30 Ağustos Tarihte Bugün Miladi takvime göre yılın 242. günü

1071 - Malazgirt zaferi'nin ardından Alparslan'ın komutasındaki Türkler, Anadolu'ya girmeye başladı.
1908 - Hicaz Demiryolu açıldı.
1914 - Alman İmparatorluğu Sahil Topçu Müfrezesi, Çanakkale Boğazı'nın her iki yakasındaki istihkâmlarda göreve başladı. Bu istihkâmların komutasına Alman Amiral Von Usedom atandı.

Sovyet sanatçı Vladimir Pçelin'in Lenin'in vurulma anını resmeden 1927 tarihli çalışması

1918 - Lenin'in vurulması: Bolşevik lider Vladimir Lenin'e suikast girişimi gerçekleşti. Lenin, ağır yaralanmasına rağmen suikastten sağ kurtulmayı başardı.
1922 - Türk Kurtuluş Savaşı: Başkomutan Mareşal Gazi Mustafa Kemal Paşa'nın bizzat yönettiği Dumlupınar Meydan Muharebesi, Türk Ordusu'nun kesin zaferiyle sonuçlandı. Yunan Ordusu Başkomutanı Nikolaos Trikupis ve kurmayları esir edildi.
1924 - Gazi Mustafa Kemal Paşa, Dumlupınar Meydan Muharebesi'nin ikinci yıl dönümünde, Dumlupınar'da "Meçhul Asker Anıtı"nın temelini attı.
1924 - Türkiye İş Bankası, ilk işlemini yaparak faaliyetlerine başladı. Bankanın kuruluş sermayesi 1 milyon liraydı.
1925 - Mustafa Kemal Paşa, "Efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, mensuplar memleketi olamaz. En doğru ve en hakiki tarikat, tarikat-ı medeniyyedir" dedi.
1930 - Ankara-Sivas demiryolu hattı ve Sivas İstasyonu, Başbakan İsmet Paşa'nın konuşmasıyla hizmete açıldı.
1937 - Van Gölü'nde ilk vapur seferi yapıldı.
1952 - Erzurum'da Aziziye Anıtı açıldı.
1971 - İstanbul Televizyonu deneme yayınlarına başladı.
1977 - Orgeneral Kenan Evren, Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na atandı.
1981 - İran Devlet Başkanı Muhammed Ali Recai ve Başbakan Muhammed Cevad Bahomar bombalı saldırı sonucu öldürüldü.
1985 - Uluslararası Af Örgütü, BM İnsan Hakları Komisyonu'na bir rapor gönderdi. Raporda, Bulgaristan'da Türk azınlığa karşı girişilen Bulgarlaştırma kampanyasına son verilmesi istendi.
1988 - Irak Ordusu'ndan kaçan binlerce Kürt Türkiye sınırına yığılmıştı. Hükûmet, sınırları açmaya karar verdi ve Kürtler Hakkâri'nin Çukurca ve Uludere ilçelerine sığındı.
1992 - Güvenlik güçleri ile İran'dan Türkiye'ye giren 300 kadar PKK militanı çatıştı; 100 militan ve 10 güvenlik görevlisi öldü.
1995 - NATO, Bosnalı Sırplara karşı hava harekatı başlattı. Kararlı Güç Harekatı, II. Dünya Savaşı'ndan beri Avrupa'daki en yoğun bombardımanlardan biri oldu.
2021 - ABD başkanı Joe Biden'nın orduyu Afganistan'dan çekmesi üzerine, 20 yıl sürmüş olan Afganistan Savaşı sona erdi.

Doğumlar

1828 - Balakişi Bey Arablinski, Rus İmparatorluk Ordusu'nda görev yapmış Azeri asıllı korgeneral (ö. 1902)
1879 - Rıza Nur, Türk siyasetçi, yazar ve hekim (ö. 1942)
1925 - Sami Hazinses, Ermeni asıllı Türk sinema oyuncusu (ö. 2002)
1928 - Altan Karındaş, Türk sinema, tiyatro oyuncusu ve seslendirme sanatçısı (ö. 2021)
1930 - Warren Buffett, Amerikalı girişimci
1930 - Ahmet Muvaffak Falay, Türk caz trompetçisi (ö. 2022)
1940 - Suna Keskin, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
1941 - Zafer Kantarcıoğlu, Türk hukukçu
1942 - Zafer Ergin, Türk tiyatro oyuncusu
1944 - Zafer Dilek, Türk müzisyen, besteci ve aranjör (ö. 2025)
1951 - Ahmet Üzümcü, Türk diplomat
1955 - Zafer Atay, Türk voleybolcu ve antrenör (ö. 2021)
1961 - Yusuf Erbay, Türk bürokrat
1961 - Zafer Algöz, Türk sinema ve dizi oyuncusu
1962 - Zafer Tüzün, Türk futbolcu ve teknik direktör
1966 - Zafer Şanlı, Türk bas gitarist, söz yazarı, besteci ve aranjör
1970 - Mehmet Özgür, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
1974 - Kemal Tunçeri, Türk basketbolcu
1981 - Diyar Pala, Türk rapçi
1986 - Zafer Yelen, Türk futbolcu
1998 - Uzi, Türk rapçi

