1 Ocak, Tarihte Bugün Miladi takvime göre yılın 1. günüdür. 

 

Olaylar

 

• MÖ 45 - Jülyen takvimi ilk kez kullanılmaya başlandı. 16. yüzyıla kadar kullanıldıktan sonra yerini Gregoryen takvimine bırakacaktır.

Jülyen takvimi

Jülyen takvimi, Jül Sezar tarafından MÖ 46 yılında kabul edilen ve Batı dünyasında 16. yüzyıla kadar kullanılan takvim. Artık yıl hesaplamasındaki ufak bir fark sonucu yaklaşık her 128 yılda bir günlük bir kayma oluşturduğu için, 1582 yılında yerini Gregoryen takvimi almıştır.

Bununla birlikte Rusya ve Bulgaristan gibi Ortodoks Hristiyan bazı ülkeler kilisenin de etkisiyle 20. yüzyıl başına kadar bu takvimi kullanmıştır. Rusya'da Bolşevik devrimi sonrasında bu takvim bırakılıp yerine modern Gregoryen takvim kullanılmaya başlanmıştır. Ancak bu durumda dahi Rus kilisesi gibi dini kesimler bu takvime dönülmesi yönünde çağrılarını yinelemektedir.

Oluşumu

Hem İslami takvimin (yani ay takviminin), hem Jülyen takvimin (yani güneş takviminin) kökeni eski Mısır'a dayanır. Zira eski Mısır'da tarım vs. uygulamalar için ay takvimi kullanılmış, daha sonra idari işlerin doğru zamanda yapılması ve tespiti için güneş takvimi icat edilmiştir, ancak Mısır güneş takviminde artık yıl yoktur. Bir yıl 365 gün olarak değerlendirilmektedir.

Romalılar da Mısır güneş takvimini kullanmaktaydı ama takvimdeki hatalar karışıklıķlara yol açmaktaydı.

Jül Sezar o zamana kadar kullanılan takvimdeki karışıklıkları çözmesi için İskenderiyeli astronomi bilgini Sosigenes'ten yardım alır. Sosigenes bir yılı 365,25 gün alarak oluşan mevsim kaymalarını düzeltmeyi hedeflemiştir. Böylece 4'e tam bölünemeyen yıllar 365 gün olmuş, bu yıllardan artan çeyrek günlerse 3 yılın ardından gelen artık yıla eklenerek, artık yılı 366 güne çıkarmıştır. Ayrıca bir yılın 12 ay kalabilmesi için artık yıllarda aylar 6 ay 30, 6 ay 31 gün olacak şekilde düzenlenmiştir. Artık olmayan yıllarda ise yılın son ayından 1 gün çıkarılmıştır. Bu da o dönemde yılbaşı mart olduğundan dolayı şubat ayının artık yıllarda 30, diğer yıllarda ise 29 gün olmasını getirmiştir. Ayrıca takvim düzenlemesini yaptığı için Jül Sezar temmuz ayının ismini değiştirerek kendi adını (Temmuz) vermiştir.

Fakat Sezar'ın öldürülmesinden sonra takvimde yapılan bu ıslahat düzgün uygulanamamıştır. Takvim düzenlemelerini yapan Pontifeksler üç yılda bir artık yıl uygulaması yaparak takvimde tekrar bozulmalara sebep olmuşlardır. Bu uygulamanın yapıldığı yaklaşık 40 yıl boyunca 3 gün kayma meydana gelmiş ve MÖ 8. yılda Augustus 12 yıl boyunca artık yıl uygulamasını durdurarak bu kaymayı düzeltmiştir. Augustus tıpkı Jül Sezar gibi takvimde değişiklik yaptığı için o zamanlar sextilis olan ayın adını değiştirip kendi ismi olan Augustus'u vermiştir. Fakat ismi Sezar'dan gelen temmuz ayının 31, ağustos ayının ise 30 gün olmasından dolayı şubat ayından 1 gün alınıp ağustos ayına eklenmiştir. Böylece şubat ayı artık yıllarda 29, diğer yıllarda 28 güne düşmüştür.

Bununla birlikte Jülyen takvimi de kusursuz bir takvim değildir zira dönencel yıl kesrini 0,2422 yerine 0,25 olarak almasından ötürü her 400 yılda bir takvim 3,12 gün yani yaklaşık 128 yılda 1 gün geri kalmaktadır. Bu sebeple günlerin bu zamanda ilerletilmesi gerekir.

Bu hatalar nedeniyle Papa 13. Gregoryus takvimde tekrar reformlara girişmiş ve bugünkü anlamda kullanılan modern Gregoryen takvim icat edilmiştir. Gregoryan takvim de Jülyen takvim gibi her 4 yılda bir artık yıl uygulamasına gider ancak burada yüzyıl başlarında 400'e bölünmeyenlerde artık yıl uygulanmayarak sorun giderilmeye çalışılmıştır (Jülyen takvimde buna bakılmaz).

Öte yandan 400'e bölünse bile 4000 yılında Gregoryen takvimde artık yıl uygulanmayacaktır. Zira Gregoryen takvim de kusursuz değildir, her 400 yılda 0,12 gün sapma payı olup bu sebeple 4000 yılında sapmanın bu şekilde giderilmesi hedeflenmektedir.

Örneğin, yüzyıl başlangıcı olan 2100, 2200, 2300 yıllarında Gregoryen takvim (400'e bölünmediğinden) artık yıl uygulamasına gitmezken, Jülyen takvim her dört yılda bir artık yıl uygulamasına sıkı sıkıya bağlı kaldığından artık yıl uygulamasına gider. Buna karşın, yüzyıl başlangıcı olan 2000 ve 2400 yıllarında her iki takvim de artık yıl uygulamasına gider. 4000 yılında ise 400'e bölünmesine karşın Jülyen takvim artık yıl uygulamasına giderken Gregoryen takvim gitmeyecektir.

Kaynakça

1. ^ Türk -Rus.com Sitesi Rusya'da kilise eski takvime dönüş istiyor başlıklı 18.01.2017 tarihli haber  12 Eylül 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Erişim Tarihi:11.09.2021)
2. ^ Eski Mısır: Modern Takvimin Doğduğu Yer  12 Eylül 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Erişim Tarihi:12.01.2021)

Ayrıca Bakınız

• Eski Yeni Yıl
• Miladi takvim
• Eski Usul ve Yeni Usul tarihler

 

Milâdî takvim

Christopher Clavius (1538-1612), Gregoryen takviminin ana mimarıdır.

Gregoryen takvim, Papa XIII. Gregorius tarafından yaptırılmıştır.

