9 Şubat Tarihte Bugün  Miladi takvime gören yılın 40. günü

 

Olaylar

• 1588 - Cami minarelerinde kandil kullanılmaya başlandı.
• 1640 - Sultan İbrahim tahta çıktı.
• İbrahim
  ابراهيم İslâm Halifesi
  Emîrü'l-mü'minîn
  İki Mukaddes Caminin Hizmetkârı

  Konstantin Kapıdağlı tarafından tasvir edilen portre

  18. Osmanlı Padişahı Hüküm süresi 9 Şubat 1640 - 8 Ağustos 1648
  (8 yıl, 5 ay ve 30 gün) Önce gelen IV. Murad Sonra gelen IV. Mehmed Vekil Kösem Sultan
  (1640-1647) 97. İslâm Halifesi Hüküm süresi 9 Şubat 1640 - 8 Ağustos 1648 Önce gelen IV. Murad Sonra gelen IV. Mehmed   Doğum 5 Kasım 1615
  Topkapı Sarayı, Konstantiniyye, Osmanlı İmparatorluğu
  (günümüzde İstanbul, Türkiye) Ölüm 18 Ağustos 1648 (32 yaşında)
  Konstantiniyye, Osmanlı İmparatorluğu Defin Ayasofya, İstanbul Eş(ler)i
  • Hatice Turhan Sultan
  • Saliha Dilaşub Sultan
  • Hatice Muazzez Sultan
  • Ayşe Sultan
  • Mahienver Sultan
  • Saçbağı Sultan
  • Şivekar Sultan
  • Telli Hümaşah Sultan
  Çocuk(lar)ı
  • IV. Mehmed
  • II. Süleyman
  • II. Ahmed
  • Diğerleri
  Tam adı İbrahim bin Ahmed Hanedan Osmanlı Hanedanı  Babası I. Ahmed Annesi Mahpeyker Kösem Sultân Dini İslam İmza

  

  İbrahim gravür, 1694

  

  Padişah İbrahim döneminde basılan Osmanlı parası (Amasya Müzesi)

  İbrahim (Osmanlıca: ابراهيم) veya Deli İbrahim (5 Kasım 1615, Konstantiniyye - 18 Ağustos 1648, Konstantiniyye), 18. Osmanlı padişahı ve 97. İslam halifesiydi. 8 Şubat 1640'ta, ağabeyi IV. Murad'ın ölümü üzerine 25 yaşında ve 18. padişah olarak Osmanlı tahtına çıktı. Şehzadeliğinde çok sıkı bir saray hayatı yaşamış, erkek kardeşleri IV. Murad tarafından öldürtülmüş olduğundan korku içinde büyümüştü.

  Şehzadeliği

  İbrahim, 5 Kasım 1615 tarihinde doğdu. Babası Osmanlı Padişahı I. Ahmed, annesi Kösem Sultan'dır. Babasının 1617 senesinde vefat etmesi ve amcası I. Mustafa'nın tahttan indirilmesi ile ağabeyi II. Osman tahta çıktı. Daha 2 yaşındayken kafese kapatıldı. Daha sonra aynı anne'den doğan ağabeyi IV. Murad tahta çıktı. Sultan IV. Murat'ın emriyle Şehzade Bayezid 1635'te Revan Seferi'ne çıkarken ibrişim kemendiyle boğduruldu. Aynı zamanda diğer kardeşi Şehzade Süleyman da boğduruldu. Kösem Sultan'dan doğan öz kardeşi Şehzade Kâsım ise 1638'de Bağdat Seferi arefesinde boğduruldu. Sultan İbrahim'in tahta nasıl çıktığı hakkında çeşitli tevatürler bulunmaktadır. Fransız seyyah Du Loir'in seyahatnamesine göre, IV. Murad ölürken hayatta kalan tek şehzade olan İbrahim'i öldürmek üzere Şeyhülislam Zekeriyazade Yahya Efendi'den fetva almış ve kendisinden sonra tahta Kırım Hanı'nın geçmesini istemişti. Fakat bu emir Kösem Sultan tarafından engellenmiş, böylece Şehzade İbrahim Osmanlı tahtına çıkmıştı. Solakzade Mehmed Hemdemî'ye göre ise, IV. Murad ölüm döşeğindeyken kardeşi İbrahim'i çağırıp tahtın kendisinden sonra ona nasip olacağını söylemiş ve halkı koruyup gözetmesi vasiyetinde bulunarak kardeşiyle helalleşmişti[kaynak belirtilmeli].

  Osmanlı kroniklerinde anlatıldığı üzere; ağabeyinin vefat haberini İbrahim, bunun kendisini öldürmek için bir tertip olduğunu düşünüp odasından çıkmak istememiş, ancak ağabeyinin cesedini gördükten sonra ikna olmuş ve tahta cülûs etmiştir.

  Dönemin önemli olayları

  Sultan İbrahim tahta geçtiğinin ilk senesinde Emirgüneoğlu Yusuf Paşa olayı yaşandı. IV. Murad'ın İran Seferi sırasında Revan Kalesi kumandanı olan Emirgünoğlu, kalenin fethinden sonra affedilerek Emirgan'da oturmasına izin verilmişti. Emirgünoğlu, IV. Murad'ın ölümünü fırsat bilerek bölücü ve yıkıcı propaganda yaptı. Bu faaliyetleri üzerine İbrahim, onu idam ettirdi. Ancak bundan dolayı İbrahim bazı çevrelerden düşmanlar edindi.

  Diğer taraftan, Malta Şövalyelerinin fırsat buldukça Türk ticaret gemilerine saldırmaları yüzünden, Sultan İbrahim onların en büyük sığınağı olan Girit Adası'nın fethini emretti. 20 Haziran 1645'te Sakız Adası'ndan denize açılan Osmanlı donanması, 17 Temmuz'da Girit'in Hanya limanını fethetti. Hanya'nın Osmanlılar tarafından fethi, Avrupa'da büyük etki uyandırdı. Almanya ve İtalya bölgelerinde ülkeler asker göndererek Venedik'e yardım kararı aldılar. Hanya muhafazasına getirilen Deli Hüseyin Paşa, harekâta devâmla Resmo Kalesi'ni ele geçirdi.

  Bu sırada Hezarpare Ahmed Paşa aleyhine olarak başlayan isyan, İbrahim'in de tahttan indirilmesiyle sonuçlandı. Tahta oğlu IV. Mehmed çıkarıldı. İsyancılar ve bunların önderi olan Sofu Mehmed Paşa, İbrahim'i idam ettirdiler (18 Ağustos 1648). Ayasofya Selatin haziresinde, caminin Roma döneminde vaftizhane olarak kullanılan kısmına defnedilmiştir (I. Mustafa ve İbrahim Türbesi).

  

  İbrahim, 1734

  Sultan İbrahim döneminde devletin iç huzurunun sağlanması, mali durumunun düzeltilmesi için önemli çalışmalar yapılmış, para basılmadan para ayarının düşürülerek ve vergilerin toplanarak hazinenin güçlendirilmesine çalışılmıştı.

  

  Sultan İbrahim minyatürü, 17. yüzyıl

  Araba yasağı

  Ana madde: Osmanlı'da yasaklar

  

  Şehzadeliğinde İbrahim, 1707

  İstanbul sokaklarında sık sık dolaştığı günlerden birinde önüne çıkan bir öküz arabası Sultan İbrahim'i hiddetlendirir Bunun üzerine Sultan İbrahim verdiği bir emir ile şehir içinde halka arabayı yasaklar. Ancak günün birinde üfürükçüye gittiği sırada karşısına bir araba çıkması üzerine Sultan İbrahim, bundan sorumlu tuttuğu Veziriazam Nevesinli Salih Paşa'yı üfürükçünün evine çağırtıp oracıkta kuyu ipiyle boğdurttu.

  Varvar Ali Paşa İsyanı

  Ana madde: Varvar Ali Paşa İsyanı

  İbşir Mustafa Paşa'nın güzelliğiyle bilinen Sivas'taki eşi Perihan Hanım'ı kendine isteyen Sultan İbrahim'in emrine Varvar Ali Paşa karşı gelmiş ve İbşir Mustafa Paşa'nın eşini Sultan İbrahim'e götürmemişti. Bu durum üzerine emri yerine getirmeyen Varvar Ali Paşa'nın görevinden alınmasına karar verildi. Onu öldürmekle görevlendirilen İbşir Mustafa Paşa'nın saldırısına ise hazırlıksız yakalandı. Eşini savunduğu İbşir Mustafa Paşa, Varvar Ali Paşa'nın sonu oldu. İdam edilen Varvar Ali Paşa'nın kesilen başı İstanbul'a yollandı ve İbşir Mustafa Paşa da ödüllendirildi.

  Ölümü

  Sultan İbrahim'in savruk harcamaları tamamen mücevher işli yeni bir saltanat kayığı yaptırması isteği ile daha da arttı. Bunun için esnaftan, ulemadan, ocak ağalarından ve devlet ricalinden ek vergiler istenildi ve buna muhalefet edecek olanların cezalandırılacakları duyuruldu. Kösem Sultan, bunun bir patlamaya yol açabileceğine dair Sultan İbrahim'i uyarmak istemesi dolayısıyla saraydan atılarak İskender Bahçesi'ne sürgün edildi. Sadrazam Tezkereci Ahmet Paşa ise kendi savruk harcamalarına devam etmekte ve oğlunun düğünü için yaptığı eğlentiler ve harcamalar hakkındaki haberler şehirde herkese yayılmakta idi.

  7 Ağustos 1648'de ulema Fatih'te (başlarındaki yeniçeri ağası) kapıkulu ocakları ağaları da At Meydanı'nda Orta Camii'nde toplandılar. Sultan İbrahim'in sefahatine ve koyduğu samur ve amber vergisine karşı olarak bir ayaklanma üzerinde anlaştılar. Sabahleyin silahlanmış kapıkulu askerleri Fatih Camii avlusuna geldiler. Bunu haber alan sadrazam Tezkereci Ahmet Paşa korkup saklandı. O zaman başdefterdar olan Sofu Mehmed Paşa Fatih Camii'ne çağrıldı ve burada isyancıların liderleri olan ocak ağaları ve ulema liderleri tarafından geniş tecrübesi nedeniyle kendisinin sadarete getirildiği ilan edildi.[13] O zamana kadar sadrazam olan Tezkereci Ahmet Paşa saklandığı için kendisinden mühr-ü humayun alınamamıştı. O akşam geç saatlerde Tezkereci Ahmet Paşa saklandığı konağında yakalandı. Konağı yağmalandı. Eski sadrazam, Fatih Camii'ne isyancı kapıkulu askeri komutanları; ulema liderleri ile bunların veziriazam seçtikleri ve sarayın da bunu teyit ettiği Sofu Mehmed Paşa önüne getirildi. Orada Cellat Kara Ali tarafından boğularak idam edildi. Öldürüldüğünde yaşının 50'yi geçtiği bildirilir.

