükümet Caddesi üzerinde yer almakta olan eser 1975 yılında tamamlanmıştır. Kesme taştan yapılmış olan kule saat  kare planlıdır. Silmelerle birbirinden ayrılmış dört bölümden oluşan yüzeyin üzerinde saat yer almakta, kulenin tepesi de yukarıda daralan bir kubbeyle örtülmektedir.

 

Küfre Kalesi

Şirvan merkezine çok yakın bir gezi noktası. İlçenin adıyla da anılan kale, doğu yönünde 4 km kadar sonra görülüyor. Doğal bir kayanın üzerine kurulmuş yapı bir kartal yuvasını andırıyor.

 

Botan Vadisi Milli Parkı

Botan Vadisi Milli Parkı; Siirt, Tillo ve Eruh ilçeleri sınırlarındaki yaklaşık 120 bin dönümden ve 29 kilometrelik güzergahtan oluşan alanı kapsamaktadır. 2019 yılında milli park ilan edilen alan içerisinde Yerlibahçe, Kayaboğaz, Kalender ve Koçlu köylerindeki kiliseler ve Münzevi Mar Yakub Manastırı  yer alıyor.

 

Tarihi İpek Yolu'nun geçiş noktalarından birisi olan  Botan Vadisi Milli Parkı, Siirt'in en önemli gezi rotaları arasında yer alıyor.

Sultan Memduh Türbesi

1761 yılında Aydınlar ilçesinde dünyaya gelen ve 47.000 beyitlik divanı ile bilinen Sultan Memduh’un Asıl adı Sultan Mahmut’tur. Türbenin, kapı ve kabirleri çevreleyen kısmında yaptırana ait kitabeler bulunuyor. 

 

Sağlarca Kaplıcası

Siirt'e 15 km. uzaklığında, Eruh yolu üzerindedir. Bu kaplıca suyunun deri ve kadın hastalıklarına iyi geldiği bilinmektedir.

 

ANADOLUYUGEZİYORUM.COM 

 

Siirt’in Meşhur Yemekleri

 

Share

Facebook

Twitter

Pinterest

Siirt’e yolunuz düştüğünde şehri “gerçekten” tanımanın en hızlı yolu sofraya oturmak. Çünkü burada yemek, tandırın kokusu, baharatın dengesi, yavaş pişen etin sabrı ve misafirperverliğin dili demek. İster kısa bir hafta sonu kaçamağı yapın ister daha kapsamlı bir rota kurun, Siirt gezi planınızın en keyifli durağı büyük ihtimalle yerel lezzetler olacak. Üstelik bu yemekler klasik “ev yemeği” çizgisinden ziyade kimi zaman bayram sofralarının ağır topu, kimi zaman da çarşı içinde hızlıca bulunabilen, günlük yaşamın içinden tatlar.

Siirt’in Meşhur Yemekleri Listesi

1. Büryan Kebabı
2. Perde Pilavı
3. Siirt Köftesi (Kitel)
4. Zivzik Nar Ekşisiyle Yemekler (Zivzikli Soslar)
5. Pırpırım (Semizotu) Yemeği
6. Mumbar Dolması
7. İçli Köfte (Siirt Usulü)
8. Ayran Aşı (Yoğurtlu Çorba)
9. Kuzu Kapama
10. Tandır Ekmeği
11. Siirt Usulü Dolma (Biber/Domates/Kabak)
12. Keşkek (Siirt Yorumuyla)
13. Sumaklı Soğan Salatası
14. Fıstıklı Helva
15. Şımşıpe (Şımşıpe Çorbası)
16. Sorgül (Yöresel Ot Yemeği)
17. Pekmezli Un Helvası
18. Etli Nohut Yemeği (Yöre Usulü)
19. Soğanlı Yumurta (Pratik Yöre Tabağı)
20. Kenger (Kengerli Yemekler / Kenger Kavurması)

1. Büryan Kebabı

Büryan Kebabı

Siirt denince çoğu kişinin aklına ilk gelen lezzet büryandır. Etin özel bir teknikle, kendi buharında ve yavaş yavaş pişmesi sayesinde dışı hafifçe kızarırken içi sulu kalır. Lokum gibi doku, etin doğal aroması ve minimal baharat dengesiyle birleşir. Genellikle sabah erken saatlerde başlayan pişirme, günün ilerleyen saatlerinde “bitti mi?” telaşına dönüşür. Çünkü büryan tükenirse beklemek gerekir. Siirt meşhur yemekleri içinde “imza tabak” arayanların en net tercihidir. Yanına bazen sadece lavaş ve soğan eşlik eder.