Miladi takvim ya da Gregoryen takvimi, Roma İmparatoru Jül Sezar tarafından kabul edilen Jülyen takviminin yerine, Papa XIII. Gregorius tarafından yaptırılan bir takvimdir. İsa'nın doğduğu yılı milat olarak alan bu takvim, Dünya'nın Güneş etrafındaki dönüş süresi olan 365 gün, 6 saatlik zamanı "1 yıl" olarak kabul eder. Günümüzde dünyada en yaygın olarak kullanılan takvimdir.

Tarihçe

Takvim, 4 Ekim 1582 tarihinde kabul edilmiştir. Değişik tarihlerde önce Avrupa'da, daha sonra diğer ülkelerde yayılmıştır

Gregoryen takvimi oluşturulurken Jülyen takvimine on gün ilave edilmiştir. Jülyen takvimine göre 5 Ekim Cuma günü, yeni takvimin 15 Ekim Cuma günü olarak kabul edilmiştir. 1752 yılında kabul eden ülkeler ise takvime on bir gün ilave etmek durumunda kalmışlardır.

Gregoryen takviminin kabulünün 400. yılı nedeniyle basılan pul (1982)

Türkiye Cumhuriyeti'nde miladı takvimin kabulü

Osmanlı İmparatorluğu döneminde önce hicri takvim, daha sonra da 1 Mart'ı yılbaşı olarak kabul eden Rûmî takvim kullanılmıştı. 29 Ekim 1923'te cumhuriyetin ilanından sonra, 26 Aralık 1925'te kabul edilen "Takvimde Tarih Mebdeinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun" ve ortalama Güneş gününü getiren "Günün 24 Saate Taksimi Hakkında Kanun" adlı iki ayrı yasa ile birlikte 1 Ocak 1926 tarihinden başlayarak Türkiye Cumhuriyeti'nde Gregoryen takvimini benimsendi.

Yılbaşını 1 Ocak olarak alan bu takvimin yanı sıra, günü 12 saat gündüz ve 12 saat gece dilimlerine ayıran saat sistemi yerine, 24 saatlik zaman dilimi kabul edildi.

Güvenilirliği

Gregoryen takvimi, günümüze kadar kullanılan takvimler içinde en az hatalı olanıdır. Gregoryen Takvimi'nde ortalama yıl 365,2425 gündür ve gerçek yıl uzunluğuna oldukça yakındır.

Senede ortalama 0.000,125 günlük bu ufak hata, yıllık olarak 10,8 saniyeye tekabül eder. Takvim hesaplamasında bir günlük hatanın ortaya çıkması için yaklaşık 8.000 yıl geçmesi gerekir. Bununla birlikte 8.000 yıl içerisinde bir ekinoks yılının uzunluğu da sabit kalmayıp hangi uzunlukta olacağı tam olarak bilinemez. Bu nedenlerle Gregoryen Takvimi, yeterli hassasiyette ve güvenirlikte bir takvimdir.

Yılbaşı

Ana madde: Yılbaşı

Daha önce 25 Mart olan yılın ilk günü, daha sonradan 1 Ocak olarak kabul edildi. Şubat ayının 28 gün olması durumu da devam ettirildi.

Takvimin aylarındaki gün sayılarının kolay akılda kalması için kullanılan yapışık yumruk yöntemi: Tümseklere denk gelen aylar 31 gün çeker.

Sıra Ay İngilizce Gün sayısı 1 Ocak Ocak 31 2 Şubat Şubat 28 ya da 29 3 Mart Mart 31 4 Nisan Nisan 30 5 Mayısıs Mayıs 31 6 Haziran Haziran 30 7 Temmuz Temmuz 31 8 Ağustos Ağustos 31 9 Eylül Eylül 30 10 Ekim Ekim 31 11 Kasım Kasım 30 12 Aralık Aralık 31

Artık yıl

Ana madde: Artık yıl

Makale serilerinden Oryantal Ortodoksluk Oryantal Ortodoks Kiliseleri

Artık yıllar, Şubat ayının 28 yerine 29 gün çektiği yıllardır. Bu uygulama; Dünya'nın Güneş çevresindeki bir turunun 365 gün değil, yaklaşık olarak 365 gün 6 saat sürmesi nedeniyle, her sene sonunda artan 6 saatlik süreleri bir tam güne çevirmek için oluşturulmuştur.[

Gregoryen takvimde sonu -00 ile bitmeyen ve 4'e kalansız bölünebilen tüm yıllar, artık yıldır. Sonu -00 ile biten yıllar, yani yüzüncü yıllar ise, eğer 400'e bölünebiliyorlarsa artık yıl olabilirler. Örneğin, 1900 yılı artık yıl değilken 2000 yılı artık yıldır.

Artık yıllar her dört senede bir tekrar ettiği için, en son artık yıl olan 2024'tenen itibaren 2028, 2032, 2036... şeklinde 2100 yılına kadar devam edecektir. 2100 yılı 400'e kalansız bölünmediği için artık yıl olmayacaktır.

Jülyen - Gregoryen çevrimi

2010 yılından beri, Jülyen takvimini Gregoryen takvime çevirmek için on dört gün ilave etmek gerekmektedir. Bu durum bazı Ortodoks kiliselerinin Noel kutlama tarihlerini 7 Ocak yerine 8 Ocak olarak değiştirmiştir.

Kaynakça

1. ^ "Miladi takvim nedir?". MÝLLÝYET HABER - TÜRKÝYE'NÝN HABER SÝTESÝ. 28 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2021.
2. ^ "Gregorian calendar" (İngilizce). Encyclopaedia Britannica. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
3. ^ "Inter gravissimas — English translation" (İngilizce). Wikisource. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
4. ^ "Miladî Takvim - TDV İslâm Ansiklopedisi". TDV İslam Ansiklopedisi. 20 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2021.
5. ^ "Gregorian calendar" (İngilizce). Encyclopaedia Britannica. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
6. ^ "Gregorian calendar" (İngilizce). Encyclopaedia Britannica. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
7. ^ "Inter gravissimas (Latin text)" (Latince). The Latin Library. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
8. ^ "Gregorian calendar" (İngilizce). Encyclopaedia Britannica. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
9. ^ "Gregorian calendar" (İngilizce). Encyclopaedia Britannica. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
10. ^ "Calendar (New Style) Act 1750" (İngilizce). UK Legislation. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
11. ^ "Hicri Takvim Nedir? Miladi takvim nedir? Arasındaki farklar nelerdir?". Bölge Gündem Haber. 19 Eylül 2017. 13 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2021.
12. ^ "Takvimde tarih mebdeinin tebdili hakkında kanun, No. 698" (PDF). TBMM. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
13. ^ "Günün yirmi dört saate taksimine dair kanun, No. 697" (PDF). TBMM. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
14. ^ "Günün yirmi dört saate taksimine dair kanun, No. 697" (PDF). TBMM. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
15. ^ "Gregorian calendar" (İngilizce). Encyclopaedia Britannica. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
16. ^ "Tropical year" (İngilizce). Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
17. ^ "Calendar calculations" (İngilizce). NASA Glenn Research Center. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
18. ^ "Gregorian calendar" (İngilizce). Encyclopaedia Britannica. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
19. ^ "Calendar (New Style) Act 1750" (İngilizce). UK Legislation. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
20. ^ "Leap Years" (İngilizce). U.S. Naval Observatory. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
21. ^ "Leap Years" (İngilizce). U.S. Naval Observatory. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
22. ^ "Which years are leap years?" (İngilizce). Royal Museums Greenwich. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
23. ^ "Which years are leap years?" (İngilizce). Royal Museums Greenwich. Erişim tarihi: 4 Ekim 2025.
24. ^ "Ortodokslarla Katolikler Noel'i neden farklı tarihlerde kutluyor?". euronews. 6 Ocak 2021. 6 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2021.