  Sadrazam olan damadının katledilmesinden sonra, Sultan İbrahim durmadan haber gönderiyor ve isyancılara dağılmalarını söylüyordu. Bir değişiklik olmadığını tespit edince, saray burçlarına topları yerleştirtmiş, bostancıları silahlandırmıştı. İtaatsizlikleri devam ettiği takdirde hepsini kırıp geçireceği haberi yayılsın istiyordu. İsyancılar ise Kösem Sultan'na saldıkları bir haberde, Şehzade Mehmed'i Orta Camii'e göndermesini talep ettiler. Kösem Sultan bunun mümkün olamayacağını, böyle bir cülus adeti olmadığını, padişahın patırdısına bakılmamasını, kendisinin sarayda her ne kadar on iki bin silahlı bostancı neferi olmasına rağmen ağaların kendisi tarafında olduğunu, cemiyet saraya geldiğinde bostancıların kendilerine iltihak edeceğini bildirdi. Bu bilgiyi ertesi gün gizlice kıyam erbabının yanıbaşına gelen bostancıbaşı te'yid etti. O gün cuma idi ve bu hâl üzere salatı cuma elden gitmişti. Atmeydanı'na doluşan kıyamcılar, ayak divanı istediler, orada da durmayıp saray içine daldılar. Karşılarında Sultan İbrahim değil, Valide Sultanı gördüler. Karşılıklı olarak konuştular. Valide Sultan kıyam edenlere her ne kadar mukavemet etmeye çalıştıysa da, oğlu İbrahim'in tahtta kalmasını sağlayamadı. Sonunda: "Varayım arslanımın sarıkcığını sardırayım ve çıkarayım" diyerek içeri girdiği görüldü. Az sonra küçük şehzade babaannesinin elinden tuttuğu halde, masum ve güzel yüzü ile göründü. Osmanlı tahtına oturtuldu. Birbir önünden biat ederek geçiyorlardı. Bu kalabalıktan ürken yeni padişah ağlamağa başlayınca, daha fazla rahatsızlık vermeyi önlemek için biat yeterli sayıldı. 6 Ağustos 1648 Çarşamba günü başlayan ihtilâl, cuma günü nihayetlendiğinde, Osmanlı tahtında otuz dokuz yıl hüküm sürecek, IV. Mehmed unvanlı Sultan İbrahim'in oğlu vardı. IV. Mehmed'in tahta çıkışından sonra yeni sadrazam Sofu Mehmed Paşa, şeyhülislamdan İbrahim'in idamı için fetva istedi. Şeyhülislam "Eğer iki sultan var ise birini öldürün." diyerek Sultan İbrahim'in katline fetva vermişti. Sultan İbrahim'in kapatıldığı, pencereleri dahi olmayan karanlık odaya iki cellat gönderildi. Bunlardan birisi Cellatbaşı Kara Ali'ydi. Sofu Mehmed Paşa ve diğer vezirler bu idamı izlemekteydi. 18 Ağustos'ta İbrahim boğularak katledildi. Her ne kadar fetva verilmişse de saltanat görmüş bir padişahın idamı uygun değildi. İbrahim'in ölümü halk tarafından üzüntüyle karşılandı.

  

  Sultan İbrahim, 17. yüzyıl Flaman gravürü.

  Mimari gelişmeler

  Dönemin önemli mimari eserleri; Topkapı Sarayı'nın içine yapılan Sünnet Odası, yine Topkapı Sarayı'nda Sünnet Odası ile Bağdat Köşkü arasına inşa edilen Kameriye (İftar yeri) ve sarayın alt tarafında, deniz kıyısına yapılan yazlık Sepetçiler Köşkü'dür. Bir diğer eseri de Edirne'de Gazi Mihal Köprüsü'ne bitişik olarak Tunca Nehri üzerinde yaptırdığı Seferşâh Köprüsüdür. Bu köprü abisi IV. Murad'a olan bir sözden dolayı yapılmıştır.

  Kişiliği

  

  Soldan sağa: Amcası I. Mustafa ve Sultan İbrahim'in kabirleri

  Sultan İbrahim üç erkek kardeşi IV. Murad tarafından öldürtülmüş, 23 yıl kafes denilen bölümde yaşamış, öldürülme korkusu nedeniyle sinirleri bozulmuş biri olarak 25 yaşında tahta çıktı. İbrahim'in kişiliğine kardeşlerini öldürten IV. Murad'dan duyduğu korku damgasını vurmuştu. Öyle ki IV. Murad'ın ölüm haberi ona ulaştırıldığında buna inanmamıştı.

  Sultan İbrahim'in samur kürke ve ambere aşırı düşkünlüğü nedeniyle "kürk ve amber vergisi" denilerek halktan para toplandı. Üstelik bu düşkünlüğü kedilere varıncaya dek sarayı samurla donatmasına neden oldu.İbrahim sevdiği kedilere samur kürk giydirerek dolaştırıyordu.

  Kadınlara oldukça düşkün olan Sultan İbrahim, devletin en önemli haslarını kadınlarına vermekteydi. Bir defasında İstanbul'daki en iri kadının kendisi için bulunmasını emretmiş ve bulunan bu kadından memnun kalınca Şam'ın tüm gelirlerini ona bağışlamıştı. Kadınlara olan düşkünlüğü Varvar Ali Paşa İsyanı'nın çıkmasına sebep oldu. Sultan İbrahim'in İpşir Paşa'nın Sivas'taki nikahlı eşini kendine istemesi Varvar Ali Paşa İsyanı'na neden oldu.İsyan eden Varvar Ali Paşa idam edildikten sonra kesilen başı İstanbul'a yollandı. Döneminde görevliler mevki ve geleceklerini Sultan İbrahim'in kadınlarından bekler olmuşlardı.Sıkıntılarını gidermek için üfürükçüleri saraya dolduran Sultan İbrahim, Cinci Hoca olarak bilinen bir üfürükçüye özel ilgi gösteriyordu. Sultan İbrahim'i etkisi altına alan Cinci Hoca için dayalı döşeli bir saray inşa ettirildi.[27] Asıl amacı maddi kazanç elde etmek olan Cinci Hoca, sorumluluğu altındaki ilmiye kadrolarını rüşvetle satarak çok büyük bir servetin sahibi oldu.

  Ailesi

  Eşleri

• Turhan Hatice Sultan
• Saliha Dilaşub Sultan
• Hatice Muazzez Sultan
• Ayşe Sultan
• Saçbağlı Sultan
• Mahıenver Sultan
• Şivekar Sultan
• Telli Hümaşah Sultan
• Zafire (Cariye)

• Erkek çocukları

• IV. Mehmed
• II. Süleyman
• II. Ahmed
• Şehzade Murad
• Şehzade Selim
• Şehzade Osman
• Şehzade Bayezid
• Şehzade Cihangir
• Şehzade Orhan

• Kız çocukları

• Ümmü Gülsüm Sultan
• Fatma Sultan
• Gevherhan Sultan
• Kaya Sultan
• Beyhan/Peykan Sultan
• Atike Sultan - 1644 yılında İbrahim ile Turhan Sultan'ın kızı olarak doğdu. Evlendikten bir süre sonra idam edilen Yusuf Paşa ile 1647'de ilk kez evlendi. Ertesi yıl babasının emriyle Sarı Kenan Paşa ile evlendirildi. Kenan Paşa'nın vatana ihanetten idam edilmesinin ardından Atike, aynı yıl 1664'te ölen İsmail Paşa ile evlendi. Ölümünden bir yıl sonra doksan yaşındaki Gürcü Mehmed Paşa ile yeniden evlendi. Evlendikten bir süre sonra Mehmed Paşa öldü. Son olarak 1666 yılında Cerrah Kasım Paşa ile evlenen Atike Sultan 1667'de, büyük olasılıkla Budin'de öldü. Ölümünden sonra cenazesi İstanbul'a nakledildi ve babasının yanına defnedildi.
• Ayşe Sultan[
• Bican Sultan

• Popüler kültürde Sultan İbrahim

• Zülfü Livaneli'nin Engereğin Gözündeki Kamaşma romanının Sultan İbrahim dönemini anlattığı varsayılabilir.[kaynak belirtilmeli]
• Zeki Alasya ve Metin Akpınar tarafından sahneye konan Deliler isimli güldürüde İbrahim ile ilgili bir skeç yer almaktadır.[kaynak belirtilmeli]
• Turan Oflazoğlu'nun birçok kez sahnelenen Deli İbrahim adlı tiyatro oyunu, Sultan İbrahim'in saltanatını ve kişisel dramını konu edinir.
• Muhteşem Yüzyıl Kösem adlı tarihi-Türk dizisinde şehzadelik dönemi Rıdvan Aybars Düzey, padişahlık dönemi Tugay Mercan tarafından canlandırılmıştır.
•  
• 1695 - Koyun Adaları Muharebesi: Venedik Cumhuriyeti Donanması ile Karaburun Yarımadası açıklarındaki Koyun Adaları önünde yapılan deniz muharebesi, Osmanlı Donanması'nın zaferiyle sonuçlandı.
• 1788 - Avusturya, 1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Rusya'nın yanında savaşa katıldı.
• 1871 - Osmanlı'da ilk kez Karl Marx'ın bir makalesi, Hakayik-ul Vakayi gazetesinde yayımlandı.
• 1920 - Fransızlar, Maraş'tan çekilmeye ve Adana bölgesini boşaltmaya başladı.
• 1921 - İstanbul Boğazı dondu.
• 1925 - Türk Kurtuluş Savaşı komutanlarından Halit Paşa, Mecliste Ali Çetinkaya tarafından kaza kurşunuyla vurularak yaralandı ve 14 Şubat 1925'te hayatını kaybetti.
• 1930 - Atatürk, Kuşadası'nı ziyaret etti.
• 1969 - Milliyetçi Hareket Partisi, Alparslan Türkeş tarafından kuruldu.
• # Adı 1 Semih Yalçın 2 Feti Yıldız 3 Mustafa Kalaycı 4 İsmail Faruk Aksu 5 Sadir Durmaz 6 İzzet Ulvi Yönter 7 İsmail Özdemir 8 Mevlüt Karakaya 9 Kamil Aydın 10 Filiz Kılıç 11 Yaşar Yıldırım 12 Pelin Yılık 13 İsmet Büyükataman 14 Tamer Osmanağaoğlu 15 Mehmet Celal Fendoğlu 16 Abdurrahman Başkan 17 Vahit Kayrıcı 18 Levent Uysal 19 İlyas Topsakal 20 Ekrem Gökay Yüksel 21 Muhammed Levent Bülbül 22 Konur Alp Koçak 23 Yücel Bulut 24 Fevzi Zırhlıoğlu 25 Ahmet Selim Yurdakul 26 Ali Uçak 27 Özgür Bayraktar 28 Fevzi Altuntaş 29 Hayati Arkaz 30 Fatih Çetinkaya 31 Murat Kotra 32 Seçkin Odabaşı 33 Cemal Akın 34 Zühal Topçu 35 Hasan Kalyoncu 36 Bahadır Bumin Özarslan 37 Erkan Haberal 38 Ahmet Kürtaş Azkur 39 Davut Haskırış 40 Muhammet Hanifi Macit 41 İbrahim Özbay 42 Yavuz Tellioğlu 43 Turan Şener 44 Turan Şahin 45 Güzide Çıpan 46 Metehan Özkan 47 Mustafa Ertekin 48 Emine Güven Öztürk 49 Esma Özdaşlı 50 Osman Gür 51 Timur Şerif Şaşmaz 52 Abdülaziz Sekman 53 Tamer Çakıroğlu 54 Hüseyin Zafer Gülseven 55 Hüseyin Korkmaz 56 Umutcan Yıldırım 57 Hayri Bulut 58 Hümmet Tatar 59 Bünyamin Köken 60 Mustafa Çavuş 61 Metin Arı 62 Mustafa İzgioğlu 63 Umut Bağlı 64 Nazif Koray Nügü 65 Birol Gür 66 Mahmut Cüneyt Göz 67 Volkan Uygunuçarlar 68 Şahin Kartal 69 Mahmut Tatlısu 70 Necdet Öztürkçü 71 Muhammet Fatih Yaşar 72 İlker Yücel 73 Özmen Alp Giray Erdemir 74 Özer Karakayıcı 75 Alp Yıldız

  Merkez Disiplin Kurulu üyeleri

  # Adı 1 Abdullah Bahadır Alperen 2 Kürşat Türker Ercan 3 Ahmet Korhan Mastı 4 Hilal Elmas 5 Tülin Tuncay 6 Nihat Ünver 7 Fikret Gökberk Osmanağaoğlu 8 Hatice Akkaya 9 İlker İpek