2. Perde Pilavı

Perde pilavı, tam bir “özel gün yemeği” hissi veren, görünüşüyle daha masaya geldiği anda etki yaratan bir lezzet. Dışı hamurla kaplanmış, içi ise tane tane pilav, et ve aromatik dokunuşlarla dolu bir bütün. Kesildiğinde içinden çıkan koku, kullanılan baharatların ve tereyağının sıcaklığını taşır. Siirt’te perde pilavı paylaşmak, ikram etmek, “sofrayı büyütmek” için yapılır. Eğer Siirt gezi planı hazırlıyorsanız, perde pilavını mutlaka “denenecekler” listesine ekleyin. Çünkü bu yemek, şehrin mutfak karakterini tek tabakta özetler.

3. Siirt Köftesi (Kitel)

Siirt köftesi, bölgede kitel adıyla da anılan, dışı ince bulgur hamuruyla sarılmış doyurucu bir lezzet. İç harcında kıyma, soğan ve baharat dengesi öne çıkar. Bazı yorumlarda ceviz ya da farklı aromalarla zenginleşir. Kitelin iyi yapılmışı, dış katmanı sertleşmeden pişen içi de kuru kalmadan dengeli kalan versiyonudur. Genellikle yanında ayran ya da salata ile servis edilir ve tek başına bile öğün olur. Bu yönüyle Siirt mutfağındaki “emek” kavramını iyi temsil eder. Siirt yemekleri içinde hem gündelik hem de misafir sofralarında yer bulabilen güçlü bir seçenek.

4. Zivzik Nar Ekşisiyle Yemekler (Zivzikli Soslar)

Zivzik narı, Siirt’in özel bir değeri. Narın ekşisi de yemeklere karakter katan bir dokunuş. Zivzik nar ekşisi salatanın yanı sıra bazı etli yemeklerde, köftelerde ve soslarda “imza” gibi kullanılır. Ekşiliğin keskinliğinden ziyade meyvemsi derinliği hissedilir. Bu da damağı yormadan lezzeti yükseltir. Siirt’te birçok sofrada bir noktada bu tatla karşılaşmanız çok olasıdır. Hatta bazı yerlerde ekşi, masaya “baharat” gibi gelir. Şehri keşfederken, bu ekşinin eşlik ettiği tabaklar Siirt mutfağını daha iyi okumanızı sağlar.

5. Pırpırım (Semizotu) Yemeği

Pırpırım, semizotunun yöredeki adı ve Siirt’te oldukça sevilen bir tencere yemeği. Hafif ekşi, ferah ve dengeli bir tadı vardır. Kimi evlerde yoğurtla, kimi evlerde ise etli yorumla pişer. Özellikle sıcak günlerde daha “rahat” bir seçenek sunar ama kışın da sofradan eksik olmaz. İçindeki malzemeler çok iddialı görünmese bile doğru pişirme ve iyi bir yağ dengesiyle lezzet şaşırtıcı biçimde yükselir. EğerSiirt turlarıile şehre gidiyorsanız, ağır et yemekleri arasında pırpırım gibi bir yemeğe denk gelmek iyi bir denge yaratır. Hem “yerel” hem de “hafif” bir tat arayanlara birebir.

6. Mumbar Dolması

Mumbar dolması, sakatat sevenler için Siirt mutfağının güçlü temsilcilerinden. Temizliği, hazırlanışı ve pişirme süresiyle “sabır” isteyen bir yemek olduğu için iyi yapan yerlerde farkını hemen belli eder. İç harç genellikle pirinç, baharat ve kimi zaman kıymayla zenginleşir. Pişince baharatın kokusu et suyuna karışır. Serviste limon, sumak ya da ekşi dokunuşlar lezzeti daha da netleştirir. Şehirde farklı yorumlarını bulabilirsiniz. Bazıları daha baharatlı, bazıları daha sade olur. Bu çeşitlilik, Siirt’in mutfak kültürünün ne kadar canlı olduğunu da gösterir.

7. İçli Köfte (Siirt Usulü)

İçli Köfte

İçli köfte Siirt’te de çok sevilir. Fakat ustalığı dış hamurun inceliğinde ve iç harcın dengesinde saklıdır. Dışı çok kalın olursa ağırlaşır, çok ince olursa pişirme sırasında dağılabilir. O yüzden iyi bir içli köfte, el emeğinin “tam kararında” olduğu versiyondur. İç harçta kıyma, soğan, baharat ve bazen ceviz aroması öne çıkar. Pişirme yöntemi ise kızartma ya da haşlama olarak değişebilir. Çay yanında atıştırmalık gibi görünse de birkaç tane yediğinizde tam bir öğün olur. Şehri gezerken ara öğünde bile sizi mutlu edebilecek güçlü bir seçenektir.