Ayrıca bakınız

• Jülyen Takvim

 

Takvim sınıfları

Astronomik  · Ay  · Ay-Güneş  · Güneş

Takvimler listesi

12 hayvanlı  · Akan · Asur · Aztek (Tonalpohualli · Xiuhpohualli) · Babil · Bahâî · Bengal · Berberi · Bikram Samwat · Budist · Birmanya · Bizans  · Cava · İran (Hicri Şemsi, İran) · Ermeni · Etiyopya · Fransız Cumhuriyetçi · Germanik · Helenik · Hindu · İbo · İnka · Hindistan · İrlanda · İsveç · Japon · Juche · Jülyen · Kelt · Kıpti · Kore · Kürt · Litvanya · Malayalam · Maya (Haab' · Tzolk'in) · Mısır · Minguo · Nanakshahi · Nepal Sambat · Pawukon · Pentecontad · Rapa Nui · Roma · Sovyet · Tamil · Tayland (Tayland · Güneş) · Tibet · Vietnam · Xhosa  · Yoruba  · Rünik · Mezoamerikan (Uzun sayım

Hristiyan takvimleri

Azizler takvimi · Doğu Ortodoks liturjik takvimi · Liturjik yıl  · Gregoryen

İslamî takvimler

Hicrî  · Celali  · Rumi

Yahudi takvimleri

Yahudi

Nadiren kullanılan

Darian  · Discordian

Diğer

Ekonomik · Sürekli · Duvar · Halk takvimi  · ISO  · Unix

Kavramlar

Anno Domini  · Artık yıl  · Ay  · Gün  · Milat  · MÖ/MS  · Yıl  · Yılbaşı

 

