21 Haziran Tarihte Bugün Miladi takvime göre yılın 172. günü
Olaylar
- 533 (yaklaşık tarih) – Belisarius yönetimindeki Bizans seferi donanması Vandallara saldırmak için yola çıktı.
- 1307 – Külüg Han Moğol İmparatorluğunun ve Yuan hanedanlığının başına geçti.
- 1920 - Zonguldak havzasında 1848'de açılan kömür ocaklarını Belçikalı ve Fransız şirketler işletmekteydi. I. Dünya Savaşı'ndan sonra 1919 yılında Fransız askerleri, şirketlerinin haklarını korumak bahanesiyle önce Zonguldak'ı, ardından da Karadeniz Ereğli’yi işgal etti. Ancak Zonguldak ve çevresindeki Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri'ne bağlı güçlerin karşı koymasıyla tehlikeye düşmüşler ve 21 Haziran 1920'de de bölgeyi terk etmişlerdir.
- 1921 - Sakarya'nın düşman işgalinden kurtuluşu.
- 1921 - Zonguldak'ın düşman işgalinden kurtuluşu.
- 1927 - Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu, Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edildi.
- 1934 - Soyadı Kanunu kabul edildi.
- 1934 - Türkiye'de Yahudilere karşı gerçekleştirilen Trakya Olayları başladı.
-
1934 Trakya Olayları
-
1934 Trakya Olayları
Bölge
Türkiye
Tarih
21 Haziran - 4 Temmuz 1934
Saldırı türü
Pogrom Ölü 11934 Trakya Olayları, 1934 Trakya Pogromu ya da Furtuna, 21 Haziran ile 4 Temmuz 1934 tarihleri arasında Türkiye'nin Trakya Bölgesi'nde Yahudilere karşı gerçekleştirilen şiddet eylemleri. Olaylar sonrasında çok sayıda Yahudi başka ülkelere göç etti.
1934'te Nihal Atsız'ın Orhun dergisinde, Cevat Rıfat Atilhan'ın ise Milli İnkılap dergisinde Yahudilere karşı ırkçı yazılar yazmaları sonucunda halk etki altında kalarak Yahudi azınlığa karşı şiddet olaylarına girişti. Tekirdağ, Edirne, Kırklareli ve Çanakkale gibi illerde Yahudilere ait dükkân ve evler yağmalandı ve kadınlara tecavüz edildi. Bir jandarma onbaşı, Yahudileri himaye ederken yağmacı grup tarafından öldürüldü. Yaklaşık 15 bin Trakya Yahudisi bulundukları şehirleri terk etti.
Tarihçe
İki dünya savaşı arasında dünyada demokrasi gerilemiş, 1920'lerde 35 anayasal ve seçilmiş hükûmet varken bu sayı 1938'de 17'ye kadar düşmüştür. Özellikle Avrupa'daki bu gidişattan Türkiye de etkilenmiştir. 19 Şubat 1934 tarihli bir kararname ile Edirne, Kırklareli, Tekirdağ ve Çanakkale mıntıkalarını içine alan Trakya Umumi Müfettişliği adıyla ikinci bir müfettişlik kurulmuş, başına da 1925 yılında yaşanan Şeyh Said İsyanı'ndan sonra 1927'de Doğu Anadolu'da Birinci Umumi Müfettişliği görevini beş yıl süreyle yürüten İbrahim Tali Öngören getirilmişti.
Antisemitizm ile birlikte faşizm dalgası yayıldı ve Türkiye'de de taraftar topladı. Bunun en somut örneklerinden bir tanesi 1934 Trakya Olayları'dır.
