5 Eylül Tarihte Bugün Miladi takvime göre yılın 248. günü

Olaylar

1669 - Girit, Osmanlı İmparatorluğu'nca ilhak edildi.
1698 - Rus Çarı I. Petro, ülkesini batılılaştırma çabalarının bir parçası olarak, din adamları ve köylüler dışında sakal bırakan her erkeğe özel bir vergi yükümlülüğü getirdi.
1795 - ABD ile Osmanlı İmparatorluğu arasında, ABD'yi yıllık vergiye bağlayan ABD - Osmanlı Sözleşmesi imzalandı.
Trablus Antlaşması Tür Yardımlaşma ve ticaret antlaşması İmzalanma 4 Kasım 1796 Yer Trablus Taraflar Amerika Birleşik Devletleri Osmanlı İmparatorluğu Dil Osmanlı Türkçesi
Trablus Antlaşması veya ABD - Osmanlı Sözleşmesi, 4 Kasım 1796 tarihinde ABD ile Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanan yardımlaşma ve ticaret antlaşmasıdır.

Tarihçe

1783 yılında, Avrupa standartlarına göre mütevazı da olsa, yeni bir denizci devlet olan ABD, denizlerde tek başına bayrak gezdirmeye başladı. 25 Temmuz 1785'te, Atlas Okyanusu'nda Cadiz açıklarında, bu yeni bayrağı taşıyan ilk gemi Cezayir açıklarında Osmanlı gemileri tarafından ele geçirildi. Bu gemi, Boston limanına bağlı, Kaptan Isaak Stevens'in idaresindeki Maria idi. Arkasından, Philadelphia limanına bağlı, Kaptan O'Brien'in Dauphin'i de aynı akıbete uğradı. 1793 Ekim ve Kasım aylarında 11 ABD gemisi daha Osmanlıların eline geçti. Amerikan Kongresi, 27 Mart 1794 tarihinde, Osmanlı denizcilerine karşı koyacak güçte savaş gemileri inşa edilmesi veya satın alınması için, Başkan George Washington'a 700.000 altına yakın harcama yetkisi verdi.

Önemi

5 Eylül 1795'te ABD bu tehdide karşı bir anlaşma yapmayı kabul etti. Bu anlaşmaya göre ABD, Cezayir'deki esirlerin iadesi ve gerek Atlas Okyanusu'nda, gerekse Akdeniz'de ABD sancağı taşıyan hiçbir gemiye dokunulmaması karşılığında, tek sefer mahsus 642.000 altın ve yılda 12.000 Osmanlı altını (21.600 dolar) ödeyecekti. Dili Türkçe olan ve 22 maddeden oluşan anlaşmaya, Amerika Birleşik Devletleri adına Joseph Donaldson ve Osmanlı adına Cezayir Beylerbeyi Cezayirli Hasan Paşa, namıdiğer Hasan Dayı, imza attı. Bu, ABD'nin iki asrı aşkın tarihinde, yabancı bir dille imzalanan tek anlaşması olduğu gibi, yabancı bir devlete vergi ödenmesini kabul eden tek ABD belgesidir. ABD, 22 maddelik bu antlaşmaya 1818 yılına kadar bağlı kalmıştır.
1800 - Napolyon Bonapart, Malta adasını İngiltere'ye bıraktı. (oysa adayı 1798'de İngilizlerden kendisi almıştı)
1839 - Çin'le İngiltere arasındaki I. Afyon Savaşı başladı.
1882 - İngiltere futbol kulübü olan Tottenham Hotspur FC kuruldu.
1920 - II. Yozgat Ayaklanması başladı.
Çapanoğlu Ayaklanması Türk Kurtuluş Savaşı İç Cephesi
Ayaklanmayı bastırmak üzere görevlendirilen Çerkez Ethem ve adamları İstasyon’daki karargâh binası önünde Mustafa Kemal Atatürk’le birlikte, Haziran 1920 Tarih 1. 15 Mayısıs 1920 - 27 Ağustos 1920
2. 5 Eylül 1920 - 30 Aralık 1920 Bölge
Yozgat, Tokat, Sivas
Sonuç Ayaklanma bastırıldı. Taraflar Kuvâ-yi Seyyâre Çapanoğulları
Yozgat Ayaklanması veya Çapanoğlu Ayaklanması, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Hürriyet ve İtilaf reisi Çapanoğlu Edip Bey ve kardeşi Celâl Bey tarafından Yozgat ve yöresinde çıkarılan Ankara Hükûmeti'ne karşı bir ayaklanmadır.