• 404 - Telemachus, Kolezyum'daki bir gladyatör dövüşünü ayırmak isteyince, kalabalık tarafından taşlanarak öldürüldü. Honorius, O'nun anısına dövüşleri yasakladı. Bu dövüş, son gladyatör dövüşü olarak tarihe geçti.
• 1515 - Fransa'da, I. François tahta çıktı.
• 1785 - Dünyanın ilk gazetelerinden Daily Universal Register, İngiltere'de yayımlanmaya başladı. Üç yıl sonra adı "The Times" olarak değiştirilecek olan gazete, hala çıkmaktadır.
• 1801 - Cüce gezegen Ceres, Giuseppe Piazzi tarafından keşfedildi.
• 1808 - Amerika Birleşik Devletleri'ne köle girişi yasaklandı.
• 1891 - Penaltı, Birleşik Krallık'taki Stoke City-Notts maçındaki tartışmalar üzerine kural kitabına girdi.
• 1899 - Küba'da İspanyol egemenliği sona erdi.
• 1901 - Avustralya'daki Britanya kolonileri federasyonlaşarak tek bir çatı altında birleşti.
• 1901 - Nijerya, Birleşik Krallık himayesine girdi.
• 1901 - Pentikostalizm mezhebi, Topeka, Kansas'ta Bethel Bible College'de ilk ayin sonrası kuruldu.
• 1923 - Türkiye'nin ilk futbol federasyonu olan "Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı" (bugün Türkiye Futbol Federasyonu) kuruldu.
• 1925 - Amerikan astronom Edwin Hubble, Samanyolu dışında başka galaksiler keşfettiğini açıkladı.
• 1926 - Gece yarısından itibaren Uluslararası Takvim ve Saat kullanılmaya başlandı.
• 1929 - Anadolu demiryolu hattı ile Haydarpaşa Limanı millileştirildi.
• 1929 - Millet mektepleri açıldı.
• 1933 - Ölçüler Kanunu yürürlüğe girdi.
• 1934 - Alcatraz Adası, Amerika Birleşik Devletleri'nin bir hapishanesi haline getirildi.
• 1939 - Sidney, Avustralya'da sıcaklık 45 °C'yi buldu; şehirde bu bir rekor.
• 1940 - Sovyetler Birliği ile Finlandiya arasında Raate Yolu Muharebesi başladı.
• 1945 - Fransa, Birleşmiş Milletler'e alındı.
• 1949 - Endonezya'da, Hollandalı askerler Cava'yı ele geçirdi.
• 1956 - Sudan bağımsız bir cumhuriyet olduğunu ilan etti.
• 1958 - Avrupa Ekonomik Topluluğu kuruldu.
• 1959 - Küba Devriminin zaferi: Diktatör Fulgencio Batista yeni yılın ilk saatlerinde Havana'dan kaçtı. Camilo Cienfuegos ve Che Guevara önderliğindeki gerilla kolları Havana'ya girmeye başladı. Bütün Küba'da işçiler ve köylüler Fidel Castro'nun çağrısına uyarak genel greve başladı.
• 1960 - İlk meteorolojik uydu "Tiros" Amerika Birleşik Devletleri tarafından fırlatıldı.
• 1960 - Kamerun, Birleşmiş Milletler yönetiminden bağımsızlığını kazandı.
• 1965 - Filistin Kurtuluş Örgütü içerisinde yer alan El-Fetih, ilk silahlı eylemini gerçekleştirdi. Ahmet Amr Musa önderliğindeki gerilla birlikleri, İsrail'in işgal altında tuttuğu Batı Şeria topraklarına sızarak, bir köprüyü havaya uçurdu.
• 1971 - Amerika Birleşik Devletleri'nde televizyonda sigara reklamları yasaklandı.
• 1973 - Birleşik Krallık, İrlanda ve Danimarka, Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) üyesi oldu.
• 1974 - İsrail'de yapılan seçimleri Golda Meir liderliğindeki İsrail İşçi Partisi kazandı.
• 1978 - Hindistan Hava Yollarına ait Boeing 747 tipi bir yolcu uçağı, Mumbai açıklarında havada infilak ederek denize çakıldı; 213 kişi öldü.
• 1979 - Çin ile Amerika Birleşik Devletleri arasında diplomatik ilişkiler başladı.
• 1981 - Yunanistan, Avrupa Ekonomik Topluluğu üyeliğine kabul edildi.
• 1984 - Brunei bağımsızlığını kazandı.
• 1984 - Nijerya'da General Muhammed Buhari kansız bir darbeyle iktidarı ele geçirdi.
• 1990 - David Dinkins, New York'un ilk siyah Belediye Başkanı olarak görevine başladı.
• 1990 - Ruanda Soykırımı başladı.
• 1993 - Çekoslovakya dağıldı. Slovakya ve Çekya kuruldu.
• 1994 - Meksika'nın Chiapas eyaletindeki kızılderililer, ulusal kuruluşları için Zapatista Ulusal Kurtuluş Ordusu önderliğinde ayaklanarak bölgenin denetimini ele geçirdiler.
• 1994 - Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması (NAFTA) yürürlüğe girdi.
• 1995 - Diyarbakır'ın Kulp ilçesine bağlı Hamzalı köyüne saldıran PKK mensupları, yedisi çocuk on dokuz kişiyi öldürdü. Bir PKK'lı öldürüldü.
• 1995 - Dünya Ticaret Örgütü kuruldu.
• 1995 - İsveç, Avusturya ve Finlandiya, Avrupa Birliği üyeliğine kabul edildi.
• 1996 - Gümrük Birliği anlaşması Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Anlaşma, Türkiye ile 15 Avrupa ülkesi arasında geçerli oldu.
• 1997 - Zaire, Dünya Ticaret Örgütü üyesi oldu.
• 1998 - Avrupa Merkez Bankası kuruldu.
• 1999 - Avrupa para birimi "Euro" yürürlüğe girdi. (Birleşik Krallık, Danimarka, İsveç ve Yunanistan hariç).
• 2002 - Euro banknot ve bozuk paraları Avrupa Birliği üyesi ülkelerde kullanılmaya başlandı.
• 2002 - Hollanda'da ötanaziyi yasallaştıran karar yürürlüğe girdi. Hollanda, ölümcül durumdaki hastalara hayatlarını sona erdirme hakkı veren ilk ülke oldu.
• 2002 - Tayvan, Çin Taipeisi gibi Dünya Ticaret Örgütü üyesi oldu.
• 2004 - Pakistan Devlet Başkanı Pervez Müşerref, 2007 yılına kadar görev yapmasına olanak sağlayan parlamento oylamasında güven oyu aldı.[1]
• 2005 - Türk lirası'ndan (TL) 6 sıfır atıldı. Yeni Türk Lirası (YTL) tedavüle girdi.
• 2006 - Azerbaycan'da 5000 eski manata (AZM) beraber olan yeni manat (AZN) dolaşıma girdi.
• 2007 - Bulgaristan ve Romanya, resmen AB üyesi oldular. Slovenya Euro bölgesine dahil oldu.
• 2007 - Endonezya Adam Air Hava Yollarına ait AA574 sefer sayılı Boeing 737 tipi bir yolcu uçağı, Sulawesi Adası'nın dağlık bir bölgesine düştü. Uçakta 102 kişi bulunuyordu.
• 2008 - Malta, Kıbrıs Cumhuriyeti, Ağrotur ve Dikelya, euro kullanımına geçti.
• 2009 - Avusturya, Japonya, Meksika, Türkiye ve Uganda, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi masasında geçici üye olarak yerlerini aldılar.
• 2009 - Euro kullanmaya başlayan Slovakya, Euro bölgesinin 16. üyesi oldu.
• 2009 - Tayland'ın başkenti Bangkok'ta düzenlenen yeni yıl kutlamalarında çıkan bir yangında en az 61 (66?) kişi öldü.
• 2009 - TRT 6 yayına başladı. 10 Ocak 2015 tarihinde TRT Kurdî adını aldı.
• 2010 - Hint Okyanusu üzerine Güneş tutulması gerçekleşti.
• 2010 - İspanya, Avrupa Birliği Bakanlar Konseyi Başkanlığını İsveç'ten devraldı.
• 2010 - Pakistan'ın Lakki Marwat kentinde düzenlenen voleybol turnuvasında gerçekleşen intihar saldırısında 105 kişi öldü, 100'den fazla kişi yaralandı.
• 2011 - Estonya, Euro bölgesine dahil oldu.
• 2011 - Estonya'nın Tallinn ve Finlandiya'nın Turku kentleri bir yıllığına Avrupa Kültür Başkenti oldu.
• 2011 - Macaristan, Avrupa Birliği Dönem Başkanlığını devraldı.
• 2011 - Mısır'ın İskenderiye şehrindeki Kıptîlerin gerçekleştirdiği yeni yıl ayini sırasında gerçekleşen patlamada 23 kişi öldü.
• 2013 - Fildişi Sahili'nde havai fişek gösterisi düzenlenen bir stadyumda çıkan izdihamda 61 kişi öldü.[2]
• 2014 - Letonya, euro kullanmaya başladı ve Euro bölgesine katıldı.
• 2014 - Umeå ve Riga, Avrupa Kültür Başkenti oldu.
• 2015 - Litvanya, Euro bölgesinin 19. üyesi oldu.
• 2015 - Rusya, Kazakistan ve Belarus liderliğinde kurulan Avrasya Ekonomik Birliği yürürlüğe girdi.[3]
• 2017 - İstanbul'da, Reina gece kulübüne saldırı yapıldı.