Türkiye'de CHP dönemine denk gelen bu süreçte büyük gazeteler nazizme karşı çıkmalarına rağmen kimi kişiler nazizme sempatiyle baktılar. Türkiye'deki Nazi sempatizanlarının en önemlilerinden biri Der Stürmer gazetesine Djev imzasıyla yazılarını vermiş olan Cevat Rıfat Atilhan'dı. Turancı olan Atilhan I. Dünya Savaşı'nda Sina cephesinde yüzlerce Yahudi casusu yakalayıp onlarcasını kendi elleriyle astığını iddia etmiştir. Anadolu dergisini çıkarıp antisemitizmi yaymaya çalıştı. Atilhan, birkaç aylığına misafiri olduğu Nazi Julius Streicher'den güç kullanma ve yıldırma teknikleri öğrendi. Naziler onu "Herr Major" diye çağırıyorlardı.
İstanbul'da Millî İnkılâp dergisini çıkarmaya başladı. Bu dergi ile Türk tarihinde ilk defa bir yayın kuruluşu Yahudi karşıtı olduğunu kabul ediyor ve Yahudilerden reklâm almayacağını açıklıyordu. Milli İnkılâp dergisinin birçok sayfası Türkiye Yahudilerine ayrılmıştı.
Haber gazetesinden Vala Nurettin ve Vakit gazetesinden Mehmet Asım Milli İnkılâp'ı ve antisemitizmi yazılarında protesto edip, Yahudilerin Türk kültürüyle bütünleştirilmelerini ve hizmetlerinden istifade edilmesi gerektiğini savundular.
Öte yandan Nihal Atsız Orhun dergisinde Yahudilere karşı bir saldırı yazısı yazdı. Bu yazının olayların üzerinde ne kadar etkili olduğu tartışmalıdır.
Bu tür Yahudi karşıtı yazıların önüne geçebilmek için Yahudi heyeti 23 Mayısıs 1934'te Başbakana yardım isteme amaçlı bir dilekçe sundu. Dilekçe iki gün sonra Başbakan Müşaviri'nin eline geçti, sonra İçişleri Bakanlığı'na havale edildi, sırasıyla Emniyet Genel Müdürlüğü, Adalet Bakanlığı ve en son Matbuat Müdürlüğü'ne ulaştı; kısacası bürokrasiye takılıp kaldı.
14 Haziran tarihinde 2510 Sayılı İskân Kanunu mecliste kabul edildi. Kanun "Tek dille konuşan, bir düşünen, aynı hissi taşıyan bir memleket" yaratmak amacıyla ülkeyi "Türk kültürlü nüfusun yoğunlaşması istenen mıntıkalar", "Türk kültürüne temsili istenilen nüfusun nakil ve iskânına ayrılan mıntıkalar", "Yer, sıhhat, iktisat, kültür, siyaset, askerlik ve inzibat sebepleri ile boşaltılması istenilen, iskân ve ikamete yasak mıntıkalar"a ayırmıştır. Kanunun 9. maddesi ise İçişleri Bakanlığı'na "casuslukları sezilenleri sınır boylarından uzaklaştırmak" yetkisi vermişti. Yahudi cemaatinin önde gelen üyelerine ölüm tehditleri içeren mektuplar gelmeye ve halkı Yahudi tüccarları boykot etmeye davet eden bildiriler dağıtıldı. Daha çok Doğu ve Güneydoğu Anadolu için hazırlanmış bu yasa Yahudiler aleyhine kullanıldı. İsmet Paşa'nın adının arkasına sığınarak yapılan propagandada "Hükûmet ve İsmet Paşa bütün Trakya Yahudilerinin İstanbul'a sürgünlerini istiyorlar" dendi.
İlk olaylar 21 Haziran 1934'te Çanakkale'de başladı. Çanakkale'de Yahudiler'e yapılan ekonomik boykotun dozu kaçınca fiziki saldırılara dönüştü. Yağma, dayak, ırza geçme, imzasız tehdit mektupları gönderme olayları oldu. Kırklareli'nin valisi bu sırada tatildeydi ve Çanakkale'de olanların aynısı bu şehirde de oldu. Kırklareli'den kaçan Yahudiler'in bir kısmı Edirne'ye varınca olayın ciddiyetini anlayan Edirneli Yahudiler de mallarını mülklerini bırakıp İstanbul'a kaçtılar. Edirne, Tekirdağ, Kırklareli, Çanakkale, Uzunköprü, Silivri, Babaeski, Lüleburgaz, Çorlu ve Lapseki'de olayların aynı gün içinde başlaması bu işin birkaç çapulcunun işi olmadığı anlamına geliyordu.