  Milletvekilleri

  # Adı Seçim bölgesi Görevi 1 Muharrem Varlı Adana Tarım, Orman Ve Köyişleri Komisyonu Başkanvekili 2 Ayşe Sibel Ersoy Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu Üyesi 3 Mehmet Taytak Afyonkarahisar Dilekçe Komisyonu Üyesi 4 Ramazan Kaşlı Aksaray   5 Mevlüt Karakaya Ankara (I) Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu Sözcüsü
  NATO Parlamenter Asamblesi Üyesi
  Parlamentolararası Birlik Üyesi
  Genel Başkan Yardımcısı
  MYK üyesi 6 Sadir Durmaz Ankara (II) Çevre Komisyonu Sözcüsü
  Genel Başkan Yardımcısı
  MYK üyesi 7 Yaşar Yıldırım Ankara (III) Genel Başkan Yardımcısı
  MYK üyesi 8 Abdurrahman Başkan Antalya Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi Ve Teknoloji Komisyonu Üyesi
  MYK üyesi 9 Hilmi Durgun Tarım, Orman Ve Köyişleri Komisyonu Üyesi 10 Ekrem Gökay Yüksel Balıkesir Çevre Komisyonu Üyesi
  MYK üyesi 11 İsmet Büyükataman Bursa (I) Genel Sekreter
  MYK üyesi 12 Fevzi Zırhlıoğlu Bursa (II) Sağlık, Aile, Çalışma Ve Sosyal İşler Komisyonu Üyesi
  MYK üyesi 13 Pelin Yılık Çankırı Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu Sözcüsü
  Sağlık, Aile, Çalışma Ve Sosyal İşler Komisyonu Katip Üyesi
  Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi Üyesi
  MYK üyesi 14 Vahit Kayrıcı Çorum Genel Sekreter Yardımcısı
  MYK üyesi 15 Semih Işıkver Elazığ Bayındırlık, İMar, Ulaştırma Ve Turizm Komisyonu Üyesi 16 Kamil Aydın Erzurum Dışişleri Komisyonu Üyesi
  NATO Parlamenter Asamblesi Üyesi
  Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Parlamenter Asamblesi Üyesi
  MYK üyesi 17 Sermet Atay Gaziantep Türkiye Büyük Millet Meclisi İdare Amiri 18 Ertuğrul Gazi Konal Giresun Bayındırlık, İMar, Ulaştırma Ve Turizm Komisyonu Üyesi 19 Musa Küçük Gümüşhane 20 Lütfi Kaşıkçı Hatay Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu Üyesi 21 Edip Semih Yalçın İstanbul (I) Genel Başkan Yardımcısı
  MYK üyesi 22 İzzet Ulvi Yönter Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi Ve Teknoloji Komisyonu Üyesi
  Genel Başkan Yardımcısı
  MYK üyesi 23 Celal Adan İstanbul (II) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanvekili 24 Feti Yıldız İstanbul (III) Anayasa Komisyonu Üyesi
  Genel Başkan Yardımcısı
  MYK üyesi 25 İsmail Faruk Aksu Plan Ve Bütçe Komisyonu Başkanvekili
  Genel Başkan Yardımcısı
  MYK üyesi 26 Tamer Osmanağaoğlu İzmir Güvenlik Ve İstihbarat Komisyonu Üyesi
  Genel Sekreter Yardımcısı
  MYK üyesi 27 Zuhal Karakoç Dora Kahramanmaraş Avrupa Birliği Uyum Komisyonu Sözcüsü
  Milli Savunma Komisyonu Sözcüsü
  Türkiye - Avrupa Birliği Karma Parlamento Komisyonu Üyesi
  Güney Doğu Avrupa İşbirliği Süreci Parlamenter Asamblesi Üyesi 28 İsmail Özdemir Kayseri Dışişleri Komisyonu Üyesi
  Genel Başkan Yardımcısı
  MYK üyesi 29 Mustafa Baki Ersoy Plan Ve Bütçe Komisyonu Üyesi 30 Halil Öztürk Kırıkkale Adalet Komisyonu Üyesi 31 Saffet Sancaklı Kocaeli   32 Mustafa Kalaycı Konya Plan Ve Bütçe Komisyonu Üyesi
  Genel Başkan Yardımcısı
  MYK üyesi 33 Konur Alp Koçak Avrupa Birliği Uyum Komisyonu Üyesi
  Milli Savunma Komisyonu Üyesi
  Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi Üyesi
  Türkiye - Avrupa Birliği Karma Parlamento Komisyonu Eş Başkan Yardımcısı
  İslam İşbirliği Teşkilatı Üyesi Ülkeler Parlamenter Birliği Üyesi
  MYK üyesi 34 Ahmet Erbaş Kütahya İçişleri Komisyonu Başkanvekili 35 Mehmet Celal Fendoğlu Malatya MYK üyesi 36 Erkan Akçay Manisa TBMM Grup Başkanvekili 37 Levent Uysal Mersin Dijital Mecralar Komisyonu Katip Üyesi
  Akdeniz Parlamenter Asamblesi Üyesi
  Akdeniz İçin Birlik Parlamenter Asamblesi Üyesi
  MYK üyesi 38 Filiz Kılıç Nevşehir Milli Eğitim, Kültür, Gençlik Ve Spor Komisyonu Başkanvekili
  TBMM Grup Başkanvekili[62]
  Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi Üyesi
  MYK üyesi 39 Cumali İnce Niğde   40 Naci Şanlıtürk Ordu İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Sözcüsü 41 Devlet Bahçeli Osmaniye Genel Başkan ve TBMM Grup Başkanı 42 Muhammet Levent Bülbül Sakarya Anayasa Komisyonu Üyesi
  MYK üyesi 43 İlyas Topsakal Samsun Milli Eğitim, Kültür, Gençlik Ve Spor Komisyonu Üyesi
  Asya Parlamenter Asamblesi Üyesi
  Karadeniz Ekonomik İşbirliği Parlamenter Asamblesi Üyesi
  Genel Başkan Yardımcısı
  MYK üyesi 44 Ahmet Özyürek Sivas   45 İbrahim Özyavuz Şanlıurfa   46 Yücel Bulut Tokat Adalet Komisyonu Üyesi
  MYK üyesi 47 İbrahim Ethem Sedef Yozgat Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu Üyesi

  Kurultaylar

    Kurultay Tarih Genel Başkan Seçim Nedeni 1. Olağan Kurultay 30 Kasım 1985 Alparslan Türkeş Partinin adı, Milliyetçi Çalışma Partisi olarak değiştirildi 1. Olağanüstü Kurultay 19 Nisan 1987 Genel başkanın çağrısı 2. Olağanüstü Kurultay 4 Ekim 1987 2. Olağan Kurultay Bilinmiyor Başkanlık (Tüzük ve Siyasi Partiler Kanunu Gereği) 3. Olağanüstü Kurultay 27 Kasım 1988 Genel başkanın çağrısı 3. Olağan Kurultay 29 Aralık 1991 Başkanlık (Tüzük ve Siyasi Partiler Kanunu Gereği) 4. Olağanüstü Kurultay 24 Ocak 1993 Partinin adı, Milliyetçi Hareket Partisi olarak değiştirildi 4. Olağan Kurultay 9 Ekim 1994 Başkanlık (Tüzük ve Siyasi Partiler Kanunu Gereği) 5. Olağanüstü Kurultay 18 Mayısıs 1997 (1) Devlet Bahçeli Alparslan Türkeş'in ölümü 6 Temmuz 1997 (2) 5. Olağan Kurultay 23 Kasım 1997 Başkanlık (Tüzük ve Siyasi Partiler Kanunu Gereği) 6. Olağan Kurultay 5 Kasım 2000 7. Olağan Kurultay 12 Ekim 2003 8. Olağan Kurultay 19 Kasım 2006 9. Olağan Kurultay 5 Kasım 2009 10. Olağan Kurultay 4 Kasım 2012 11. Olağan Kurultay 21 Mart 2015 6. Olağanüstü Kurultay 19 Haziran 2016 İptal edildi Tüzük değişikliği 12. Olağan Kurultay 18 Mart 2018 Devlet Bahçeli Başkanlık (Tüzük ve Siyasi Partiler Kanunu Gereği) 13. Olağan Kurultay 18 Mart 2021 14. Olağan Kurultay 17 Mart 2024

  Seçimler

  Genel seçimler

  Seçim Lider Seçim sonuçları Sandalye Hükûmet Oy % ± # ± 1969 Alparslan Türkeş 274.225 3,02 (#6) Yeni

  1 / 450

  Yeni Muhalefet 1973 362.208 3,38 (#6)  0,36

  3 / 450

   2 Muhalefet (1973-1975)
  IV. Demirel (1975-1977) 1977 951.544 6,42 (#4)  3,04

  16 / 450

   13 Muhalefet (1977, 1978-1980)
  V. Demirel (1977-1978) 1995 2.301.343 8,18 (#6)  1,76

  0 / 550

   16 Baraj Altında Kaldı 1999 Devlet Bahçeli 5.606.634 17,98 (#2)  9,80

  129 / 550

   129 V. Ecevit 2002 2.629.808 8,35 (#5)  9,63

  0 / 550

   129 Baraj Altında Kaldı 2007 5.001.869 14,27 (#3)  5,92

  71 / 550

   71 Muhalefet 2011 5.585.513 13,01 (#3)  1,26

  53 / 550

   18 2015 (Haziran) 7.520.006 16,29 (#3)  3,28

  80 / 550

   27 2015 (Kasım) 5.694.136 11,90 (#3)  4,39

  40 / 550

   40 2018 5.466.775 11,10 (#3)  0,80

  49 / 600

   9 IV. Erdoğan (dışarıdan destek) 2023 5.484.820 10,07 (#3)  1,03

  50 / 600

   1 V. Erdoğan (dışarıdan destek)

  Cumhurbaşkanlığı seçimleri

  Tek dereceli

  Seçim Aday Birinci tur İkinci tur Sıra Oy % Oy % 2014 Ekmeleddin İhsanoğlu CHP-MHP ortak adayı 15.587.720 38.44% (#2) — — Seçilemedi 2018 Recep Tayyip Erdoğan Cumhur İttifakı ortak adayı 26.324.482 52.59% (#1) — —  Seçildi 2023 Recep Tayyip Erdoğan Cumhur İttifakı ortak adayı 27.133.849 49.52% (#1) 27.725.131 52.16% (#1)  Seçildi

  Yerel seçimler

  Seçim Lider Belediye Meclisleri Belediye Başkanlığı Oy % ± Oy % # ± 1973 Alparslan Türkeş 133.089 1,33 (#7) Yeni 34.923 0,8 (#7)

  5 / 1.640

  Yeni 1977 819.136 6,62 (#4)  5,29 820.212 6,7 (#4)

  55 / 1.730

   50 1994 Alparslan Türkeş 2.239.117 7,95 (#6)  1,33 1.500.523 7,5 (#6)

  118 / 2.695

   63 1999 Devlet Bahçeli 5.401.597 17,17 (#2)  9,22 3.541.220 15,2 (#4)

  499 / 3.219

   381 2004 3.372.249 10,45 (#3)  6,72 2.441.190 10,1 (#3)

  247 / 3.193

   252 2009 5.336.695 16,27 (#3)  5,82 5.315.180 16,5 (#3)

  483 / 2.903

   236 2014 7.399.119 17,82 (#3)  1,55 7.391.458 17,7 (#3)

  166 / 1.351

   317 2019 3.209.416 7,46 (#3)  10,36 3.211.038 7,4 (#4)

  233 / 1.355

   67 2024 3.017.009 6,58 (#4)  0,88 2.297.662 4,98 (#5)

  148 / 1.389

   85

  Milliyetçi Hareket Partisi

  Kısaltma MHP Genel başkan Devlet Bahçeli Genel sekreter İsmet Büyükataman Kurucu Alparslan Türkeş Kuruluş tarihi 9 Şubat 1969 (56 yıl önce)
  24 Ocak 1993 (33 yıl önce) (yeniden kuruluş) Kapanış tarihi 16 Ekim 1981 (1993'te tekrar açıldı) Birleşme Aydınlık Türkiye Partisi (2010) Bölünme

  Liste

  •  
  •  
  •  
  Önceli Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (1969)
  Milliyetçi Çalışma Partisi (1993) Ardılı Muhafazakâr Parti (1983)
  Milliyetçi Çalışma Partisi (1985) Merkez Balgat, Çankaya, Ankara Gazete(ler) Türkgün Gençlik kolu Ülkü Ocakları (ilişkili) Üyelik (2026)  498.021 İdeoloji
  • Ülkücülük
  • Türk milliyetçiliği
  • Türk-İslam sentezi
  • Dokuz Işık[9]

  Parti içi düşünceler:

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  Siyasi pozisyon Aşırı sağ[40] Ulusal üyelik Cumhur İttifakı Resmî renkler     Kırmızı ve gri Slogan(lar) Vakit Tamamdır Söz Konusu Vatandır
  Vazgeçilmez Yeminle TBMM

  47 / 600

  Tüm Liste İl Belediye Başkanlığı

  8 / 51

  İlçe Belediye Başkanlığı

  112 / 922

  Belde Belediye Başkanlığı

  98 / 390

  İl Genel Meclisleri

  207 / 1.282

  Belediye Meclisleri

  2.715 / 20.953

  Seçim sembolü Parti bayrağı İnternet sitesi mhp.org.tr

  Milliyetçi Hareket Partisi, 9 Şubat 1969 tarihinde Alparslan Türkeş liderliğinde kurulan ve Türkiye'de etkinlik gösteren bir siyasi partidir. Parti tüzüğüne göre resmî kısaltması "MHP" şeklindedir. Simgesi üç hilaldir. Türkiye Büyük Millet Meclisinde, Adalet ve Kalkınma Partisi tarafından kurulan 67. Hükûmeti destekleyen 47 milletvekiliyle bir grubu bulunur. Genel başkanı Devlet Bahçeli olan parti ideoloji olarak; aşırı sağcı, aşırı milliyetçi ve Avrupa şüphecisidir. Parti genellikle neo-faşist olarak tanımlanır ve bazı şiddet yanlısı paramiliter gruplar[42] ve organize suç örgütleri ile bağlantılıdır.