Doğumlar

• 1431 - VI. Alexander, Katolik Kilisesi'nin 214. Papası (ö. 1503)
• 1449 - Lorenzo de' Medici, De facto Floransa Hükümdarı (ö. 1492)
• 1467 - I. Zygmunt, Jagiellon Hanedanı üyesi Lehistan Kralı ve Litvanya Büyük Dükü (ö. 1548)
• 1484 - Huldrych Zwingli, İsviçreli ilahiyatçı ve İsviçre Protestan Reformunun lideri (ö. 1531)
• 1557 - István Bocskay, 1605'ten 1606'ya kadar Transilvanya ve Macaristan Prensi idi (ö. 1606)
• 1638 - Go-Sai, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 111. İmparatoru (ö. 1685)
• 1774 - André Marie Constant Duméril, Fransız zoolog (ö. 1860)
• 1788 - Étienne Cabet, Fransız felsefeci, ütopik sosyalist ve kuramcı (ö. 1856)
• 1803 - Manuel Felipe de Tovar, Venezuelalı siyasetçi ve Devlet Başkanı (ö. 1866)
• 1814 - Hong Xiuquan, Taiping Ayaklanmasının önderi ve kısa süreli Taiping Tianguo devletinin hükümdarıdır (ö. 1864)
• 1823 - Sándor Petőfi, Macar şair (ö. 1849)
• 1854 - James George Frazer, İskoç insan bilimci, yazar ve halk bilimci (ö. 1941)
• 1863 - Pierre de Coubertin, Fransız pedagog, tarihçi ve sporcu (Olimpiyat Oyunları'nın kurucusu) (ö. 1937)
• 1864 - Alfred Stieglitz, Amerikalı fotoğrafçı (ö. 1946)
• 1879 - Edward Morgan Forster, İngiliz roman, öykü ve deneme yazarı (ö. 1970)
• 1879 - William Fox, Macar asıllı Amerikalı film yapımcısı (ö. 1952)
• 1887 - Wilhelm Canaris, Alman amiral ve Nazi Almanyası'nda Abwehr Başkanı (ö. 1945)
• 1891 - Charles Bickford, Amerikalı aktör (ö. 1967)
• 1893 - Behçet Uz, Türk doktor (ö. 1986)
• 1894 - Satyendra Nath Bose, Hint matematikçi ve fizikçi (ö. 1974)
• 1895 - John Edgar Hoover, Amerikalı kamu görevlisi ve ABD Federal Soruşturma Bürosu'nun (FBI) kurucusu (ö. 1972)
• 1900 - Xavier Cugat, İspanyol müzisyen ve orkestra şefi (ö. 1990)
• 1900 - Chiune Sugihara, Japon diplomat (ö. 1986)
• 1901 - Nizamettin Nazif Tepedelenlioğlu, Türk gazeteci ve yazar (ö. 1970)
• 1904 - Fazal İlahi Çaudhri, Pakistanlı siyasetçi (ö. 1982)
• 1906 - Hacı Ömer Sabancı, Türk iş insanı ve Sabancı Holding'in kurucusu (ö. 1966)
• 1908 - Avni Dilligil, Türk oyuncu ve yönetmen (ö. 1971)
• 1908 - Zeki Alpan, Türk sinema oyuncusu, senarist, yönetmen ve makyör (ö. 1992)
• 1911 - Necdet Kent, Türk diplomat (ö. 2002)
• 1912 - Kim Philby, Britanyalı istihbarat görevlisi (soğuk savaş döneminin en önemli çift taraflı casusu) (ö. 1988)
• 1912 - Nikiforos Vrettakos, Yunan şair ve yazar (ö. 1991)
• 1915 - İhsan Devrim, Türk tiyatro ve sinema sanatçısı (ö. 2010)
• 1916 - Danyal Topatan, Türk sinema sanatçısı (ö. 1975)
• 1917 - Fahri Erdinç, Türk edebiyatçı ve şair (ö. 1986)
• 1917 - Nezahat Tanyeri, Türk tiyatro ve sinema sanatçısı (ö. 1986)
• 1918 - Gündüz Kılıç, Türk futbolcu ve teknik direktör (Galatasaraylı futbolcu) (ö. 1980)
• 1919 - Carole Landis, Amerikalı film oyuncusudur (ö. 1948)
• 1919 - Sheila Mercier, İngiliz oyuncu (ö. 2019)
• 1919 - Jerome David Salinger, Amerikalı yazar (ö. 2010)
• 1919 - Rocky Graziano, Amerikalı boksör (ö. 1990)
• 1920 - Osvaldo Cavandoli, İtalyan karikatürist (ö. 2007)
• 1921 - César Baldaccini, bir Fransız heykeltıraştır (ö. 1998)
• 1921 - Regina Bianchi, İtalyan dizi ve sinema oyuncusu (ö. 2013)
• 1922 - Macide Tanır, Türk tiyatro oyuncusu (ö. 2013)
• 1923 - Valentina Cortese, İtalyan oyuncu (ö. 2019)
• 1924 - Francisco Macías Nguema, Ekvator Gineli siyasetçi (ö. 1979)
• 1926 - Süleyman Dilbirliği, Türk asker (ö. 2017)
• 1927 - Abdulbasit Abdussamed, Mısırlı Hâfız ve Kur'an kâri'si (ö. 1988)
• 1927 - Ahmet Kostarika, Türk sinema oyuncusu (ö. 1994)
• 1927 - Maurice Béjart, Fransız-İsviçreli dansçı, koreograf ve opera yönetmeni (ö. 2007)
• 1927 - Vernon L. Smith, Amerikalı ekonomist ve Nobel Ekonomi Ödülü sahibi
• 1928 - Abdüssettar İdhi, Pakistanlı hayırsever (ö. 2016)
• 1929 - Bedih Yoluk (Kazancı Bedih), Türk gazelhan (ö. 2004)
• 1929 - Metin Erksan, Türk film yönetmeni (ö. 2012)
• 1930 - Adonis, Suriyeli şair ve denemeci
• 1930 - Tahsin Saraç, Türk şair (ö. 1989)
• 1930 - Nermin Özses, Rum asıllı Türk tiyatro ve sinema oyuncusu (ö. 1987)
• 1932 - Kenneth Kitchen, Britanyalı Mısır bilimci (ö. 2025)
• 1932 - Leman Çıdamlı, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (ö. 2012)
• 1932 - Suat Yalaz, Türk karikatürist, çizer, çizgi romancı, film yönetmeni, senarist ve film yapımcısı (ö. 2020)
• 1933 - James Hormel, Amerikalı siyasetçi, hayırsever (ö. 2021)
• 1933 - Joe Orton, İngiliz oyun yazarı, yazar (ö. 1967)
• 1933 - Sabiha Tansuğ, Türk halkbilimci ve koleksiyoner (ö. 2023)
• 1934 - Ergun Kağıtçıbaşı, Türk hukukçu ve iş insanı (ö. 2025)
• 1934 - Lahdar İbrahimi, Cezayirli diplomat ve eski dışişleri bakanı
• 1936 - Ahmet Suat Özyazıcı, Türk eski futbolcu ve teknik direktör (ö. 2023)
• 1937 - Nuri Sesigüzel, Türk ses sanatçısı ve sinema oyuncusu (ö. 2023)
• 1938 - Halit Akçatepe, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (ö. 2017)
• 1938 - Shoji Ueda, Japon görüntü yönetmeni (ö. 2025)
• 1938 - Frank Langella, Amerikalı oyuncu
• 1938 - Halis Toprak, Türk iş insanı ve Toprak Holding kurucusu (ö. 2016)
• 1938 - Niyazi Gökdere, Türk oyuncu (ö. 1999)
• 1939 - Michèle Mercier, Fransız sinema oyuncusu
• 1939 - Gül Yalaz, Türk sinema ve dizi oyuncusu (ö. 2013)
• 1941 - Ayşe Şasa, Türk senarist ve yazar (ö. 2014)
• 1941 - Abdurrahman Hacı Ahmedi, İranlı Kürt lider (PJAK kurucu lideri) (ö. 2025)
• 1942 - Alassane Ouattara, Fildişi Sahili Devlet Başkanı olan bir Fildişili politikacı
• 1942 - Cevat Yurdakul, Türk polis (ö. 1979)
• 1942 - Nevzat Güzelırmak, Türk eski millî futbolcu, teknik direktör (ö. 2020)
• 1944 - İsmet Vildan Alptekin, Türk bilim insanı
• 1944 - Zaferullah Han Cemali, Pakistanlı siyasetçi ve spor yöneticisi (ö. 2020)
• 1944 - Ömer el-Beşir, Sudanlı asker ve siyasetçi
• 1944 - Uğurtan Sayıner, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (ö. 2021)
• 1945 - Palavalasa Rajasekharam, Hint siyasetçi (ö. 2025)
• 1945 - Jacky Ickx, Belçikalı eski yarış pilotu
• 1946 - Birsen Ayda, Türk sinema oyuncusu (ö. 2011)
• 1946 - Roberto Rivelino, eski Brezilyalı millî futbolcu
• 1948 - Devlet Bahçeli, Türk ekonomist, siyasetçi ve MHP Genel Başkanı