İlk ayaklanma Yıldızeli'nde Erzurumlu Hüseyin Nazım ve Kara Mustafa'nın elebaşılığında çıkarılmıştır. Ayaklanma Çerkez Ethem komutasında Kuvâ-yi Seyyâre tarafından bastırılmış ancak diğer iç isyanlar gibi Türk Kurtuluş Savaşı hareketini zayıflatmış, işgal güçlerinin işini kolaylaştırmıştır. Asıl tehlikenin yani Yunan ordusunun ilerleyişini hızlandırarak Balıkesir ve Bursa'nın Yunanlar tarafından işgal edilmesine zemin hazırlamıştır. Yozgat'tan Ankara'ya döndüğü zaman Meclis tarafından kurtarıcı gibi karşılanan Ethem'in gücü daha da arttırmış, Ankara ile ayrışmış ve en sonunda Ethem'in tasfiyesine giden süreç başlamıştır.

Çapanoğlu aşireti

Ana madde: Çapanoğlu Oymağı

Çapanoğlu ailesinin ilk tanınmış kişisi Yozgat şehrini kuran Ahmet Paşa'dır, 1764 yılında Sivas valisi iken önce azledilmiş ardından da idam ettirilmiştir. Aile, bölgeyi 300 yıl kadar idare etmiş ve mamur hale getirmişlerdir. XVIII. asrın ortalarına ait belgelerde Çapar olarak geçmekte olup daha sonra aynı anlama gelen (eski Türk unvanlarından yiğit, akıncı, postacı) Çapanoğulları olarak şöhret bulmuşlardır. Çapanoğulları ailesinden Osmanlı Devleti'nde fiilen görev yapan Abdülfettah Paşa, Celâleddin Paşa, Ahmet Şakir Paşa gibi mutasarrıf, paşa, vali gibi üst düzey çeşitli hizmetlerde bulunmuş şahsiyetler bulunmaktadır.
1922 - Türk Kurtuluş Savaşı: Türk Ordusu, Yunan İşgali altındaki Nazilli, Alaşehir ve Susurluk'a girdi.
1938 - Atatürk, vasiyetnamesini yazdırdı. Vasiyet, Ankara 3. Sulh Hukuk Hakimi Osman Selçuk Selçuk tarafından 28 Kasım 1938'de açıldı.
1945 - Türkiye'de çok partili döneme geçişin ilk partisi olan Millî Kalkınma Partisi kuruldu.
1973 - Devlet Film Arşivi'nde yangın çıktı; Atatürk'ün tek kopyalı filmleri yandı.
1991 - Nelson Mandela, Güney Afrika'da Başkan seçildi.
2012 - Afyonkarahisar'da bulunan askeri depoda meydana gelen patlamada, 25 asker öldü.
2021 - Gine'de askeri darbe oldu.
2022 - Çin'de Luding depremi gerçekleşti.

Doğumlar

699 - Ebû Hanîfe, Hanefi mezhebinin kurucusu (ö. 767)
İmam

Ebû Hanîfe
Unvan
- Şeyhülislam ('İslam Şeyhi')
- İmâm-ı Âzam ('Büyük İmam')
Kişisel yaşamı
Doğum
Nu'mân b. Sâbit b. Zûtâ b. Mâh

5 Eylül 699
Kufe, Emevî Hilâfeti (günümüz Irak'ı)
Ölüm 18 Haziran 767 (67 yaşında)
Bağdat, Abbâsî Hilâfeti (günümüz Irak'ı)
Defin yeri Ebû Hanîfe Camii, Bağdat, Irak Çocuk(lar)
- Hammâd
- Hanîfe (tartışmalı)
Önemli eser(ler) El-Fıkıh el-Ekber
Dini yaşamı
Din İslam Mezhep Sünni
Ebû Hanîfe veya tam adıyla Ebû Hanîfe Numân bin Sâbit bin Zûtâ bin Mâh (Arapça: أبو حنيفة, d. 5 Eylül 699, Kufe - ö. 18 Haziran 767, Bağdat) Sünnilikteki dört fıkıh mezhebinden birisi olan Hanefi mezhebinin kurucusu, fıkıh ve hadis bilginidir. Asıl adı "Nu'man bin Sâbit" olup "İmâm-ı Â'zam" ünvanıyla da anılır.