  Parti, 1965'te Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi'nin lideri olan, daha önce Türk Kara Kuvvetleri'nde albaylık yapmış olan Alparslan Türkeş tarafından 1969 yılında kuruldu. 20. yüzyılın ikinci yarısı boyunca esas olarak Türkçü ve Türk milliyetçisi bir siyasi gündem izledi. Devlet Bahçeli, 1997'de Türkeş'in ölümünden sonra liderliği devraldı. Partinin gençlik kolu, 1970'lerde Türkiye'de yaşanan sağ-sol çatışmasında aktif bir taraf olan Ülkü Ocakları'dır.

  Alparslan Türkeş, Cumhuriyet Halk Partisi'ni (CHP) kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün milliyetçi ilkelerinden çok uzaklaşmakla eleştirdikten sonra, CHP Atatürk'ün ideolojik çizgisinden sapmasaydı MHP'yi kurmayacağını iddia etti. MHP, 1973 ve 1977 genel seçimlerinde Milliyetçi Cephe hükûmetlerinde yer almaya yetecek kadar sandalye kazandı. Parti, 12 Eylül 1980 Darbesi'nden sonra kapatıldı, ancak 1993'te orijinal adıyla yeniden kuruldu. Türkeş'in ölümü ve Devlet Bahçeli'nin halefi olarak seçilmesinden sonra parti, 1999 genel seçimlerinde oyların %18'ini ve 129 sandalyeyi alarak tarihinin en iyi seçim sonucunu aldı. Bahçeli, Demokratik Sol Parti (DSP) ve Anavatan Partisi (ANAP) ile koalisyona girdikten sonra başbakan yardımcısı oldu, ancak erken seçim çağrıları 2002'de hükûmetin dağılmasına neden oldu. 2002 genel seçimlerinde MHP, yeni kurulan AK Parti'nin çoğunluğu kazanmasının ardından %10'luk barajın altına düşmüş ve meclisteki tüm temsiliyetini kaybetmiştir.

  Parti, oyların %14,27'sini aldığı 2007 genel seçimlerinden sonra, hükûmet ile ayrılıkçılar arasındaki barış görüşmelerine şiddetle karşı çıkmış ve AK Parti hükûmetini yolsuzluk ve otoriterlik üzerinden şiddetle eleştirmiştir. Bununla birlikte, 2007 cumhurbaşkanlığı seçimleri ve başörtüsü yasağının kaldırılması gibi durumlarda AK Parti ile birlikte hareket etmiştir. Bahçeli, 2016'dan bu yana Recep Tayyip Erdoğan'ı ve AK Parti'yi açıkça desteklemektedir. Bu durum, parti içinde bir bölünmeye neden oldu ve Meral Akşener'in daha ılımlı bir hareket olan İYİ Parti'yi kurmak için MHP'den ayrılmasına neden oldu. MHP, 2017 referandumunda 'Evet' seçeneğini destekledi ve 2018 genel seçimlerinden itibaren AK Parti ile Cumhur İttifakı'nı oluşturdu. Günümüzde de AK Parti liderliğindeki Cumhur İttifakı'nın bir parçasıdır.

  Tarihçe

  1969-1980

  

  Partinin kırmızı zeminde üç hilalli sembolü

  MHP, 8-9 Şubat 1969 günlerinde Adana'da yapılan genel kongrede Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi'nin adını Milliyetçi Hareket Partisi olarak değiştirmesiyle kurulmuştur. Büyük Kongreden sonra toplanan ilk genel idare kurulunda partinin amblemi "Üç Hilâl" olarak kararlaştırılmış ve aynı toplantıda Ülkü Ocakları için de "Hilâl İçinde Kurt" amblemi benimsenmiştir. MHP'nin bir de Türklerin özgürlüğünü temsil ettiğine inanılan bozkurt işareti vardır.

  

  "Bozkurt işareti" olarak adlandırılan sembol, partililer tarafından sıklıkla kullanılmaktadır.

  MHP, katıldığı ilk genel seçim olan 1969 genel seçimlerinde yüzde 3 oy aldı. Adana'dan milletvekili seçilen Alparslan Türkeş partisinin tek milletvekili oldu; MHP 1973'e kadar MHP mecliste bir kişiyle temsil edildi. 1973 genel seçimlerinde 3 milletvekiliyle meclise girdi. 1 Nisan 1975'te I. Milliyetçi Cephe Hükûmeti'ne girdi. Alparslan Türkeş ve Mustafa Kemal Erkovan kabinede yer aldı. 5 Haziran 1977'de yapılan genel seçimlerde oy oranını yüzde 3.4'ten, yüzde 6.4'e çıkartarak 16 milletvekiliyle mecliste grup oluşturdu ve senatoya bir üye soktu, bu seçimin ardından kurulan II. Milliyetçi Cephe Hükûmeti'nde ise biri başbakan yardımcılığı olmak üzere beş bakanlıkla temsil edilerek büyük bir atılımda bulundu: Alparslan Türkeş, Agah Oktay Güner, Cengiz Gökçek, Gün Sazak ve Sadi Somuncuoğlu.

  Milliyetçi Hareket Partisi, milliyetçi muhafazakâr tabana seslendi. Millî Selamet Partisi (MSP) ile görüş farklılığı milliyetçilik üzerindeydi. Alparslan Türkeş "Başbuğ" olarak nitelendiriliyordu. MHP, Ülkücü Gençlik Derneği (ÜGD), Milliyetçi İşçi Sendikaları Konfederasyonu (MİSK) ve Polis Birliği Derneği (POL-BİR) kuruluşlarıyla toplumsal örgütlenmeye gitti. Birçok MHP'li 1970'lerdeki çatışmalarda sol görüşlüler tarafından öldürüldü. Ülkücülerin çatışmalara çekilmesinin fitilini, Ankara Erkek Teknik Yüksek Öğretmen Okulu öğrencisi ülkücü Ertuğrul Dursun Önkuzu'nun sol görüşlü öğrencilerce 3 gün boyunca işkence edilerek, 23 Kasım 1970 tarihinde öldürülmesi olayı ateşledi. Bu olaydan sonra, sol görüşlü gençlerle, ülkücü gençler sık sık çatıştı. Ülkücü gazeteci, yazar ve milletvekili İlhan Darendelioğlu, milletvekili ve bakan Gün Sazak, MHP İstanbul İl Başkanı Recep Haşatlı ve oğlu sol örgütlerin düzenlediği faili meçhul suikastlerde öldürüldüler.

  MHP 1975'ten 12 Eylül Darbesine kadar bütün yurtta yaşanan terör olaylarında, Ülkü Ocakları'nın partiyle ilişkilendirilip suçlanmasıyla karşılaştı. Bozkurtlar veya "komando" olarak nitelenen gençler ile sosyalist sol militanların çatışması birçok kaynakta ülkenin bir iç savaşa sürüklendiği şeklinde yorumlandı ve askerler darbeden sonraki bildirilerinde en çok buna vurgu yaptılar. Bozkurtların baş sloganı Tanrı Türk'ü Korusun şeklindeydi. Parti bazılarınca nasyonal sosyalistlikle suçlandı, sol görüş taraftarlarınca faşistlikle itham edildi. Partililer her iki suçlamayı da reddetti ve Atatürk ilkelerine uygun olarak "Türk-İslam Ülküsü" (Ülkücülük) görüşünü savunduklarını dile getirdiler. MHP içindeki çalkantılarda görüşleri ırkçılığa yakın olarak tanımlananlar zamanla partiden atıldı. Türkeş, 1976'da Mekke'ye gidip hacı oldu. 1977'de MSP'den umudunu kestiğini açıklayan Necip Fazıl Kısakürek'in desteğini kazandı. MHP'nin resmî günlük gazetesi Hergün gazetesiydi. Daha akademik olan Ortadoğu gazetesinde milliyetçi ve mukaddesatçı profesörler yazıyordu. Bayrak, Millet ve Millî Ülkü gazeteleri ile Adalet Partisi'nin yayın organları da partiye destek veriyordu. Töre dergisi partinin görüşlerini bilimsel tabanda araştırıyordu.

  12 Eylül Dönemi (1980-1983)

  12 Eylül Darbesi'nden sonra MHP, diğer partiler gibi 16 Ekim 1981'de kapatıldı. MHP ve Ülkücü kuruluşlar hakkında 1981 yılının Nisan ayında hazırlanan iddianame ile açılan davada toplam 389 sanıktan Türkeş ile birlikte idamı istenenlerin sayısı 49 iken; 212 sanık için de farklı sürelerde ağır hapis cezası istendi. 6 yıl süren MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası'nın ardından, tüm sanıkların arasından 5 idam ve 9 ömür boyu hapis kararı çıkarken; 219 sanık çeşitli hapis cezalarına çarptırıldı. Alparslan Türkeş de bu dava sonucunda 9 yılı geçkin hapis cezasına çarptırılmış ve bilfiil 4,5 yıl cezaevinde yatmıştır. 12 Eylül dönemi boyunca 9 ülkücü görüşlü idam edildi.

  1983-1993

  Ana maddeler: Muhafazakâr Parti (Türkiye) ve Milliyetçi Çalışma Partisi

  12 Eylül 1980 Darbesi'nin ardından kapatılan MHP çizgisi, 1983 yılında yeni siyasal partiler kurulmasına izin verilince Mehmet Pamak tarafından kurulan Muhafazakâr Parti tarafından temsil edilmiştir. Bu parti 1985 yılında adını Milliyetçi Çalışma Partisi olarak değiştirmiştir. 1987 referandumundan sonra Türkeş'in siyasi yasağı kalkınca, MHP'nin tarihsel lideri, MÇP genel başkanı olmuştur.

  7 Temmuz 1992'de, Ülkücü Gençlik Derneği eski genel başkanı ve Sivas milletvekili Muhsin Yazıcıoğlu, Türkeş'i eleştirerek arkadaşlarıyla birlikte MÇP'den istifa etti. MÇP'den ayrılan Yazıcıoğlu ve bir grup arkadaşı, 29 Ocak 1993'te Büyük Birlik Partisini (BBP) kurdu ve Yazıcıoğlu partinin genel başkanı oldu.

  1993-1997

  27 Aralık 1992'de, 1979 yılındaki delegeleriyle toplanan MÇP Kurultayı, Sadi Somuncuoğlu'nun tüm çabalarına karşın MÇP'nin feshine, 24 Ocak 1993 tarihinde yapılan olağanüstü kongreyle ise partinin adının MHP olarak değiştirilmesine karar vermiştir.

  1994 yerel seçimlerinde Amasya, Çankırı, Erzincan, Kars, Kastamonu, Kırşehir ve Yozgat illerinin belediyeleriyle birlikte toplam 118 belediye başkanlığını kazandı.

  Aralık 1995 genel seçimlerinde %8,2 oy alan MHP, %10'luk seçim barajını aşamadığı için milletvekili çıkaramadı.