• Devlet Bahçeli

   

• Madde
• Tartışma
• Oku
• Değiştir
• Kaynağı değiştir
• Geçmişi gör

• Araçlar

   

•  
•  
•  
•  
•  
•  
•  
•  
•  
•  
•  
•  
•  
•  
•  
•  
•  

• Görünüm

   gizle

  Metin

• Küçük

  Standart

  Büyük

• Genişlik

• Standart

  Geniş

• Renk (beta)

• Otomatik

  Açık

  Koyu

• Vikipedi, özgür ansiklopedi

  Dr.
  Devlet Bahçeli 2022'de Bahçeli Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı
  Geçici Görev süresi
  2 Haziran 2023 - 7 Haziran 2023 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Yerine geldiği Mustafa Şentop Yerine gelen Numan Kurtulmuş 36. Türkiye Cumhuriyeti Başbakan Yardımcısı Görev süresi
  28 Mayısıs 1999 - 18 Kasım 2002 Başbakan Bülent Ecevit Yerine geldiği Hüsamettin Özkan
  Hikmet Uluğbay Yerine gelen Abdüllatif Şener
  Mehmet Ali Şahin
  Ertuğrul Yalçınbayır 2. Milliyetçi Hareket Partisi
  Genel Başkanı Görevde Makama geliş
  6 Temmuz 1997
  (28 yıl, 179 gün) Yerine geldiği Alparslan Türkeş Türkiye Büyük Millet Meclisi
  21, 23, 24, 25, 26, 27 ve 28. Dönem Milletvekili Görevde Makama geliş
  23 Temmuz 2007 Seçim bölgesi 2007 - Osmaniye
  2011 - Osmaniye
  Haziran 2015 - Osmaniye
  Kasım 2015 - Osmaniye
  2018 - Osmaniye
  2023 - Osmaniye Görev süresi
  2 Mayısıs 1999 - 1 Ekim 2002 Seçim bölgesi 1999 - Osmaniye Kişisel bilgiler Doğum 1 Ocak 1948 (78 yaşında)
  Bahçe, Osmaniye, Türkiye Milliyeti Türk Partisi  Milliyetçi Çalışma Partisi (1987-1993)
   Milliyetçi Hareket Partisi (1993-günümüz) Diğer siyasi
  bağlantıları Cumhur İttifakı (2018-günümüz) Yaşadığı yer Mebusevleri, Çankaya, Ankara[1]

  (?-2009)
  Beytepe, Çankaya, Ankara[2]
  (2009-günümüz)

  Bitirdiği okul İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Ankara Mesleği Ekonomist · Akademisyen · Siyasetçi Dini İslam İmzası Resmî site devletbahceli.com.tr Takma adı Devlet Baba[3]

  Türkmen Beyi[4]

  Devlet Bahçeli (d. 1 Ocak 1948, Osmaniye),[5] [6]1997'den beri Milliyetçi Hareket Partisi'nin Genel Başkanı olan Türk akademisyen,[7] ekonomist ve siyasetçidir. 1999 ile 2002 yılları arasında Bülent Ecevit tarafından kurulan koalisyon hükûmetinde Başbakan Yardımcısı olarak yer aldı. 2000'de koalisyon ortaklarıyla birlikte Rahşan Affı'nı çıkardı. 22 Ekim 2024'te yaptığı çağrıyla başlayan, PKK'nın feshine yol açan Barış Süreci'nin mimarı olarak görülmektedir.[8][9]

  Siyasete girmeden önce Bahçeli, Gazi Üniversitesi'nde ekonomi alanında akademisyen olarak çalıştı ve Türk tarihi ve dış politikalarıyla ilgili çalışmalar yaptı. Ülkü Ocakları'nın kurucularından olan Bahçeli, Alparslan Türkeş'in ölümünden sonra düzenlenen ilk kongrede MHP Genel Başkanı seçildi. İlk kez 1999 genel seçimlerinde Osmaniye milletvekili olarak TBMM'ye girdi. 1999 ile 2002 yılları arasında DSP-MHP-ANAP koalisyonunda başbakan yardımcısı olarak yer aldı ve hükûmeti düşürdü. Partisinin 2002 genel seçimlerinde %10'luk seçim barajının altında kalması üzerine genel başkanlık görevinden istifa etti, ancak 2003 kongresinde yeniden genel başkan seçildi. Bahçeli, 2007 yılında yeniden milletvekili seçildiğinden beri TBMM'de görev yapmaktadır.

  Bahçeli ve partisi, Kasım 2015'teki genel seçimlerde %4,39 oy kaybederek %11,90 oy aldı. Seçimden sonra parti yönetimi, olağanüstü kurultay talep etti, ancak reddedildi. Parti içindeki muhalifler, Ankara 12. Sulh Mahkemesi'nde iptal davası açtı, 19 Haziran 2016'da kurultay düzenlendi ve parti tüzüğü değiştirilerek olağanüstü kurultaylarda genel başkanlık seçiminin yapılması engellendi. Ancak Yargıtay'ın kararıyla birlikte bu değişiklikler durduruldu. Parti içindeki karışıklıklar, Meral Akşener'in 2017'de İYİ Parti'yi kurmasıyla sonuçlandı. Bu döneme kadar Recep Tayyip Erdoğan'ın sert bir eleştirmeni olan Bahçeli, parti içindeki krizden sonra Erdoğan ile yakınlaştı.