Hayat hikâyesi

Ebû Hanîfe, 699 yılında, zamanının önemli bilim merkezlerinden olan Kufe'de doğdu. Babasının adı Sâbit, dedesinin adı Zûta'dır. Ebû Hanîfe'nin "Hanîfe" künyesini nereden aldığı konusu açık değildir. Ebû Hanîfe ismi, Arapça "Hokka/Divit/Kalem Babası" anlamına gelmektedir. Bu ismin Arapçadaki gönülden tertemiz şekilde iman eden anlamındaki hanîf sözünden hanîflerin babası şeklinde onun öğrencileri tarafından kullanılmış olması muhtemel görülür.

Ebû Hanife'nin dedesi Zûta, Afganistan civarlarında yaşamış, Arapların burayı fethetmeleriyle esir düşmüştür. Teym kabilesinin kölesi olduysa da bir süre sonra özgürlüğüne kavuşmuştur. Fakat Ebû Hanîfe'nin torunlarından İsmâil, büyük dedesinin asla bir köle olmadığını söylemektedir. Zûta, Ali bin Ebu Talib zamanında Kâbil'den gelerek Kufe'ye yerleşmiştir.

Ebû Hanife'nin babası Sâbit ise Tirmiz, Nesa ve Enbar'da yaşamıştır. Hatta Ebû Hanîfe'nin Enbar'da doğduğu dahî iddia edilir. Daha sonra yerleştiği Kufe'de kumaş ticaretiyle uğraşan varlıklı ve dindar bir kişiydi. Ali bin Ebu Talib ile görüştüğü, kendisi, evladı ve zürriyeti için onun duasını aldığı rivayet edilir.

Ebû Hanîfe'nin ailesi Horasan'ın ileri gelenlerinden bir zatın soyundan gelir ki ailesinin Arap olmadığı kesindir. Fars olduğu şeklinde görüşler yaygındır. Bazı tarihçiler de Babil'de yaşamış bir Arap olduğunu söylemişlerdir.[kaynak belirtilmeli]

Yetişkinlik dönemi

Ebu Hanife'nin temsilî bir resmi.

Ebû Hanîfe'nin Bağdat şehrindeki mezarı

Ebû Hanîfe Camisi, Irak

Ebû Hanîfe, küçük yaşta Kur'an'ı ezberlemiş ve Arapçanın o zaman tasnif edilmekte olan sarf, nahiv, şiir ve edebiyatını öğrenmiştir. Gençlik yıllarında sahabelerden Enes bin Mâlik'i, Abdullah bin Ebî Evfâ'yı, Vasîle bin Eskā'yı, Sehl bin Saide'yi ve en son hicrî 102'de Mekke'de ölen Ebu’t Tufeyl Amir bin Vasîle'yi görmüş ve bu sahabelerden hadisler dinlemiş olduğundan tâbiînden sayılır. Ebû Hanîfe, ilimle uğraşmaya başlamadan önce başarılı bir tüccardı.Hammâd bin Ebu Süleyman'ın ders halkasına katılarak fıkıh öğrenimine başlamış, Hammâd'ın derslerine on sekiz yıl devam etmiştir. Ebû Hanîfe, sık sık Mekke ve Medine'de çoğu tabiinden olan âlimlerle görüşür, onlardan hadis rivayeti dinler ve fıkıh müzakereleri yapardı. Ehl-i beyt'ten Zeyd bin Ali'den, Muhammed el-Bakır'dan ilim öğrendi.

Tasavvuf bilgilerini Muhammed el-Bakır, ondan sonra da Silsile-i Aliyye'den olan Ca'fer es-Sâdık'tan aldı. Sahabeden Abdullah bin Abbas'ın ilmini Mekke fakihi Atâ bin Ebû Rebâh'tan ve İkrime'den, Halife Ömer ve onun oğlu Abdullah'tan nakledilen ilimleri Abdullah bin Ömer'in azatlısı Nafi'den öğrendi. Abdullah bin Mesud ve Ali'den nakledilen ilimleri de buluşup görüştüğü tabiinden öğrendi.