  1997-2002

  MHP Genel Başkanı Alparslan Türkeş'in ölümünden sonra, 18 Mayısıs 1997 tarihinde gerçekleştirilen parti kongresinde 6 aday genel başkanlık için yarıştı. Birinci tur oylamada Tuğrul Türkeş 412, Devlet Bahçeli 359, Ramiz Ongun 231, Enis Öksüz 104, Muharrem Şemsek 80, İbrahim Çiftçi 13 oy aldı. Çıkan kavga nedeniyle kongre ileri bir tarihe ertelendi. 6 Temmuz 1997'de yapılan ikinci tur oylamada Alparslan Türkeş'in oğlu Tuğrul Türkeş 487 oy alırken, 697 oy alan Devlet Bahçeli genel başkanlığa seçildi. 23 Kasım 1997'de yapılan olağan kongrede Bahçeli ve Türkeş, genel başkanlık için tekrar karşı karşıya geldi. Yapılan seçimde 483 oy alan rakibi karşısında 671 oy alan Bahçeli tekrar genel başkan seçildi.

  1999 yerel seçimlerinde Afyonkarahisar, Aksaray, Amasya, Bayburt, Çankırı, Erzincan, Erzurum, Gümüşhane, Iğdır, Isparta, Kastamonu, Karaman, Kırıkkale, Kırklareli, Kırşehir, Malatya, Muş, Niğde, Osmaniye, Uşak ve Yozgat illerinin belediyeleriyle beraber toplam 498 belediye kazandı.

  MHP, 1999 Türkiye genel seçimlerinde %17.98 oy alarak DSP'nin ardından en çok oy alan ikinci parti oldu ve 129 milletvekili çıkardı.[50] Kurulan DSP-MHP-ANAP koalisyonunda, biri başbakan yardımcılığı olmak üzere 12 bakanlık alarak, ikinci büyük koalisyon ortağı oldu. V. Ecevit Hükûmeti'ne katılırken Rahşan Ecevit'le sorun yaşayan MHP, yine de koalisyonda uyumla çalıştı, ancak ekonominin çökmesi üzerine dışarıdan getirilen Kemal Derviş ile uyuşamadı.[kaynak belirtilmeli] Parti, Rahşan Affı'na destek verdi ve af yasasının çıkarılmasını sağladı. Eylül 2002'ye gelindiğinde TBMM'de 125 milletvekili kalmıştı.

  Daha sonra iktidardayken Genel Başkan Devlet Bahçeli'nin isteği üzerine Temmuz 2002'de alınan kararla erken seçime gidildi. 3 Kasım 2002 tarihinde yapılan genel seçimlerde MHP için büyük bir yıkım oldu ve %18 olan oy oranı %8.3'e düştüğünden MHP parlamentoya giremedi.

  2002-2016

  

  Partinin Iğdır İl Başkanlığı binası

  2002 seçimlerinde partinin seçim barajı altında kalarak TBMM'de temsil edilme imkanını yitirmesinden sonra Genel Başkan Bahçeli, "Sorumluluk şahsıma aittir" diyerek, 2003'te toplanacak olağanüstü kurultayda genel başkanlığı bırakacağını açıkladı. 12 Ekim 2003'te toplanan parti kongresinde Bahçeli, en yakın rakibi Ramiz Ongun'un 300 oyuna karşılık 688 oy alarak yeniden genel başkan seçildi.

  2004 yerel seçimlerinde'nde Kastamonu, Niğde, Gümüşhane, Iğdır illerinin belediyeleriyle beraber toplam 247 belediye kazandı. 1999'da kazandığı Kırklareli CHP'ye diğer şehirler AK Parti'ye geçti.

  2007 Türkiye genel seçimlerinde %14.29 oy alarak 71 milletvekilliği kazanmış ve mecliste yeniden grup kurmuştur.

  2009 yerel seçimlerinde, biri büyükşehir olmak üzere 10 ilin belediye başkanlığını, toplamda da 490 belediye başkanlığı kazanmıştır. Bu seçimde AK Parti'nin elindeki Adana, Balıkesir, Isparta, Manisa, Karabük, Osmaniye, Uşak ve DSP'nin elinde bulundurduğu Bartın belediye başkanlıklarını kazanırken kendi elinde bulundurduğu Niğde belediyesi AK Parti'ye geçti. Ayrıca Gümüşhane ve Kastamonu belediyelerini de tekrar kazandı.

  

  Partinin Ankara mitingi, 2015

  2011 Türkiye genel seçimlerinde %14,27 oy almış ve mecliste 53 milletvekilliği kazanmıştır. Iğdır'da en yüksek oyu almıştır.

  2014 Türkiye yerel seçimlerinde AK Parti'nin elinde bulundurduğu Kars'ı ve CHP'nin elinde bulundurduğu Mersin'i kazandı. Adana, Isparta, Karabük, Manisa, Bartın ve Osmaniye belediyelerini de tekrar kazanırken, Balıkesir, Kastamonu, Gümüşhane ve Uşak belediyeleri AK Parti'ye geçti. Ayrıca il belediyeleriyle beraber 116 belediye kazandı.

  Haziran 2015 Türkiye genel seçimlerinde %16,29 oy alarak 80 milletvekilliği kazanmış ve yeniden grup kurmuştur. Birinci olabildiği tek il ise Devlet Bahçeli'nin memleketi Osmaniye olmuştur.

  Kasım 2015 Türkiye genel seçimlerinde %11.94 oy alarak 40 milletvekili çıkartmıştır ve grup kurmuştur.

  Kurultay süreci

  

  Meral Akşener ve muhalifler, 2016

  Kasım 2015 genel seçimlerinden sonra MHP'de 547 delege olağanüstü kurultay taleplerini MHP Genel Merkezi'ne iletti. Meral Akşener, Sinan Oğan ve Koray Aydın kurultay çağrısında bulundu ve genel başkan adayı olduklarını açıkladılar. Fakat Bahçeli yaptığı açıklamayla kurultay çağrılarını reddetti, kurultay tarihi olarak 18 Mart 2018 tarihini işaret etti. Muhaliflerin avukatları "Kurultay Çağrı Heyeti" oluşturularak, partinin olağanüstü kurultaya götürülmesi talebiyle Ankara 12. Sulh Hukuk Mahkemesinde dava açtı. Parti yönetimi imzalarla ilgili açılan davada karar vermek için Ankara 2. Sulh Ceza Mahkemesinden süre istedi.

  Bahçeli'ye karşı genel başkanlığını ilan eden 6 muhalif adayın katılımıyla MHP'nin 6. Olağanüstü Büyük Kongresi toplandı. Tüzük kurultayı olarak tanımlanan kongrede, genel merkez aksini iddia etse de kurultay toplanma sayısına ulaşıldığı noter huzurunda teyit edildi. Kongrede kabul edilen değişiklik önerileriyle parti tüzüğündeki 13 madde yenilendi. Değişikliklerle birlikte parti tüzüğündeki 'olağanüstü kurultaylarda genel başkan seçimi yapılmasını' engelleyen madde 'seçim yapılabilir' şeklinde değiştirildi.

  10 Temmuz'da yapılması beklenen seçimli kongre YSK tarafından iptal edildi. Bu da, parti içi muhalefette tepkiye yol açtı ve İYİ Parti'nin kurulmasına neden oldu.

  2016-günümüz

  

  Partinin 12. olağan kurultayı, 2018

  2018 genel seçimlerinde AK Parti ile Cumhur İttifakı'nı kuran MHP, %11,10 oy alarak 49 milletvekili kazandı. 2018 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday çıkarmayarak AK Parti Genel Başkanı ve mevcut Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı destekledi.

  2019 yerel seçimlerinde AK Parti ile Cumhur İttifakı'nı devam ettiren MHP; AK Parti'nin elindeki Amasya, Bayburt, Çankırı, Erzincan, Karaman, Kastamonu ve Kütahya belediye başkanlıklarını kazanırken Bartın, Karabük, Manisa ve Osmaniye belediyelerini de tekrar kazandı. Isparta belediyesi AK Parti'ye, Adana ve Mersin belediyeleri CHP'ye ve Kars belediyesi HDP'ye karşı kaybedildi. MHP il belediyeleriyle birlikte 234 belediye kazandı.

  2023 genel seçimlerinde de AK Parti ile Cumhur İttifakı'nı devam ettiren MHP, %10,07 oy alarak 50 milletvekili kazandı. 2023 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday çıkarmayarak AK Parti Genel Başkanı ve mevcut Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı destekledi.

  2024 yerel seçimlerinde de AK Parti ile Cumhur İttifakı'nı devam ettiren MHP; AK Parti'nin elindeki Gümüşhane ve Tokat belediye başkanlıklarını, CHP'nin elindeki Kırklareli belediye başkanlığını ve HDP'nin elindeki Kars belediye başkanlığını kazanırken Çankırı, Erzincan, Karaman ve Osmaniye belediyelerini de tekrar kazandı. Bayburt ve Karabük belediyeleri AK Parti'ye ve Amasya, Bartın, Kastamonu, Kütahya ve Manisa belediyeleri CHP'ye karşı kaybedildi. MHP il belediyeleriyle birlikte 130 belediye kazandı.

  İdeoloji ve politikalar

  Ana madde: Dokuz Işık

  

  Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz.

  MHP'nin görüşünü milliyetçiliğin baskın olduğu, İslam'ın şekillendirdiği Türk milliyetçiliğini temel alan Dokuz Işık doktrini temsil etmektedir. Parti aşırı sağ yelpazede konumlandırılır.

  HDP'ye muhalefet

  MHP, ideolojik farklılıklar sebebiyle çoğu zaman sol görüşlü ve Kürt yanlısı HDP ile görüş ayrılığı yaşamıştır. Çoğu zaman MHP, HDP'yi PKK'nın uzantısı olarak nitelendirmiş, milletvekillerinin dokunulmazlıklarının kaldırılmasını ve partinin kapatılmasını talep etmiştir.

  Yayın organları

  

  Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz.

  

  Türkgün logosu

  Eylül 2018'de partiye yakın bir yayın organı olarak kurulan Türkgün gazetesi, günlük olarak yayınlanmaya devam etmektedir. Gazete, Türk milliyetçiliği ideolojisine yakın bir çizgide faaliyet göstermektedir.

  Yapılanma

  Genel başkanları

  9 Şubat 1969'da açılan Milliyetçi Hareket Partisi'nin bugüne kadar genel başkanlığı yapan kişilerin listesi.

  # İsim Resim Görev Başlangıcı Görev Bitişi Görev Süresi 1 Alparslan Türkeş
  (1917-1997)   8 Şubat 1969 16 Ekim 1981 12 yıl, 250 gün 24 Ocak 1993 4 Nisan 1997 4 yıl, 70 gün — Muhittin Çolak (vekil)
  1948 (77-78 yaşında)   5 Nisan 1997 10 Haziran 1997 66 gün — Tuğrul Türkeş (vekil)[61]
  1 Aralık 1954 (71 yaşında) 10 Haziran 1997 6 Temmuz 1997 26 gün 2 Devlet Bahçeli
  1 Ocak 1948 (78 yaşında) 6 Temmuz 1997 Görevde 28 yıl, 214 gün

  Başkanlık Divanı üyeleri

  # Adı Görevi 1 Devlet Bahçeli Genel Başkan 2 Edip Semih Yalçın Genel Başkan Yardımcısı (Teşkilat İşleri) 3 Feti Yıldız Genel Başkan Yardımcısı (Hukuk ve Seçim İşleri) 4 Mustafa Kalaycı Genel Başkan Yardımcısı (Siyasi İşler, Parlamento ve Yürütme ile İlişkiler) 5 İsmail Faruk Aksu Genel Başkan Yardımcısı (Ekonomik ve Sosyal Politikalar) 6 İsmail Özdemir Genel Başkan Yardımcısı (Medya, İletişim ve Dijital Mecralar) 7 Mevlüt Karakaya Genel Başkan Yardımcısı (Mali İşler) 8 İlyas Topsakal Genel Başkan Yardımcısı (Türk Dünyası ve Uluslararası İlişkiler) 9 İzzet Ulvi Yönter Genel Başkan Yardımcısı (Araştırma ve Strateji Geliştirme) 10 Sadir Durmaz Genel Başkan Yardımcısı (Yerel Yönetimler) 11 Ahmet Selim Yurdakul Genel Başkan Yardımcısı (Aile, Kadın ve Yan Kuruluşlar) 12 Yaşar Yıldırım Genel Başkan Yardımcısı (Mesleki ve Sivil Toplum Kuruluşları ile İlişkiler) 13 Zuhal Topçu Genel Başkan Yardımcısı (Parti İçi Eğitim, Siyaset ve Liderlik Okulu) 14 İsmet Büyükataman Genel Sekreter 15 Tamer Osmanağaoğlu Genel Sekreter Yardımcısı (İdari, Mali ve Teknik İşler) 16 Vahit Kayrıcı Genel Sekreter Yardımcısı (Siyasi ve Sosyal İşler ile Protokol İşleri)