Sonuçları
Bu olaylardan sonra Trakya'daki Yahudi nüfusu azaldı, çoğunluğu İstanbul'a ve bir kısmı da yurtdışına kaçtı. Kesin rakam belli olmamakla birlikte Trakya'dan ayrılan Yahudilerin sayısının 13.000 ile 15.000 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Varlık Vergisi ve Yirmi Kur'a İhtiyatları (Müslüman olmayan azınlıkların II. Dünya Savaşı'nda askere alınması ile ilgili bir uygulama) meselesi gibi diğer olaylar, Yahudi azınlığın hayatını daha da zorlaştırmıştı. Özellikle İsrail devletinin resmen kurulmasından sonra Türkiye'deki Yahudilerin nüfusunda ciddi düşüşler olmuştur.
-
Yahudiler
יְהוּדִים (Yehudim)
Yahudilerin millî sembolü olan Davud Yıldızı
Toplam nüfus14,6-17,8 milyon[1][2][3][4]
Önemli nüfusa sahip bölgeler
(2018, tahminî)
İsrail 6.558.100-7.000.000
Birleşik Devletler
5.700.000-10.000.000
Fransa
453.000-530.000
Batı Şeria
404.000-413.000
Kanada
390.000-550.000
Birleşik Krallık
290.000-370.000
Arjantin
180.000-330.000
Rusya
172.000-440.000
Almanya
116.000-225.000
Avustralya
113.000-140.000
Brezilya
93.000-150.000
Güney Afrika
69.000-80.000
Ukrayna
50.000-78.000
Macaristan
47.000-50.000
Meksika
40.000-45.000
Hollanda
29.800-52.000
Belçika
29.200-40.000
İtalya
27.500-35.000
İsviçre
18.500-30.000
Şili
18.000-27.000
Uruguay
16.700-26.000
Türkiye
15.000-22.500
İsveç
13.000-20.000
İran
8.500-11.000
Azerbaycan
7.100-10.300
Yeni Zelanda
7.000-10.500
Danimarka
6.400-7.800
Polonya
4.500-7.700
Hindistan
4.000-5.200
Litvanya
4.700-8.000
Yunanistan
4.200-5.500
Çekya
3.900-5.000
Diller
Ağırlıklı:
Geleneksel:
Kutsal: DinYahudilik (çoğunluk), Yahudi ateizmi (azınlık)
İlgili etnik gruplar- Sâmirîler
- Araplar, ve Süryaniler gibi diğer Levantlılar ve Samitik halklar
Yahudiler ve Yahudilik
Etimoloji • Kim bir Yahudi'dir?