8. Ayran Aşı (Yoğurtlu Çorba)

Ayran aşı, özellikle yaz aylarında ferahlatıcı etkisiyle öne çıkan, yoğurt bazlı bir çorba. İçinde genellikle buğday, nohut ve taze otlar bulunur. Soğuk servis edildiğinde serinletici bir ana öğüne bile dönüşebilir. Siirt’te bazı evlerde daha yoğun kıvamlı yapılırken, bazı yerlerde daha akışkan bir form tercih edilir. Bu çorba, ağır et yemeklerinin yanında denge unsuru olarak da sunulur. Şehri keşfederken öğle saatlerinde hafif ama doyurucu bir alternatif arıyorsanız ayran aşı iyi bir seçim olur. Geleneksel tarifin sadeliği, yerel malzemenin kalitesiyle birleştiğinde şaşırtıcı derecede tatmin edicidir.

9. Kuzu Kapama

Kuzu kapama, etin uzun süre kısık ateşte pişirilmesiyle hazırlanan, sabır isteyen bir ana yemektir. Et lif lif ayrılacak kıvama geldiğinde, içindeki suyu ve aroması korunmuş olur. Genellikle yanında pilav ya da tandır ekmeğiyle servis edilir. Bu yemek, Siirt mutfağının etle kurduğu güçlü bağın bir başka örneğidir. Özellikle kalabalık sofralarda tercih edilir ve doyuruculuğu ile öne çıkar. Siirt yemek fiyatları açısından bakıldığında, kuzu kapama gibi et ağırlıklı yemekler biraz daha üst segmentte yer alabilir. Ancak lezzet ve porsiyon dengesi düşünüldüğünde fiyat-performans açısından tatmin edicidir.

10. Tandır Ekmeği

Tandır ekmeği, Siirt sofralarının vazgeçilmez tamamlayıcısıdır. Taş fırın ya da tandırda yüksek ısıyla pişirilen bu ekmek, dışı hafif çıtır, içi yumuşak dokusuyla dikkat çeker. Et yemeklerinden çorbalara kadar pek çok yemeğin yanında servis edilir. Sabah kahvaltısında bile sıcak sıcak tüketilen tandır ekmeği, yerel mutfağın temel taşıdır. Şehir merkezindeki birçok lokantada ve fırında taze halini bulmak mümkündür. Eğer kapsamlı bir Siirt gezi planı yapıyorsanız, sabah erken saatlerde fırınlardan yükselen tandır kokusunu deneyimlemek bile başlı başına bir anıya dönüşebilir.

11. Siirt Usulü Dolma (Biber/Domates/Kabak)

Siirt usulü dolma, klasik dolmalardan baharat dengesi ve pişirme tekniğiyle ayrılır. İç harçta pirinç, kıyma, soğan ve yöreye özgü baharatlar kullanılır. Bazı tariflerde nar ekşisiyle hafif bir asidite kazandırılır. Sebzelerin diri kalması, iç harcın ise tam kıvamında pişmesi önemlidir. Özellikle ev yapımı versiyonları, misafir sofralarında sıkça yer bulur. Şehirde farklı restoranlarda farklı dokunuşlarla karşılaşabilirsiniz. Dolma, hem günlük öğünlerde hem de özel günlerde karşınıza çıkabilecek, Siirt mutfağının “klasik ama güçlü” temsilcilerinden biridir.

12. Keşkek (Siirt Yorumuyla)

Keşkek

Keşkek, Anadolu’nun birçok yerinde bilinse de Siirt’te daha yoğun ve et ağırlıklı bir yorumla hazırlanabilir. Buğdayın uzun süre pişirilmesiyle elde edilen kıvam, etle birleştiğinde doyurucu bir ana yemeğe dönüşür. Özellikle düğün ve özel davet sofralarında sıkça tercih edilir. Üzerine gezdirilen tereyağı ve baharat dokunuşu, lezzeti bir üst seviyeye taşır. Keşkek, sabır ve kolektif emeğin ürünü olduğu için kültürel açıdan da anlamlıdır. Siirt’te geleneksel etkinlik dönemlerinde bu yemeğe denk gelmek mümkündür.

13. Sumaklı Soğan Salatası

Sumaklı soğan salatası, et yemeklerinin yanında ferahlatıcı bir eşlikçi olarak sunulur. İnce doğranmış soğan, sumak ve bazen maydanozla harmanlanır. Ekşi ve hafif aromatik bir tat ortaya çıkar. Basit gibi görünse de iyi hazırlanmış bir sumaklı soğan, etin lezzetini daha belirgin hale getirir. Siirt mutfağında ekşi tatların dengeli kullanımı oldukça yaygındır ve bu salata da bunun en sade örneklerinden biridir. Özellikle büryan gibi yoğun et yemeklerinin yanında mutlaka denenmelidir.