  2018 ve 2021 kongrelerinde yeniden MHP genel başkanı seçilen Bahçeli,[10][11] 2018 genel seçimleri için Adalet ve Kalkınma Partisi ile Cumhur İttifakı adı altında bir seçim ittifakı kurdu. Bu ittifakı 2019 yerel seçimlerinde de sürdürdü.[12][13] Günümüzde Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın kabinesini TBMM'de güvenoyu ve arz ile desteklemektedir. Bahçeli, Türk siyasetinde kral yapıcı olarak tanımlanmaktadır.[14] 2023 genel seçimlerine Cumhur İttifakı üyesi olarak girdi ve TBMM'ye 50 milletvekili soktu. Bahçeli, 22 Ekim 2024'te PKK kurucusu Abdullah Öcalan'ın umut hakkından yararlanıp serbest bırakılmasını ve TBMM'de DEM Parti kürsüsünden konuşma yapmasını isteyerek, resmen Barış Süreci'ni başlattı.[15] Daha önce idam edilmesini istediği Öcalan'dan "kurucu önder" olarak bahsetti.[16] TBMM'de "Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu"nun kurulmasına öncülük etti ve 24 Kasım 2025'te partisinin, AK Parti ve DEM Parti heyetleriyle birlikte İmralı Adası'nda Abdullah Öcalan'ı ziyaret etmesini sağladı.

  Yaşamı

  Devlet Bahçeli, 1 Ocak 1948 tarihinde Osmaniye'nin Bahçe ilçesinde doğdu. Babası Salih Bahçeli, Osmaniye'nin tanınmış çiftçi ve tüccarlarındandır. Annesinin adı Samiye'dir.[17] "Fettahoğulları" olarak bilinen geniş ve köklü bir Türkmen sülâlesine mensup olan Bahçeli, ailesinin 4 çocuğundan biridir. Babasının ilk evliliğinden olan 2 kardeşi vardır.[18] Sol görüşlü bir ailede yetişen Bahçeli'nin babası, Cumhuriyet Halk Partisi taraftarı ve İsmet İnönü hayranıydı.[19][20][21][22]

  İlk öğrenimini memleketi Osmaniye'de 7 Ocak İlkokulu'nda tamamladı. Ortaokulu kendisinden üç yaş büyük Servet adındaki ağabeyiyle Adana'da Özel Çukurova Koleji'nde yatılı olarak okudu. Lise eğitimi için İstanbul'a akrabalarının yanına gitti ve Emirgan Akgün Koleji'ne yazıldı, lise ikinci sınıfta Etiler'deki Özel Ata Koleji'ne geçti ve lise diplomasını da yine bu okuldan aldı. 1967 yılında Ankara İktisadî ve Ticarî İlimler Akademisi'ni kazandı ve Dış Ticaret Bölümü'nü 1971'de bitirerek mezun oldu.

  Akademik kariyeri

  Bahçeli lisans eğitimini tamamladıktan sonra, 1972 yılında Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi ve bu akademiye bağlı yüksek okullarda iktisat bölümünde asistan olarak görev aldı. Bir yandan iktisat anabilim dalında yüksek lisans öğrenimi görüp asistanlık yaparken, aynı zamanda Ülkücü Maliyeciler ve İktisatçılar Derneği'nin (ÜMİD-BİR) kurucularından ve genel başkanlarından olmuştur. Ayrıca Üniversite Akademi ve Yüksekokulları Asistanlığı Derneği'nin (ÜNAY) kurucu üyeliğini ve dernek başkanlığını üstlenmiştir. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nden iktisat doktoru unvanı aldı ve aynı üniversitenin İktisadi ve İdarî Bilimler Fakültesi'nin iktisat politikası ana bilim dalında 1987 yılına kadar öğretim üyeliği görevini sürdürdü. Dr. Bahçeli yine bu süre içerisinde Türkiye ve Dünya ekonomisi, Türk tarihi ve dış politika konularıyla ilgilendi ve bu alanlarda çalışmalar yaptı.[23] Kemal Kılıçdaroğlu ile Gazi Üniversitesi'nde sınıf arkadaşıdır.

  Erken siyasi kariyeri

  Bahçeli, gençlik dönemlerinde Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi Genel Başkanı Alparslan Türkeş'in seminerlerine gitmeye başladı. 1967 yılında Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi'nde öğrenci iken Ülkü Ocakları kurucusu ve yöneticisi olarak görev aldı.[24] 1970-1971 yıllarında Millî Türk Talebe Birliği'nin Genel Sekreterliği'ni yaptı. Bir yandan aktif olarak siyasi faaliyetleri yürütürken diğer yandan da akademik çalışmalarını devam ettirdi.[23]

  1980 Darbesi'nden sonra cezaevine giren Milliyetçi Hareket Partisi ve Ülkücü kuruluşların yöneticileri ile mensuplarının davalarının her platformda savunulmasına dair çalışmalarda bulundu. MHP Genel Başkanı Alparslan Türkeş tarafından göreve çağrılması üzerine, 17 Nisan 1987 tarihinde üniversitesindeki öğretim üyeliği görevinden istifa eden Bahçeli, 19 Nisan 1987 tarihinde yapılan Milliyetçi Çalışma Partisi (MÇP) Büyük Kurultayı'nda parti yönetimine seçildi ve Genel Sekreterlik görevine getirildi. MÇP ve MHP'nin yönetim kadrolarındaki görevi uzun yıllardır sürdüren Bahçeli, çeşitli zamanlarda Genel Sekreterlik, Genel Başkan Yardımcılığı, Merkez Yürütme Kurulu Üyeliği, Merkez Karar Kurulu Üyeliği ve Genel Başkan Başdanışmanlığı görevlerinde bulundu.[25]

  MHP Genel Başkanlığı (1997-günümüz)

  MHP Genel Başkanı seçilmesi

  Ana madde: 1997 Milliyetçi Hareket Partisi Olağanüstü Kongresi

  Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Alparslan Türkeş'in 4 Nisan 1997'de geçirdiği kalp krizi sonucu Ankara'da ölümünün ardından Bahçeli, 18 Mayısıs 1997 tarihinde gerçekleştirilen 1997 Milliyetçi Hareket Partisi Olağanüstü Kongresi'nde Genel Başkanlık için Alparslan Türkeş'in oğlu Tuğrul Türkeş ile yarıştı. İlk turda Türkeş 412, Bahçeli 359, Ramiz Ongun 231, Enis Öksüz 104, Muharrem Şemsek 80 ve İbrahim Çiftçi 13 oy aldı. Kurultayın ilerleyen saatlerinde Türkeş dışındaki tüm adaylar Bahçeli lehine adaylıktan çekildi ve ülkücüler arasında çıkan kavga sonucu kongre ertelendi. 6 Temmuz 1997 tarihinde gerçekleştirilen olağanüstü kongrede Tuğrul Türkeş ile Devlet Bahçeli arasında yapılan iki adaylı seçimde Bahçeli, 1193 delegeden 697 oy alarak yeni Genel Başkan seçildi. Türkeş 487 oy alarak ikinci sırada kaldı.[26][27]