- Tanrı (isimler)
- İlkeler
- Mitsva (613)
- Halaha
- Şabat
- Bayramlar
- Ayin
- Tsedaka
- Brit
- Bar ve Bat Mitzvah
- Evlilik
- Matem
- Felsefe
- Etik
- Kabbala
- Gelenek
- Sinagog
- Haham
- Aşkenazim
- Mizrahim
- Sefaradim
- Temanim
- Beta Israel
- Gruzinim
- Yuhurim
- Buharim
- İtalkim
- Romanyotim
- Koçinim
- Bene Israel
- Beni Anusim
- Lemba
- Karaim
- Kırımçaklar
- Kaifengler
- İgbolar
- Samiriler
- Kriptolar
- Musa'cı Araplar
- Subbotnikler
- Nuhidistler
- Avusturya
- Belarus
- Birleşik Krallık
- Bulgaristan
- Çek Cumhuriyeti
- Estonya
- Finlandiya
- Fransa
- Gürcistan
- Hollanda
- İspanya
- İsveç
- İtalya
- Kıbrıs
- Letonya
- Litvanya
- Macaristan
- Moldova
- Polonya
- Portekiz
- Romanya
- Rusya
- Ukrayna
- Yunanistan
- Afganistan
- Azerbaycan
- Çin
- Ermenistan
- Filipinler
- Hindistan
- Irak
- İran
- Japonya
- Lübnan
- Malezya
- Özbekistan
- Suriye
- Türkiye
- Vietinam
- Yemen
- Arjantin
- Bolivya
- Brezilya
- Dominik Cumhuriyeti
- El Salvador
- Guyana
- Haiti
- Jamaika
- Kolombiya
- Küba
- Meksika
- Paraguay
- Surinam
- Şili
- Uruguay
- Venezuela
- Ortodoks (Modern Ortodoks · Haredi)
- Hasidik
- Reform Yahudiliği
- Muhafazakâr
- Karaite
- Yeniden yapılanmacı
- Yenilenme
- Hümanistik
- Haymanot
- Mesiyanik Yahudilik
- Sadukiler
- Ferisiler
- Yidiş tiyatrosu
- Dans
- Mizah
- Minyan
- Evlilik
- Giyim
- Nidah
- Pidyon haben
- Koşer
- Şiduh
- Zeved habat
- Yahudiliğe geçiş
- Hiloni
- İbranice (Modern İbranice · Kitâb-ı Mukaddes İbranicesi)
- Yidiş
- Yeşivce
- Yahudi Yunancası
- Yevanik
- Cuhuri
- Şassi
- Yahudo-İranik
- Ladino
- Gardaïa
- Buhori
- Knaanik
- Zarfatik
- İtalkian
- Gruzinik
- Yahudi Aramicesi
- Yahudi Arapçası
- Yahudi Berbericesi
- Yahudi Malayalamı
- Liderler
- İsrail'in On İki Kabilesi
- Kuzey İsrail Krallığı
- İsrail Krallığı
- Yehuda kabilesi
- Yehuda Krallığı
- Kudüs Tapınağı
- Babil Sürgünü
- Asur esareti
- Yehud (Pers eyaleti)
- İkinci Tapınak
- Yeruşalim (Yahudilikte · zaman çizelgesi)
- Betlehem
- Hebron
- Nazarat
- Haşmonayim Hanedanı
- Sanhedrin
- Ferisiler
- Helenistik Yahudilik
- Yahudi-Roma savaşları
- Bizans İmparatorluğu'ndaki Yahudilerin tarihi
- Hristiyanlık ve Yahudilik
- İslam ve Yahudilik
- Diaspora
- Orta Çağ
- Altın Çağ
- Sabataycılık
- Kabbala
- Haskala
- Özgürleşme
- Antisemitizm
- Anti-Yahudilik
- Yahudilere yönelik zulüm
- Holokost
- İsrail
- İsrail Diyarı
- Aliyah
- Yahudi ateizmi
- Ba'al teşuva
- Yahudilik ve politika
- Agudat Yisrael Dünya Örgütü
- Anarşizm
- Bundizm
- Sekülerizm
- Bölgeselcilik
- Feminizm
- Solculuk
Yahudiler (İbranice: יְהוּדִים, ISO 259-2: Yehudim, İsrailli telaffuzu: [jehuˈdim]), Mûsevîler veya Yahudi milleti, tarihî İsrail ve Yehuda'nın İsrailoğulları ve İbranilerinden köken alan bir etno-dinî grup ve millettir. Yahudilik, Yahudi milletine özel etnik bir din olduğundan Yahudi etnisitesi, milleti ve inancı birbiriyle güçlü bir şekilde ilişki içerisindedir.