14. Fıstıklı Helva

Siirt, fıstığıyla da bilinen bir şehir olduğu için fıstıklı helva önemli bir yere sahiptir. Kavrulmuş fıstıkla hazırlanan bu helva, yoğun aroması ve hafif tatlı yapısıyla öne çıkar. Çay saatlerinde ya da yemek sonrası tatlı olarak tercih edilir. Bazı yerlerde daha sert, bazı yerlerde daha yumuşak kıvamda yapılır. Tatlı severler için şehirde kısa bir mola anında denenebilecek keyifli bir alternatiftir. Yöresel ürün satan dükkanlarda paketli versiyonlarını da bulmak mümkündür.Siirt otellerikonaklamalarınız bu lezzeti mutlaka denemelisiniz.

15. Şımşıpe (Şımşıpe Çorbası)

Şımşıpe, yöreye özgü bir çorba olarak daha az bilinse de yerel sofralarda kendine yer bulur. Genellikle yoğurt ve tahıl bazlı hazırlanır. Kıvamı ve aroması evden eve değişebilir. Bu çorba, özellikle serin akşamlarda iç ısıtan bir başlangıç olarak tercih edilir. Siirt’te geleneksel mutfağın çeşitliliğini görmek isteyenler için güzel bir örnektir. Şehir merkezindeki bazı yerel lokantalarda rastlamak mümkündür. Otantik tatlar arayanlar için keşfedilmeye değer bir lezzettir.

16. Sorgül (Yöresel Ot Yemeği)

Sorgül, yörede yetişen otlarla hazırlanan hafif bir yemektir. Zeytinyağı ya da etli versiyonları bulunabilir. Genellikle mevsimine göre değişen malzemelerle yapılır. Doğal ve sade bir lezzet sunar. Özellikle kırsal bölgelerde daha yaygın olan bu yemek, Siirt mutfağının doğayla kurduğu bağı gösterir. Sağlıklı ve hafif alternatif arayanlar için ideal bir seçenektir. Yerel pazarları gezerken bu yemeğin ana malzemelerini görmek mümkündür.

17. Pekmezli Un Helvası

Pekmezli Un Helvası

Pekmezli un helvası, klasik un helvasına farklı bir tatlılık katılarak hazırlanır. Şeker yerine ya da şekerle birlikte pekmez kullanılması, tatlıya daha derin bir aroma kazandırır. Özellikle kış aylarında ve özel günlerde yapılan bir tatlıdır. Sıcak servis edildiğinde kokusu tüm odayı sarar. Siirt mutfağının tatlı tarafını keşfetmek isteyenler için iyi bir başlangıçtır.

18. Etli Nohut Yemeği (Yöre Usulü)

Etli nohut yemeği, Anadolu’nun birçok yerinde bilinse de Siirt’te kullanılan et ve baharat oranı ile daha yoğun bir lezzet sunar. Uzun süre pişirilen nohut, et suyunu içine çeker ve kıvamlı bir yapı oluşur. Genellikle pilav ve tandır ekmeğiyle servis edilir. Günlük öğünlerde sıkça tercih edilir ve doyurucudur. Şehirde farklı lokantalarda ev usulü versiyonlarına rastlamak mümkündür.

19. Soğanlı Yumurta (Pratik Yöre Tabağı)

Soğanlı yumurta, basit ama karakterli bir lezzettir. Soğanın hafif karamelize edilmesiyle birlikte yumurta eklenir ve ortaya doyurucu bir kahvaltı ya da hafif öğün çıkar. Siirt’te özellikle evlerde sık yapılan bir yemektir. Baharat dokunuşlarıyla lezzeti zenginleştirilebilir. Yerel sofralarda sadeliğin nasıl lezzete dönüştüğünü gösteren iyi bir örnektir.

20. Kenger (Kengerli Yemekler / Kenger Kavurması)

Kenger, bahar aylarında toplanan dikenli bir bitkidir ve Siirt mutfağında önemli bir yere sahiptir. Temizlenmesi zahmetli olsa da lezzeti kendine özgüdür. Kavurma ya da yumurtalı versiyonları yapılabilir. Doğadan sofraya gelen bu tat, yöresel mutfağın karakterini yansıtır. Özellikle kırsal bölgelerde daha yaygın olarak tüketilir. Şehri ziyaret ettiğiniz döneme göre kengerli yemeklere rastlama şansınız değişebilir.