Ölümler

526 - Teoderik, 493 - 526 döneminde İtalya'da Ostrogotlar Krallığı kralı (d. 454)
1181 - III. Alexander, 7 Eylül 1159'dan ölümüne kadar papa (?)
1428 - Shōkō, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 101. imparatoru (d. 1401)
1483 - XI. Louis, Fransa Kralı (d. 1423)
1622 - Bahâüddîn Âmilî, müderris, mutasavvıf, mimar, matematikçi, şair ve astronom (d. 1031)
1935 - Namık İsmail, Türk ressam (d. 1890)
1981 - Muhammed Ali Recai, İran'ın eski cumhurbaşkanı ve başbakanı (d. 1933)
1988 - Eren Eyüboğlu, Türk ressam (d. 1907)
1993 - Taner Şener, Türk ses sanatçısı (d. 1923)
2000 - Gürdal Tosun, Türk tiyatro sanatçısı (d. 1967)
2005 - Nihat Akçan, Türk tiyatro, sinema oyuncusu ve yönetmen (d. 1926)
2016 - Naşide Göktürk, Türk besteci, söz yazarı ve yorumcu (d. 1965)
2022 - Mihail Gorbaçov, Sovyet politikacı, Devlet Başkanı ve Nobel Barış Ödülü sahibi (d. 1931)
2025 - Anta Toros, Ermeni asıllı Türk oyuncu (d. 1948)

Tatiller ve özel günler

Türkiye Zafer Bayramı
Zafer Bayramı
30 Ağustos 2007 Zafer Bayramı
geçit töreninden bir görüntü
Ülke Türkiye Kutlayanlar Türkiye
Kuzey Kıbrıs Türü Resmî[1] Önemi Büyük Taarruz'un zaferle sonuçlanması ve işgal birliklerinin ülke sınırlarını terk etmeye başlaması Başlama 1924 (Başkumandan Zaferi)
1926 (Zafer Bayramı) Tarih 30 Ağustos Törenler Türkiye, KKTC ve dış temsilciliklerinde resmî törenler
Uygun şehir merkezlerinde 21 pare top atışı Bağlantılı günler
Zafer Bayramı, 30 Ağustos 1922'de Dumlupınar'da Atatürk'ün başkumandanlığında zaferle sonuçlanan Büyük Taarruz'u anmak için Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde her yıl 30 Ağustos günü kutlanan resmî ve ulusal bir bayramdır.

Atatürk'ün başkomutanlığında yapıldığı için Başkomutanlık Meydan Muharebesi adıyla da bilinen Büyük Taarruz'un başarıyla sonuçlanmasından sonra Yunan orduları İzmir'e kadar takip edilmiş, 9 Eylül 1922'de İzmir'in kurtarılmasıyla Türk toprakları Yunan işgalinden kurtulmuştur. İşgal birliklerinin ülke sınırlarını terk etmesi daha sonra gerçekleşse de, 30 Ağustos sembolik olarak ülke topraklarının geri alındığı günü temsil eder. İlk kez 1924 yılında Afyon'da Başkumandan Zaferi adıyla kutlanan 30 Ağustos günü, Türkiye'de 1926'dan beri Zafer Bayramı olarak kutlanmaktadır.

Arka plan

Büyük Taarruz, Kurtuluş Savaşı sırasında Türk ordusunun işgalci güçlere son ve kesin darbeyi vurmasını sağlamak ve Anadolu'dan atmak için düşünülüp planlanan gizli bir harekât idi. Türkiye Büyük Millet Meclisinin 20 Temmuz 1922'deki oturumunda kendisine dördüncü kez olmak üzere Başkomutanlık yetkisi verilen Atatürk, taarruz kararını haziran ayında almış ve hazırlıkları gizli olarak yürütmüştü. Büyük Taarruz Ağustos'un 26'sını 27'sine bağlayan gece Afyon'da başlamış, Aslıhan civarında kuşatılan düşman birliklerinin Mustafa Kemal Paşa'nın bizzat idare ettiği Dumlupınar Meydan Muharebesi'nde imha edilmesi ile Türk ordusunun zaferiyle sonuçlanmıştı.