  Merkez Yönetim Kurulu üyeleri

• # Adı 1 Semih Yalçın 2 Feti Yıldız 3 Mustafa Kalaycı 4 İsmail Faruk Aksu 5 Sadir Durmaz 6 İzzet Ulvi Yönter 7 İsmail Özdemir 8 Mevlüt Karakaya 9 Kamil Aydın 10 Filiz Kılıç 11 Yaşar Yıldırım 12 Pelin Yılık 13 İsmet Büyükataman 14 Tamer Osmanağaoğlu 15 Mehmet Celal Fendoğlu 16 Abdurrahman Başkan 17 Vahit Kayrıcı 18 Levent Uysal 19 İlyas Topsakal 20 Ekrem Gökay Yüksel 21 Muhammed Levent Bülbül 22 Konur Alp Koçak 23 Yücel Bulut 24 Fevzi Zırhlıoğlu 25 Ahmet Selim Yurdakul 26 Ali Uçak 27 Özgür Bayraktar 28 Fevzi Altuntaş 29 Hayati Arkaz 30 Fatih Çetinkaya 31 Murat Kotra 32 Seçkin Odabaşı 33 Cemal Akın 34 Zühal Topçu 35 Hasan Kalyoncu 36 Bahadır Bumin Özarslan 37 Erkan Haberal 38 Ahmet Kürtaş Azkur 39 Davut Haskırış 40 Muhammet Hanifi Macit 41 İbrahim Özbay 42 Yavuz Tellioğlu 43 Turan Şener 44 Turan Şahin 45 Güzide Çıpan 46 Metehan Özkan 47 Mustafa Ertekin 48 Emine Güven Öztürk 49 Esma Özdaşlı 50 Osman Gür 51 Timur Şerif Şaşmaz 52 Abdülaziz Sekman 53 Tamer Çakıroğlu 54 Hüseyin Zafer Gülseven 55 Hüseyin Korkmaz 56 Umutcan Yıldırım 57 Hayri Bulut 58 Hümmet Tatar 59 Bünyamin Köken 60 Mustafa Çavuş 61 Metin Arı 62 Mustafa İzgioğlu 63 Umut Bağlı 64 Nazif Koray Nügü 65 Birol Gür 66 Mahmut Cüneyt Göz 67 Volkan Uygunuçarlar 68 Şahin Kartal 69 Mahmut Tatlısu 70 Necdet Öztürkçü 71 Muhammet Fatih Yaşar 72 İlker Yücel 73 Özmen Alp Giray Erdemir 74 Özer Karakayıcı 75 Alp Yıldız

Alparslan Türkeş

Alparslan Türkeş

P.1938-348

1991 yılında Türkeş 19 ve 21. Türkiye Başbakan Yardımcısı Görev süresi
31 Mart 1975 - 21 Haziran 1977 Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk Başbakan Süleyman Demirel Yerine geldiği Zeyyat Baykara Yerine gelen Orhan Ferruh Eyüpoğlu
Turan Güneş Görev süresi
21 Temmuz 1977 - 5 Ocak 1978 Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk Başbakan Süleyman Demirel Yerine geldiği Orhan Ferruh Eyüpoğlu
Turan Güneş Yerine gelen Orhan Ferruh Eyüpoğlu
Turhan Feyzioğlu
Mehmet Faruk Sükan Türkiye Büyük Millet Meclisi
13, 14, 15, 16 ve 19. Dönem Milletvekili Görev süresi
22 Ekim 1965 - 12 Eylül 1980 Seçim bölgesi 1965 - Ankara
1969 - Adana
1973 - Adana
1977 - Adana Görev süresi
14 Kasım 1991 - 4 Aralık 1995 Seçim bölgesi 1991 - Yozgat Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Görev süresi
24 Ocak 1993 - 4 Nisan 1997
(4 yıl, 70 gün) Yerine geldiği Makam tekrar oluşturuldu Yerine gelen Devlet Bahçeli Görev süresi
9 Şubat 1969 - 16 Ekim 1981
(12 yıl, 249 gün) Yerine geldiği Makam oluşturuldu Yerine gelen Makam kaldırıldı Milliyetçi Çalışma Partisi Genel Başkanı Görev süresi
4 Ekim 1987 - 24 Ocak 1993
(5 yıl, 112 gün) Yerine geldiği Ali Koç Yerine gelen Makam kaldırıldı Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi Genel Başkanı Görev süresi
31 Temmuz 1965 - 9 Şubat 1969
(3 yıl, 193 gün) Yerine geldiği Ahmet Oğuz Yerine gelen Makam kaldırıldı Kişisel bilgiler Doğum Ali Arslan
25 Kasım 1917
Lefkoşa, Britanya Kıbrısı Ölüm 4 Nisan 1997 (79 yaşında)
Ankara, Türkiye Ölüm nedeni Kalp krizi Defin yeri Alparslan Türkeş Kabri, Alparslan Türkeş Parkı, Ankara
39°55′54″K 32°49′5″D Vatandaşlığı Türkiye Milliyeti Türk Partisi Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi
(1965-1969)
Milliyetçi Hareket Partisi
(1969-1981)
Siyasi yasaklı dönemi
(1981-1987)
Milliyetçi Çalışma Partisi
(1987-1991)
Refah Partisi (1991) (liste) Milliyetçi Çalışma Partisi
(1991-1993)
Milliyetçi Hareket Partisi
(1993-1997) Evlilik(ler)

Muzaffer Türkeş
(e. 1940; ö. 1974)

 

Seval Türkeş
(e. 1976; ö. 1997)

Akraba(lar) Dervişe Koçoğlu (Kız Kardeşi) Çocuk(lar) Tuğrul Türkeş
Kutalmış Türkeş
Ayyüce Türkeş
Ayzıt Türkeş
Umay Günay
Sevenbige Çağrı Türkeş
Selcen Homriş Bitirdiği okul Kara Harp Okulu Mesleği Asker, siyasetçi Dini İslam İmzası Askerî hizmeti Takma adı Başbuğ Bağlılığı  Türkiye Branşı  Türk Kara Kuvvetleri Hizmet yılları 1938-1963 Rütbesi  Piyade Kurmay Albay Birimi 58. Piyade Alayı 5. Bölük, NATO Daimi Komitesi Türk Temsil Heyeti, Kara Kuvvetleri NATO Şube Müdürü, Başbakanlık Müsteşarı, T.C. Yeni Delhi Büyükelçilik Müşaviri

Alparslan Türkeş (doğum adı: Ali Arslan; 25 Kasım 1917, Lefkoşa - 4 Nisan 1997, Ankara), Türk asker ve siyasetçi. Muvazzaf askerken 27 Mayısıs Darbesi'nde aktif rol alan Türkeş, askerlik görevi sonrası başbakan yardımcısı, Milliyetçi Hareket Partisinin kurucusu ve ilk genel başkanı olarak görev yapmıştır. MHP Genel Başkanlığı görevini 1969-1981/1993-1997 yılları arasında sürdürmüştür. Mart 1975 - Haziran 1977 ve Temmuz 1977 - Ocak 1978 tarihleri arasında Süleyman Demirel tarafından kurulan hükûmetlerde başbakan yardımcısı olarak yer almıştır. 1965, 1969, 1973, 1977 ve 1991 Türkiye genel seçimlerinde milletvekili olarak Meclise girmiştir.

Türkeş, milliyetçi çevreleri bir araya getirmek için 1963 yılında Türkiye Huzur ve Yükseliş Derneğini kurmuştur. 1965'te Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisine (CKMP) katılarak fiilen siyasi hayata atılmış ve aynı yıl partinin genel başkanı olmuştur. İlk defa 1965 Türkiye genel seçimlerinde CKMP'nin Ankara milletvekili olarak Meclise girmiştir. 1966 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçiminde cumhurbaşkanı adayı olmuştur fakat seçilememiştir. 1975'ten sonra Milliyetçi Cephe adı verilen koalisyon hükûmetlerinde başbakan yardımcılığı görevinde bulunmuştur.

12 Eylül Darbesi'nden sonra 1985 yılına kadar 4,5 yıl tutuklu kalmıştır. 1987 Türkiye anayasa değişikliği referandumunda siyasal yasağı kalkmıştır. Aynı yıl Milliyetçi Çalışma Partisine girmiştir ve yapılan kongrede genel başkan seçilmiştir ve partisi 1991 Türkiye genel seçimlerinde Refah Partisi ve Islahatçı Demokrasi Partisi ile seçim ittifakı yapmıştır. 1992 yılında 12 Eylül Darbesi ile kapatılmış olan partilerin eski adlarını alması hakkında Siyasi Partiler Kanunu'nda yapılan değişiklikle MÇP'nin ismi de 1993 yılında MHP olarak değiştirilmiştir. 1995 Türkiye genel seçimlerinde parlamento dışı kalan Türkeş, 4 Nisan 1997 tarihinde ölmüştür.

İlk yılları

Alparslan Türkeş'in doğduğu ev

Alparslan Türkeş, 25 Kasım 1917 öğle vaktinde Koyunoğlu ailesinden Tuzlalı Ahmet Hamdi Bey ile Fatma Zehra Hanım'ın çocuğu olarak, Lefkoşa'da Haydarpaşa Mahallesi Kirlizade Sokağı 13 numaralı evde dünyaya geldi. Günümüzde TİKA tarafından bu ev restore edilerek 2019 yılında müze hâline getirilmiştir. Ev günümüzde müze olarak hizmet veren Lüzinyan Evi'nin bitişiğindedir.

Büyükleri Kayseri'nin Pınarbaşı ilçesinin Köşkerli köyünden arsa meselesi yüzünden Sultan Abdülaziz tarafından 1860'larda Kıbrıs'a sürgün ettirilmiştir. Babası Ahmet Hamdi Bey, Gazimağusa'nın yakınlarındaki Tuzla kentinden, annesi Fatma Zehra Hanım ise Larnaka şehrindendi. Bununla birlikte Hrant Dink, Türkeş'in Ermeni kökenli olduğunu ve Kıbrıslı Müslüman bir çift tarafından evlat edinilen Sivaslı bir yetim olduğunu iddia etmiştir.

Doğum adı

Alparslan Türkeş'in doğum adı Ali Arslan'dır.

Bazı kaynaklar; Türkeş'in doğum adının Hüseyin Feyzullah olduğunu, bu adın da Küçük Hüseyin Efendi ile Feyzullah Efendi'den geldiğini iddia etmiştir Bu iddia ilk kez 1960'lı yıllarda Kim ve Akis dergileri tarafından dile getirilmiş, Türkeş ise 1934 tarihli nüfus cüzdanını göstererek bu iddiaya karşı çıkmıştır.

Alparslan Türkeş'in oğlu Tuğrul Türkeş, konuyla ilgili şu sözleri sarf etmiştir:

Bu iddia 20-25 yıldır sol cenahtan rahmetli babamın Kıbrıslılığına yönelik bir itham olarak gündeme geldi. Ben babama ve kendime pasaport çıkartmak için Kıbrıs'a gittiğimde nüfus kayıtlarına baktım. Böyle bir şeye rastlamadım. Benim gördüğüm kayıtlarda Alparslan olarak yer alıyor. O yıllarda Alparslan ismi Kıbrıs'ta pek kullanılmıyor. Bu nedenle Ali Arslan olarak bir ara kullanılmış aile etrafında. [...] Babamın Lefkoşe'de doğduğu yıllarda çocuklara iki isim veriliyor, birisi babanın ismi olur hep. Bu durumda Alparslan Ahmet Hamdi olması lazımdı. Hem babama bu iki zatın ismi verilmiş olsaydı, neden değiştirsinler ki, bu zatlara saygısızlık olmaz mı?