Yahudiler ilk defa Doğu Akdeniz kıyılarındaki Kenan bölgesinde, İsrail Diyarı olarak bilinen topraklarda, yaklaşık MÖ 2'nci milenyumda (dört bin yıl önce) etnik ve dinî bir grup olarak ortaya çıktılar.[28] Merneptah Steli, MÖ 13. yüzyıla (Geç Tunç Çağı) kadar Kenan'daki, günümüz Yahudilerinin dedeleri olan İbrani kökenli inançlı İsraillilerin varlığını doğrulamaktadır. İsrailoğulları, nüfuslarının artmasıyla birlikte İsrail ve Yehuda krallıkları olarak ortaya çıkmış ve güçlerini sağlamlaştırmışlardır. Yahudilerin sürgün dönemlerinden çok az kaynak bahsetse de, Babil Eserati ve sürgünü ve Roma İşgali ve sürgünüyle Yahudiler ilk defa diasporada yaşamaya başlamışlardır, ancak anavatanları ile aralarındaki manevi bağ hep sağlam kalmıştır.
II. Dünya Savaşı'ndan önce, dünya çapındaki Yahudi nüfusu 16,7 milyonla döneminin zirvesine ulaşmıştı ve o zamanlar dünya nüfusunun yaklaşık %0,7'sini temsil ediyordu. Holokost ile yaklaşık 6 milyon Yahudi sistematik olarak öldürüldü. O zamandan sonra nüfus tekrar arttı ve 2018'de Berman Jewish DataBank tarafından toplam 14,6-17,8 milyon olarak tahmin edildi; bu, toplam dünya nüfusunun yaklaşık %0,2'sine eşdeğerdir. 20. yüzyılda yükselen ve Yahudi milliyetçiliğini temel alan Siyonistler, iki bin yıl önce dağılmış Yahudi devletleri olan İsrail Krallığı ve Yehuda Krallığı'ndan uzun zaman sonra aynı bölgede Modern İsrail Devleti'ni kurmuş ve zamanla toplam nüfusun en çoğunu Yahudilerin oluşturduğu bir ülke hâline getirmişlerdi. Yeni kurulmuş İsrail Devleti, Geri Dönüş Kanunu ile İsrail'e yerleşmek isteyen Yahudilere doğrudan vatandaşlık hakkı verdi ve böylece Yahudiler, İsrail'e yerleşmeye teşvik edildiler.
Dünya nüfusuna oranla çok az yüzdeye sahip olmalarına rağmen Yahudiler, felsefe, edebiyat, politika dahil olmak üzere, hem eski hem de modern geçmişte birçok alanda insanî ilerlemeyi önemli ölçüde etkilemiş ve büyük katkılarda bulunmuşlardır. Yahudiler özellikle işletme, güzel sanatlar, mimarlık, edebiyat, müzik, tiyatro, sinema, tıp, teknoloji, matematik, doğa bilimleri ve din gibi alanların gelişmesini sağlayan birçok başarıya imza atmışlardır. Hepsiyle beraber Yahudiler Kitâb-ı Mukaddes'i yazarak Hristiyanlığı kurmuş, İslam üzerinde derin bir iz bırakmış ve günümüz Batı medeniyetinin yüksek seviyelere ulaşmasında en büyük katkıyı sağlayan milletlerden biri olmuşlardır.
İsim ve etimoloji
Ana madde: Yahudi (kelime)
Türkçedeki Yahudi kelimesi, Arapçadaki يهود (Yahud) kelimesinden gelmektedir. Musevi kelimesi ise, Arapçada "Musa'nın izindeki" anlamına gelen (Mūsawī) kelimesinden Türkçeye geçmiştir. İngilizcedeki Jew kelimesi ise, Eski Fransızcadaki Juieu (veya akronimi Jiu) kelimesinden, önce Orta İngilizceye (Gyw, Jewe) sonra Modern İngilizceye (Jew) geçmiştir. "Yahudi" terimi ilk defa Grekçe ile Avrupa dillerine girmiştir; Grekçedeki Ἰουδαῖος (Ioudaios) kelimesinden Latinceye (Iudaeus), oradan da önce Romenik konuşan Avrupaya, sonra da geri kalanına yayılmıştır. Grekçeye ise Orta Doğu'dan, Aramicedeki Y'hūdāi'dan veya İbranicedeki יְהוּדִי (Yehudii)'dan geçtiği tahmin ediliyor. Etimolojik olarak "Yahudi" terimi, Yehuda Krallığı ve Yehuda kabilesinin kurucusu Yehuda'ya dayanmaktadır.