Bayramın geçmişi

30 Ağustos günü, ilk kez 1924'te Dumlupınar'da Çal Köyü yakınlarında Cumhurbaşkanı Atatürk'ün katıldığı bir törenle Başkumandan Zaferi adıyla kutlanmıştır. Zaferi kutlamak için iki yıl beklemenin en önemli nedeni 1923 yılının yeni Türkiye açısından hem ulusal hem de uluslararası alanda yoğunluğun had safhada olduğu bir yıl olmasıydı.

Çal köyünde gerçekleşen ilk törende Atatürk, millî ruhun canlı tutulmasının önemini vurgulamış ve Meçhul Asker Abidesi'nin temelini eşi Latife Hanım ile beraber atmıştır.

Başkumandan Zaferi 1926'dan itibaren Zafer Bayramı olarak kutlanmaktadır. 1 Nisan 1926'da kabul edilen Zafer Bayramı Kanunu'nda 30 Ağustos Başkumandan Muharebesi gününün Cumhuriyet Ordusu ve Cumhuriyet Donanması'nın Zafer Bayramı olduğu, her yıl dönümünde bu bayram gününün kara, deniz ve hava kuvvetleri tarafından kutlanacağı belirtilir. Aynı yıl, dönemin Savunma Bakanı Recep Peker'in yayımladığı bir genelge ile bayram törenlerinde neler yapılacağı detaylı bir şekilde belirtilmiştir. Ancak 1930'ların ortalarına kadar ilk tören gibi üst düzeyde gerçekleşen Büyük Zafer kutlaması veya anma töreni yapılmamıştır. Hava Kuvvetlerinin ülke savunmasında önemli bir yeri olması nedeniyle Tayyare Cemiyeti de 30 Ağustos tarihini "Tayyare Bayramı" olarak adlandırmıştır.

Zafer Bayramı için özellikle 1960'lardan itibaren daha kapsamlı ve katılımlı bir şekilde kutlamalar yapılmaya başlanmıştır. 30 Ağustos, Türkiye'de askerî okulların mezuniyet törenlerini yaptıkları gün olmuştur; ayrıca tüm subay ve astsubay rütbe değişiklikleri bu tarihte geçerli olmaktadır. Zafer Bayramı uzun yıllar Genelkurmay Başkanı'nın tebrikleri kabul ettiği bir bayram olarak kutlanmış; bu durum Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün Başkomutan sıfatıyla kutlamalara ev sahipliği yaptığı 2011 yılından itibaren değişmiştir.

Kutlamalar

2022 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen 30 Ağustos Zafer Bayramı kutlamaları

30 Ağustos günü, Türkiye'de resmî tatildir. Zafer Bayramı'nda başkent Ankara'da ve Ankara dışında gerçekleştirilen kutlama ve törenler, "Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği" ile düzenlenmiştir. 2012 yılında yenilenen bu yönetmeliğe göre:
Zafer Bayramı törenleri, Dışişleri Bakanlığı Protokol Genel Müdürlüğünce, Genelkurmay Başkanlığıyla koordine edilerek yürütülür.
Törenler 30 Ağustos günü saat 07.00'de başlar ve saat 24.00'te son bulur. Saat 12.00'de başkentte yirmi bir pare top atışı yapılır.
Cumhurbaşkanı Anıtkabir'i ziyaret ederek çelenk koyar; cumhurbaşkanlığında tebrikler kabul edilir, törene katılanların ve halkın bayramı kutlanır. Zafer Bayramı resepsiyonu Cumhurbaşkanı tarafından verilir.
Başkent dışında Atatürk anıt veya büstüne mülki idare amiri, garnizon komutanı ve belediye başkanı tarafından çelenk konulur. Mülki idare amiri, makamında garnizon komutanı ve belediye başkanı ile birlikte tebrikleri kabul eder. Törene katılanların ve halkın bayramı kutlanır, İstiklal Marşı ile birlikte bayrak göndere çekilir. Tören geçişi mülki idare amiri, garnizon komutanı ve belediye başkanı tarafından şeref tribününden selamlanır. Zafer Bayramı resepsiyonu vali tarafından verilir.
2015 yılında terör olayları nedeniyle kutlamalar sadece çelenk koyma ve tebrikleri kabul şeklinde icra edilmiş; diğer şenlik, konser, eğlence ve kutlama faaliyetleri gerçekleştirilmemiştir.
Denizli'nin Çivril ilçesinin Yunan işgalinden kurtuluşu (1922)
Kütahya'nın Yunan işgalinden kurtuluşu (1922)
Kütahya'nın Dumlupınar ilçesinin Yunan işgalinden kurtuluşu (1922)
Manisa'nın Demirci ilçesinin Yunan işgalinden kurtuluşu (1922)