Askerî kariyeri

1933'te ailesiyle birlikte Lefkoşa'dan ayrılarak Limasol'dan kalkan İtalya bandıralı "Viyana" gemisiyle İstanbul'a geldi. Aynı yıl, Lefkoşa doğumlu İzmit milletvekili Hüseyin Sırrı Bellioğlu'nun tavsiyesiyle Kuleli Askerî Lisesi'ne geçici olarak kaydoldu ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığına geçince asli kaydı gerçekleşti. 1936'da Kuleli Askerî Lisesi'nden mezun olup 1938'de Kara Harp Okulu'nu bitirdi. 1939'da piyade asteğmeni olarak atış okuluna girerek buradan teğmen rütbesiyle mezun oldu (P.938-348). Aynı yıl Kars'a tayin edildi ve Karslı bir arkadaşıyla görev yerini becayiş ederek Isparta'ya gitti. Burada Refik Yurtsever'in ablasının kızı Muzaffer Hanım ile 5 Eylül 1939'da nişanlandı ve 14 Ocak 1940'ta evlendi. Isparta'da bir yıl kaldıktan sonra Gelibolu'daki 58. Piyade Alayı 5. Bölük Komutanlığı'na tayin edildi ve Balıkesir, Bandırma, Edincik, Erdek ve Marmara Adasında görev aldı.

Irkçılık-Turancılık davası

Ana madde: Irkçılık-Turancılık davası

1944 yılında Nihal Atsız hakkında başlatılan, gözaltına alınan 23 kişinin tutuklanmasıyla devam eden ve Irkçılık-Turancılık Davası'na dönüşen süreçte, Atsız'ın evinde yapılan aramada Türkeş'in Atsız'a yazdığı mektupların bulunması üzerine Türkeş, Erdek'te üsteğmen olarak görev yaptığı sırada gözaltına alındı ve tutuklanarak İstanbul, Tophane'deki Merkez Kumandanlığı Cezaevi'ne gönderildi. 29 Ekim 1944'teki ilk duruşmada, "Türk milliyetçisiyim, fakat iddia edildiği gibi ırkçı değilim," diyerek beraatini istedi.

Dava 29 Mart 1945'te sonuçlandı ve Türkeş 9 ay 10 gün hapis cezası aldı; fakat Askeri Yargıtayın "1 Numaralı Sıkıyönetim Mahkemesi tarafsızlığını yitirmiştir," diyerek davanın 2 Numaralı Sıkıyönetim Mahkemesi'nde görülmesine karar vermesi üzerine serbest bırakıldı. İlk karar Askeri Temyiz Mahkemesi tarafından bozuldu, yargılama 26 Ağustos 1946'da yeniden başladı ve mahkeme 31 Mart 1947'de açıkladığı kararla, "ırkçılığın anayasa suçu teşkil etmediğine" hükmederek davadaki sanıkların tamamı hakkında beraat kararı verdi.

ABD eğitimi

Beraatinden sonra orduya dönen Türkeş, 1948 yılında, ABD'ye eğitime gönderilecek subaylar için açılacak sınava katıldı ve sınavı kazanan 16 kişiden biri oldu. Önce Kansas eyaletindeki Amerikan Harp Akademisi'nde, sonra Georgia eyaletindeki Amerikan Piyade Okulu'nda iki yıl boyunca "gerilla harbi" eğitimi gören Türkeş, bu dönemden bahsederken "Amerikalılar II. Dünya Savaşı'nın galibi olarak çok gururluydular, bizi de Marshall Planı çerçevesinde Sovyetler'e karşı güçlendirmek için eğitiyorlardı." ifadelerini kullanmıştır.

Türkiye'ye dönüşü ve ABD'de görevlendirilmesi

ABD'de aldığı eğitimden sonra Türkiye'ye dönen Türkeş, Çankırı Gerilla Okulu'na yüzbaşı rütbesiyle atandı ve burada iki buçuk yıl boyunca "gerilla hocası" olarak görev yaptı. Harp Akademisi sınavını kazanınca İstanbul'a gitti ve anılan okuldan binbaşı rütbesiyle mezun oldu (94. sınıf, Sıra No. 39).

1955 yılında dış görevler sınavına girerek Pentagon'da göreve başladı, ABD'nin başkenti Washington, DC'de bulunan NATO Daimi Komitesi'nde bulunan Türk genelkurmayı temsil heyetinde görev yaptı ve 1958 yılına kadar ABD'de kaldı.

Aynı sırada uluslararası ekonomi eğitimi gördü.[kaynak belirtilmeli] 1959'da Almanya'da Atom ve Nükleer Okulu'na gönderildi ve buradaki eğitiminden sonra albaylığa yükseldi ve Kara Kuvvetleri Komutanlığı NATO şube müdürü olarak atandı.[kaynak belirtilmeli]

27 Mayısıs Darbesi

Ana madde: 27 Mayısıs Darbesi

Türkeş, 27 Mayısıs 1960 günü Demokrat Parti iktidarına karşı gerçekleştirilen askerî darbenin öncesinde, 1958 yılında Elazığ'da albay rütbesiyle görev yaptığı birliğinden Ankara'ya atandı ve Albay Talat Aydemir'in önerisiyle Millî Birlik Komitesi'ne (MBK) alınarak, darbeyi planlayıp yürütecek olan 38 kişilik MBK içinde yer aldı.

Kendi beyanına göre, 27 Mayısıs Darbesi'nin fiili lideri kendisidir. Türkeş, darbe hakkında yaptığı açıklamada “27 Mayısıs ihtilalinin fiilen lideri benim. General olmamama rağmen fiilen liderliğini ben yaptım” demiştir.

Darbe bildirisini 27 Mayısıs 1960 sabahı radyodan okuyan kişi oldu ve bundan sonra adı sıkça duyulmaya başlandı. Darbe sonrasında kurulan askeri yönetimde Başbakanlık Müsteşarlığı yaptı; yardımcılığına ise, sonradan Adalet Partisi Balıkesir Senatörü seçilecek Hikmet Aslanoğlu ve CKMP Genel Sekreteri olacak Fuat Uluç getirildi.

Bu dönemde Millî Birlik Komitesi içindeki görüş ayrılığı sonucu 13 Kasım 1960'ta MBK Başkanı Orgeneral Cemal Gürsel bir bildiri yayımlayarak MBK'nin çalışmalarının ülkenin yüksek çıkarlarını tehlikeye düşürecek bir duruma geldiğini, bu nedenle Türk Silahlı Kuvvetleri ile MBK üyelerinin talepleri üzerine MBK'yi feshettiğini açıkladı. Yeni oluşturulan MBK'de ise Alparslan Türkeş'in de içinde bulunduğu ve "Ondörtler" olarak adlandırılan ve ülkenin köklü yapısal sorunları çözülmeden kısa süre içinde yapılacak seçimlerle iktidarın sivillere bırakılmasını reddeden 14 subaya yer verilmedi. MBK üyesi Korgeneral Cemal Madanoğlu'nun inisiyatifiyle gerçekleşen bu operasyonla söz konusu kişiler Türk Silahlı Kuvvetleri'nden de emekli edilerek çeşitli görevlerle yurt dışına sürgüne gönderildiler. Alparslan Türkeş de bu operasyon sonucu Yeni Delhi büyükelçilik müşaviri olarak Hindistan'a gönderildi. Karar Türkeş'e 13 Kasım 1960 sabahı kapısına gelen askerler tarafından verildi ve Türkeş, aynı askerler tarafından Mürted Hava Üssü'ne götürülerek 19 Kasım 1960 gününe kadar bu üste tutuldu.

İrfan Ülkü, bu dönemde Cemal Madanoğlu'nun Türkeş'i kurşuna dizdirmek istediğini, fakat CIA İstasyon Şefi olarak Türkiye'de görev yapan Ruzi Nazar'ın, ABD Büyükelçisi aracılığıyla Cemal Gürsel'le görüşerek, "Böyle bir şey yaparsanız ya da yapılmasına göz yumarsanız, Amerikan Hükûmeti bunu hiç hoş karşılamayacak, bu cinayet iki ülke ilişkilerine gölge düşürecektir." dediğini, yan odaya geçen Gürsel'in birkaç dakika içinde dönerek "Mesele hallolmuştur," dediğini, böylelikle Türkeş'in idam edilmekten kurtulduğunu belirtir.

Hindistan'da sürgündeyken Türkeş, Millî Birlik Komitesi Başkanı Cemal Gürsel'e, Yüksek Adalet Divanı'nda yargılanan Adnan Menderes ve arkadaşlarının idam edilmelerinin doğru olmayacağını vurgulayan ve Millî Yol dergisinde yayınlanan mektubu gönderdi.[kaynak belirtilmeli]

25 ay kadar sonra, 23 Şubat 1963'te Gümülcine'den yurda döndüğünde burada kalabalık bir "milliyetçi topluluk" tarafından karşılandı.

Siyasi kariyeri

Gökhan Evliyaoğlu'nun Adalet Partisi'ne katılma yolundaki teklifini reddeden Türkeş, milliyetçi çevreleri bir araya getirmek için 1963 Mayısıs ayında Huzur ve Yükseliş Derneği'ni kuracaklarını açıkladı. Derneğin programı, daha sonradan Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi'nin programına temel teşkil edecektir.

Ancak bu dernek, Talat Aydemir'in ikinci darbe girişimi nedeniyle kurulamadı.[26] Türkeş bu süreçte; darbe hazırlığı yapan Talat Aydemir - Fethi Gürcan ikilisiyle temas kurdu, ancak Talat Aydemir'le anlaşamadı. Bunun üzerine darbeyi hükûmete ihbar etti. Kendisi de darbe girişimi nedeniyle tutuklandı, 3,5 ay cezaevinde kaldı; ancak darbeyi hükûmete duyurduğu için tahliye edildi.

Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi dönemi

Alparslan Türkeş, sürgünde olduğu dönemde 14'lerden çoğu ile sık sık bir araya gelerek dönüşten sonraki stratejisini belirleyici toplantılar yapmıştı. Nitekim 31 Mart 1965'te, 14'lerden Dündar Taşer, Ahmet Er, Muzaffer Özdağ, Rıfat Baykal, Mustafa Kaplan gibi eski MBK üyeleri ile birlikte Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi'ne (CKMP) katılarak fiilen siyasi hayata atılmış oldu. Öte yandan, 14'lerden Orhan Kabibay, Orhan Erkanlı, İrfan Solmazer, Numan Esin ve Fazıl Akkoyunlu ise CHP'ye katıldı.

Türkeş ilk olarak partide genel müfettişlik görevi üstlendi. Partiye katılışından bir buçuk ay sonra olağanüstü kongre talebinde bulundu; talebi partinin Genel İdare Kurulunda 6'ya karşı 11 oyla kabul edildi. Olağanüstü kongreye gidiş sürecinde 14'lerden Numan Esin, Mustafa Kaplan, Şefik Soyuyüce ve Fazıl Akkoyunlu da CKMP'ye katılarak Türkeş'in partideki ağırlığını artırdılar.

Gerçekleştirilen olağanüstü kongrede Türkeş 698 oy alarak partinin genel başkanı seçildi. Daha sonra 10 Ekim 1965 seçimlerinde Ankara'dan milletvekili seçilerek, 48 yaşında parlamentoya girmiş oldu. 1961 yılındaki seçimlerde yüzde 14'e yakın oy alan CKMP, bu seçimde yüzde 2,2 oy alarak 11 milletvekili çıkardı.

Bundan sonraki süreçte CKMP'yi dönüştürme çalışmalarına ağırlık veren Türkeş, "korporatist, kalkınmacı-modernist bir Kemalist restorasyon tanımı ağır basan" bir söylem kullandı. 24 Kasım 1967 tarihinde gerçekleştirilen CKMP 8. Kongresi'nde özellikle önemli adımlar attı; 1965 yılında yayımladığı "Dokuz Işık" isimli risaledeki görüşler bu kongrede 9 Işık Doktrini olarak partinin resmi doktrin olarak kabul edildi. Türkeş, bu dönemde kendisini sevenler tarafından "Başbuğ" ilan edildi.

Türkeş, 1966 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçiminde Cemal Gürsel'in görevden ayrılmasından sonra askerlikten yeni emekli olmuş bir cumhurbaşkanı daha seçmenin demokratik olmayan bir geleneği başlatacağını düşünerek aday oldu, 461 oy alan Cevdet Sunay karşısında 11 oy alarak seçimi kaybetti.