- 1941 - II. Dünya Savaşı: Almanya, geceleyin Sovyetler Birliği'ni işgale girişti.
- 1942 - II. Dünya Savaşı: Tobruk, İtalyan ve Alman kuvvetlerinin eline geçti.
- 1942 - II. Dünya Savaşı: Oregon'da Kolumbiya Nehri yakınlarında yüzeye çıkan, Japon millî denizaltısı "Fort Stevens" askeri üssüne doğru 17 top atışı yaptı. Bu Japonların tüm savaş boyunca Amerikan ana karasına gerçekleştirdiği doğrudan birkaç saldırıdan biriydi.
- 1945 - II. Dünya Savaşı: Okinawa Muharebesi sona erdi.
- 1946 - Türkiye Garanti Bankası Kuruluş Kanunu kabul edildi.
- 1946 - Rize Çay Fabrikası'nın temeli atıldı.
- 1976 - Rauf Denktaş, yeniden Kıbrıs Türk Federe Devleti Devlet Başkanlığı'na seçildi.
- 2006 - Plüton'un yeni keşfedilen uydularına Nix ve Hydra adları verildi.
- 2008 - MEB'in hazırlamış olduğu 6. sınıf SBS ilk kez yapıldı.
- 2020 - Güneş tutulması gerçekleşti.
Doğumlar
- 1528 - Maria, Kutsal Roma imparatoriçesi (ö. 1603)
- 1937 - Agah Oktay Güner, Türk bürokrat, siyasetçi ve akademisyen (ö. 2025)
- 1947 - Çetin Alp, Türk pop müziği sanatçısı (ö. 2004)
- 1954 - Alev Oraloğlu, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
- 1954 - Müjde Ar, Türk sinema ve dizi oyuncusu
- 1954 - Nur Sürer, Türk sinema, dizi ve tiyatro oyuncusu
- 1959 - Nimr Bakır el-Nimr, Şii din adamı, şeyh ve ayetullah (ö. 2016)
- 1968 - Sonia Clarke, İngiliz müzisyen ve şarkıcı
- 1980 - Ayşegül Abadan, Türk piyanist (ö. 2022)
- 1980 - Barış Özcan, Türk basketbolcu
- 1985 - Öznur Asrav, Türk manken
- 1986 - Fevzi Özkan, Türk futbolcu
- 1992 - Ekin Koç, Türk oyuncu
- 1993 - Sinem Ünsal, Türk dizi oyuncusu
- 1994 - Başak Eraydın, Türk millî tenisçi
Ölümler
- 524 - Chlodomer, Frankların Kralı I. Clovis'in dört oğlundan ikincisi (d. 495)
- 868 - Ali el-Hadî, On İki İmam'ın onuncusu
- 870 - Muhtedi, 869-870 döneminde sadece bir yıl dönemle hükümdarlık yapan On dördüncü Abbasi halifesi
- 1305 - II. Václav, Polonya kralı (1300-1305) (d. 1271)
- 1377 - III. Edward, İngiltere Kralı (d. 1312)
- 1915 - Adday Şer, Asur kökenli, Siirt Keldani Katolik Kilisesi başpiskoposu (d. 1867)
- 1970 - Sukarno, Endonezya'nın ilk Devlet Başkanı (d. 1901)
- 1980 - Ahmet Muhip Dıranas, Türk şair ve yazar (d. 1909)
- 1980 - Feridun Cemal Erkin, Türk diplomat ve siyasetçi (d. 1899)
- 1993 - Münci Kapani, Türk akademisyen ve yazar (d. 1921)
- 2008 - Abdullah Gegiç, Yugoslav asıllı Türk futbolcu ve teknik direktör (d. 1924)
- 2010 - İlhan Selçuk, Türk yazar (d. 1925)
- 2019 - Dimitris Hristofias, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin altıncı cumhurbaşkanı (d. 1946)
Tatiller ve özel günler
Yorumlar
Yorum Yap