Ölümü

Ebû Hanîfe, bütün zorlamalara rağmen Emevî ve Abbâsî saltanat sahiplerine boyun eğmemiş, yönetim anlayışını onaylamadığı Abbasi Devleti'nin ikinci halifesi Mansûr, Ebu Hanîfe'yi Bağdat'ta hapsettirip işkence ettirmiş ve zehirleterek öldürtmüştür. Mezhebi, İslam dünyasının büyük bir kısmına yayıldı. Selçuklu Sultanı Melikşah'ın vezirlerinden Ebu Sa’d-i Harezmi, Ebû Hanîfe'nin kabri üzerine bir türbe ve çevresine bir medrese yaptırdı.
1187 - VIII. Louis, Fransa Kralı (ö. 1226)
1319 - IV. Pedro, Aragon Kralı (ö. 1387)
1638 - XIV. Louis, Fransa Kralı (ö. 1715)
1915 - Emel Korutürk, Türk ressam ve Türkiye Cumhuriyeti'nin 6. cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün eşi (ö. 2013)
1921 - Nazife Güran, Türk besteci (ö. 1993)
1930 - Nedret Güvenç, Türk oyuncu, yönetmen, seslendirme sanatçısı ve yazar (ö. 2021)
1943 -Cengiz Kocatoros, Türk eski futbolcu (ö. 1985)
1973 - Mehmet Eymür, Türk istihbaratçı (ö. 2024)
Mehmet Eymür
Doğum 5 Eylül 1943
İstanbul, Türkiye Ölüm 13 Ocak 2024 (80 yaşında)
İstanbul, Türkiye Defin yeri Aşiyan Mezarlığı, İstanbul Uğraş İstihbaratçı, yazar Tanınma nedeni MİT mensubu olması Evlilik Janset Eymür Çocuk(lar) Alp Eymür
Ayşe Eymür Ebeveyn(ler) Mazhar Eymür (babası)
Cemile Hamiyet Eymür (annesi)
Mehmet Eymür (5 Eylül 1943 - 13 Ocak 2024), Türk istihbaratçı. Eski MİT Kontrterör Dairesi Başkanı. 1965'te öğrenci olarak katıldığı Milli İstihbarat Teşkilatı'nın (MİT) terörle mücadele bölümünün 1995-1996 yıllarında yöneticiliğini yaptı. MİT Müsteşar Yardımcısı Hiram Abas'ın sağ koluydu.

Kişisel yaşamı

Eymür, MİT'in selefi Milli Güvenlik Teşkilatı'nın önde gelen üyelerinden Mazhar Eymür'ün oğlu olarak 5 Eylül 1943'te İstanbul'da doğdu. Babası Mazhar Eymür, Dersim isyanının bastırılmasında görev almış biriydi.

Eymür, TED Ankara Koleji'ni bitirdikten sonra İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Yüksek Okulu'na katıldı.

Eymür'ün Janset adında bir eşi, Alp ve Ayşe adında iki çocuğu vardır.
1945 - Okan Ersoy, Türk kuantum optiği, lazerler, sinyal işleme ve görüntü işleme konularında uzmanlaşmış bilim insanı
1948 - İsmail Arca, Türk eski millî futbolcu
1952 - Kemal Yalçın, Türk yazar ve edebiyatçı
1956 - Samet Aybaba, Türk eski futbolcu ve teknik direktör
1958 - Tacim Çiçek, Türk şair, eleştirmen ve yazar
1959 - Hüseyin Gelis, Türk iş insanı ve Siemens Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO'su
1965 - Nergis Çorakçı, Türk sinema sanatçısı
1967 - Salih Kenan Şahin, Türk siyasetçi ve tıp doktoru
1970 - Lütfiye Selva Çam, Türk mühendis ve siyasetçi
1973 - Kaan Tangöze, Türk müzisyen ve Duman müzik grubunun solisti
1973 - Nedim Akbulut, Türk futbolcu ve teknik direktör
1977 - Evrim Doğan, Türk oyuncu
1978 - Ceyda Bölünmez Çankırı, Türk siyasetçi
1982 - Emrullah Kokoç, Türk futbolcu
1983 - Fatih Takmaklı, Türk yazar ve iş insanı
1984 - Eylem Kızıl, Kıbrıs Türkü şarkıcı ve şarkı sözü yazarı
1984 - Arif Çoban, Türk eski futbolcu
1987 - Yakup Bugun, Türk futbolcu
1988 - Nuri Şahin, Türk teknik direktör ve eski millî futbolcu
1991 - Zeki Yavru, Türk futbolcu