Milliyetçi Hareket Partisi

6-8 Şubat 1969'da Adana'da yapılan olağanüstü kongrede CKMP'nin adı Milliyetçi Hareket Partisi, terazi şeklindeki amblemi ise üç hilâl olarak değiştirildi. Söz konusu kongre, Türk-İslam sentezinin ülkücü doktrinin ana unsuru hâline geldiği yer oldu ve bundan sonra Nihal Atsız, Türkeş'i "Türkçülükten ayrılıp şeriatçılığa ve dinciliğe kaymakla" suçlandı.

Türkeş, 12 Ekim 1969 tarihinde ve 14 Ekim 1973 tarihinde yapılan genel seçimlerde Adana'dan milletvekili seçildi. Anılan seçimlerde MHP sırasıyla 1 ve 3 milletvekili çıkartabildi.

1975-1980 arası dönem

1975'ten sonra Milliyetçi Cephe adı verilen koalisyon hükûmetlerinde başbakan yardımcılığı görevinde bulundu. Bu dönemde sağ ve sol çatışması arttı. Yetkililerin elinde Milliyetçi Hareket Partisi'nin şiddetin esas kaynağı olduğuna dair kanıtlar vardı ve Cumhuriyet Savcısı kapsamlı bir soruşturma yapmak istiyordu. Ancak hükûmet buna izin veremezdi. Çünkü bu rolün açığa çıkarılması koalisyonun dağılması anlamına geliyordu ve Demirel bunu düşünmek bile istemiyordu.

5 Haziran 1977 tarihinde yapılan genel seçimlerde partisi % 6,42 oranında oy alan Türkeş, yine Adana'dan milletvekili seçildi.

12 Eylül Darbesi ve sonrası

Ana madde: 12 Eylül Darbesi

12 Eylül 1980 günü saat sabah 4'te ordu yönetime el koydu. Alparslan Türkeş bunun yedi saat öncesinde evinden ayrıldığı için, darbe sonrasında diğer siyasi liderler (Demirel, Ecevit, Erbakan vb.) gibi gözaltına alınamadı. Darbeyi gerçekleştiren Genelkurmay Başkanı Kenan Evren, darbenin ertesi günü "Devlet Başkanı" imzasıyla yayımladığı bildiride, diğer üç parti başkanlarının teslim olduğunu, Alparslan Türkeş'in de teslim olması gerektiğini, aksi takdirde suçlu durumda olacağını ilan etti. Darbeyi ordudaki hangi grubun gerçekleştiğinden emin olmadığı için bir süre gizlenen Türkeş, 15 Eylül günü saat 04:00 civarında evine döndü, birkaç saat içinde evine gelen inzibat erleri tarafından gözaltına alındı. Öncelikle Erbakan'la birlikte İzmir'deki Uzunada Deniz Üssü'ne götürüldü, buradaki bir villada 20 gün kadar kaldıktan sonra Ankara, Mamak'taki Sıkıyönetim Savcılığı'na götürülerek sorgulandı.

Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı 1 Numaralı Askeri Mahkemesi tarafından 29 Nisan 1981 tarihinde açılan MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası kapsamında, idam cezası istemiyle yargılanan Türkeş, 11 yıl 10 ay hapis cezasına çarptırıldı ve toplam 4 yıl 7 ay 25 gün tutuklu kaldıktan sonra, 9 Nisan 1985 tarihinde tahliye edildi.

Milliyetçi Çalışma Partisi dönemi

Türkeş, 1987'de siyaset yasağının kalkmasıyla birlikte, darbeden sonra ülkücüler tarafından 7 Temmuz 1983 tarihinde Muhafazakâr Parti adıyla kurulan ve 30 Kasım 1985'te Milliyetçi Çalışma Partisi (MÇP) adını alan partiye 20 Eylül 1987 tarihinde üye oldu ve iki hafta sonra, 4 Ekim 1987 günü yapılan olağanüstü kongrede, 210 delegenin tamamının oyunu alarak genel başkanlığa seçildi.

MÇP bir ay sonra, 29 Kasım 1987'de yapılan genel seçimlere Türkeş'in liderliğinde girdi ve %2,91 oranında oy alarak milletvekili çıkaramadı. 26 Mart 1989 günü yapılan yerel seçimlerde ise partinin oyu Türkiye genelinde %4,14 seviyesinde kaldı.

MÇP, 1991 genel seçimlerine Refah Partisi ve Islahatçı Demokrasi Partisi ile yapılan seçim ittifakı çerçevesinde tek başına girmedi. Parti bu ittifakla 19 milletvekili çıkarırken, Türkeş de Yozgat milletvekili olarak yeniden parlamentoya girdi.

Bu dönemde Türkeş, bir yandan MÇP'yi merkeze çekmek, öte yandan Anavatan Partisi'ıni etkisizleştirmek amacıyla, Doğru Yol Partisi ve Sosyaldemokrat Halkçı Parti arasında 30 Kasım 1991 tarihinde kurulan koalisyon hükûmetine güvenoyu vereceğini açıkladı. Ancak bu kararı partide dört fire verilmesine neden oldu ve Muhsin Yazıcıoğlu, Ökkeş Şendiller, Esat Bütün ve Saffet Topaktaş, TBMM'deki oylamaya katılmadılar. Bu isimler daha sonra iki milletvekilini (Ahmet Özdemir ve İsmet Gür) de yanlarına alarak 4 Temmuz 1992 tarihinde MÇP'den ayrıldılar ve 29 Ocak 1993 tarihinde Büyük Birlik Partisi'ni kurdular.

Milliyetçi Hareket Partisi

12 Eylül darbesi ile kapatılmış olan partilerin adlarının kullanılmasına ilişkin olarak Siyasi Partiler Kanunu'nda yapılan değişiklikle MÇP'nin ismi 24 Ocak 1993 tarihinde Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) olarak değiştirildi. 1995 genel seçimlerinde MHP ve Türkeş parlamento dışı kaldı.

Türkeş, Soğuk Savaş'ın 1991'de bitmesiyle birlikte, 1980 öncesinde komünizm karşıtlığı ve Türk milliyetçiliği çerçevesinde oluşturduğu siyasi söylemini, 1991 sonrasında Türk cumhuriyetleri ve Kürt sorunu çerçevesinde şekillendirdi.

Fethullah Gülen ile ilişkisi

Çeşitli iddialara göre, Türk siyasi tarihi boyunca, Fethullah Gülen ve Alparslan Türkeş birbirini desteklemiştir.[Türkeş, Gülen Cemaati'nin açtığı ilk üniversite olan Fatih Üniversitesinin açılış törenine bizzat katılmıştır. Ayrıca Türkeş; Susurluk Kazası sonrasında Gülen'in yaptıklarını övmüş, Gülen'in "katkılarının çok önemli olduğunu" vurgulamış, Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin Gülen hakkında aldığı tedbirleri ve "ön yargılı tutumu" eleştirmiştir. Gülen'in devlet tarafından "ölüm listesine" alınmasını ise kınamıştır. Gülen'i "memleketimizin manevi dinamiği olan Hoca Efendi" diyerek tanımlamıştır. Tüm bunlarla beraber Gülen, Türkeş'in cenazesine katılmış ve cenazede dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel ve dönemin Başbakanı Necmettin Erbakan'ın yanında en ön safta bulunmuştur.

Ölümü

Alparslan Türkeş, 4 Nisan 1997'de geçirdiği kalp krizi sonucu Ankara'da öldü. Kabri, Ankara'nın Yenimahalle ilçesinin Emniyet mahallesinde bulunmaktadır.

Ailesi

Tokat Ülkü Ocakları tarafından Tokat'ta yaptırılan Alparslan Türkeş anıt çeşmesi.

Etimesgut'ta bulunan Alparslan Türkeş Parkı.

Alparslan Türkeş 1940 yılında Ispartalı Muzaffer Hanım ile evlendi. Muzaffer Hanımın 1974 yılındaki ölümüne kadar süren bu evlilikten çiftin Ayzit, Umay, Selcen, Sevenbige (Çağrı) ve Yıldırım Tuğrul adlarında beş çocuğu oldu.

Eşini kaybettikten iki yıl sonra, 1976'da Seval Hanım ile evlenen Türkeş'in bu evlilikten de Ayyüce ve Ahmet Kutalmış adlarında iki çocuğu oldu.

Eserleri

Türkeş, 9 Işık başta olmak üzere siyasi ve tarihi görüşlerini içeren kitaplar yazdı.

• Gönül Seferberliğine
• Temel Görüşler
• Türkiye'nin Meseleleri
• Bunalımdan Çıkış Yolu
• Kahramanlık Ruhu
• Yeni Ufuklara Doğru
• 1944 Milliyetçilik Olayı, Yaylacık Matbaası, İstanbul, 1968
• 27 Mayısıs ve Gerçekler
• Fırtınalı Yıllar
• MHP ve Bozkurtlar
• Türklük Gururu ve Şuuru
• Her Türlü Emperyalizme Karşı
• Bir Devrin Perde Arkası
• 9 Işık ve Türkiye
• 9 Işık
• 9 Işık / Millî Doktrin
• Milliyetçilik
• Ahlakçılık
• Türk Milliyetçilerinin Zaferi
• Ülkücülük
• Basılan Kervanımız
• Dış Politikamız ve Kıbrıs
• Milliyetçilik-Ülkücülük Üzerine Konuşmalar
• Toplumculuk
• Dış Meseleler
• Savunma
• Sorgu
• Millî Devlet Güçlü İktidar
• Hürriyetçilik ve Şahsiyetçilik
• İlimcilik
• 27 Mayısıs, 13 Kasım, 21 Mayısıs ve Gerçekler

• 1986 - Halley kuyruklu yıldızı güneşe en yakın mesafede. 20. yüzyıl içinde bu ikinci ziyareti.
• 2001 - Konya 3. Ana Jet Üs Komutanlığı'na ait Hava Pilot Teğmen Ayfer Gök komutasındaki F-5A uçağı, eğitim uçuşunda Karaman'ın Ermenek ilçesi yakınlarında düştü. Pilot Teğmen Gök, Türkiye'nin ilk kadın şehit pilotu oldu.

Doğumlar

• 1404 - XI. Konstantinos, Bizans'ın son İmparatoru (ö. 1453)
• 1441 - Ali Şîr Nevaî, Özbek-Türk şair (ö. 1501)
• 1884 - Naile Sultan, II. Abdülhamid'in kızı (ö. 1957)
• 1920 - Mustafa Düzgünman, Türk ebru sanatçısı (ö. 1990)
• 1926 - Sabih Şendil, Türk şair ve yazar (ö. 2002)
• 1938 - Doğan Cüceloğlu, Türk psikolog ve iletişim psikolojisi uzmanı (ö. 2021)
• 1942 - Okan Demiriş, Türk Devlet Sanatçısı, opera bestecisi ve orkestra şefi (ö. 2010)
• 1943 - Cemal Kamacı, Türk boksör
• 1950 - Ali Alkan, Türk hukukçu
• 1952 - Mümtaz Sevinç, Türk tiyatro, sinema, dizi oyuncusu ve seslendirme sanatçısı (ö. 2006)
• 1956 - Oktay Vural, Türk siyasetçi, hukukçu, bürokrat ve akademisyen
• 1961 - Burak Sergen, Türk oyuncu
• 1998 - Cem Bölükbaşı, Türk yarış pilotu
•  

Ölümler

• 967 - Seyfü'd Devle, Hamdaniler'in Halep kolunun kurucusu ve ilk emiri (d. 916)
• 1881 - Dostoyevski, Rus yazar (d. 1821)
• 1993 - Renç Koçibey, Türk rallici (trafik kazası) (d. 1942)
• 2001 - Ayfer Gök, Türk hava pilot teğmen, ilk kadın şehit pilot (d. 1977)
• 2012 - Yılmaz Öztuna, Türk tarihçi (d. 1930)
• 2021 - Ezhar Cezairli, Türk-Alman diş hekimi ve siyasetçi (d. 1962)
• 2023 - Sıtkı Güvenç, Türk siyasetçi (d. 1961)
• 2025 - Asil Nadir, Kıbrıslı Türk iş insanı (d. 1941)
•  

Wikipedia.org