  Seçimler

  Genel Başkanlığı sırasında partisi 1999 genel seçimlerinde %8,18 olan oy oranını %17,98'e çıkararak tarihindeki en yüksek oy oranını aldı ve ikinci parti oldu.[28] Seçimlerin ardından hiçbir partinin tek başına iktidar olmak için gereken sandalye sayısına ulaşamaması üzerine Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'den hükûmet kurma görevi alan Bülent Ecevit başkanlığında DSP, MHP ve ANAP ile 28 Mayısıs 1999 tarihinde kurulan Koalisyon Hükûmetinde Başbakan Yardımcısı olarak yer aldı. Böylece MHP 21 yıl sonra ilk kez hükûmete girdi. 5 Kasım 2000 tarihinde gerçekleştirilen ve 1.301 delegenin oy kullandığı olağan kongrede 1.283 oy alarak tekrar Genel Başkan seçildi.[29] Bu dönemde, çıkması konuşulan affı destekledi ve savundu. 22 Aralık 2000'de Rahşan Affı çıkarıldı.[30] Başbakan yardımcılığı görevini 18 Kasım 2002 tarihine kadar sürdürdü.

  

  Devlet Bahçeli Kocaeli'de halka sesleniyor.

  2002 genel seçimleri için yapılan anketler MHP'nin baraj altında kalma tehlikesi olduğunu işaret etti.[31] Bahçeli'nin 29 Eylül 2002 tarihinde seçim beyannamesi tanıtım toplantısında yapmış olduğu konuşmada seçim vaatlerinin arasında ekonomi alanında yaşanan sıkıntıların aşılması da yer aldı.[32] Seçimlerde partisi MHP'nin oyu %9,62 oranında düşerek %8,36'ya geriledi ve baraj altında kaldı.[33][34] Devlet Bahçeli, seçimlerin ardından yaptığı açıklamada "Başarısızlığın tek sorumlusuyum." açıklamasını yaparak genel başkanlık görevinden istifa etti.[35] 12 Ekim 2003 tarihinde yapılan kongrede MHP genel başkanlığı için Ramiz Ongun, Koray Aydın ve Aytekin Yıldırım ile yarıştı. 1180 delegenin oy kullandığı kongrede 688 oy alarak yeniden genel başkan seçildi, Ramiz Ongun 300 oy alarak ikinci sırada kaldı.[36]

  Bahçeli, 19 Kasım 2006 tarihinde yapılan kongrede 1139 delegenin oy kullandığı kongrede 1127 oy alarak yeniden MHP Genel Başkanı seçildi.[37] 2007 genel seçimlerinde partisi oyunu %5,91 oranında artırarak %14,27 oy aldı.[38] 2011 genel seçimleri için yapılan anketlerin çoğu MHP'nin oy oranının düşeceğini işaret etti. Bahçeli'nin seçim vaatleri arasında her yıl %7 büyüme olması ve seçim kanununun tekrar gözden geçirilmesi yer aldı.[39] Seçimde MHP'nin oy oranı %1,26 düşerek %13,01'e geriledi.[40] Bahçeli, 4 Kasım 2012 ve 21 Mart 2015 tarihlerindeki kongrelerde tekrar genel başkan seçildi.[41]

  

  Devlet Bahçeli (2015)

  Genel başkanlığını yaptığı MHP'nin Haziran 2015 genel seçimleri için kullandığı seçim kampanyasının sloganı “Bizimle yürü Türkiye!” şeklinde oldu.[42] Seçim vaatleri arasında asgarî ücretin 1400 TL yapılacağı, emekliye yılda iki kez 1400 TL ikramiye verileceği ve terörün kökünün kazınacağına yer verildi.[43] Seçimde partisi oyunu %3,28 oranında artırarak %16,29'a getirdi. Seçim sonrası yaptığı değerlendirmede şöyle konuştu:

  

  Bahçeli, Haziran 2015 Türkiye Genel Seçimleri Beyannamesini açıklarken.

  "Birinci koalisyon, başlangıcından bu yana birliktelikleri devam eden AKP ile HDP arasında olması lazımdır. İkinci bir koalisyon modeli olarak AKP, CHP ve HDP'yi bir araya getirebilirsiniz. Böyle bir yapılanma içinde MHP, şerefi ve haysiyetiyle, ilkeli ve dürüst davranışıyla, politikalarıyla, çok güzel ve Meclis'te denetimi esas alan bir ana muhalefet partisi görevini üstlenmeye de hazırdır"[44]

  MHP Kasım 2015 Türkiye genel seçimleri seçim kampanyası için "Sen bilirsin Türkiye!" sloganını kullandı.[45] Seçim vaatleri arasında evi olmayan ailelere 250 lira kira yardımı yapılacağı ve muhtaç ailelere hilal kart verileceğine yer verildi.[46][47] MHP seçimde %4,39 oy kaybederek %11,90 oy oranına geriledi.

  Kurultay süreci

  Kasım 2015 genel seçimlerinin ardından sosyal medya'da çeşitli hesaplar tarafından Bahçeli'nin genel başkanlık görevinden istifa edeceği iddiaları ortaya atıldı.[48][49] Fakat Bahçeli'nin medya ve iletişimden sorumlu danışmanı Metin Özkan, "Asla istifa yok! Yola devam!" sözleriyle istifa iddialarını yalanladı.[50] Bahçeli, yaptığı yazılı açıklamada istifa iddialarını değerlendirerek, "Partimizin tüm organları görevinin başındadır. MHP ilkelerinden ödün vermeden yolunda yürüyecektir" dedi.[51]

  MHP'de 547 delege olağanüstü kurultay taleplerini MHP Genel Merkezi'ne iletti.[52] MHP eski milletvekili Meral Akşener, açtığı davayı kazanarak ihraç edildiği MHP'ye geri dönen Sinan Oğan ve Koray Aydın kurultay çağrısında bulundu ve genel başkan adayı olduklarını açıkladılar. Fakat Bahçeli kurultay çağrılarını reddederek kurultay tarihi olarak 18 Mart 2018 tarihini işaret etti.[53] 547 imzayı MHP Genel Merkezi'ne teslim eden muhalifler, bir Kurultay Çağrı Heyeti oluşturdular. Taleplerine karşılık verilmediği gerekçesi ve partinin olağanüstü kurultaya götürülmesi talebiyle dava açıldı.[54] Parti yönetimi, karar vermek için mahkemeden süre istedi.[53] Mahkeme, MHP'de olağanüstü kongre kararı yapılması yönünde karara vardı ve Yargıtay bu kararı oy birliğiyle onayladı.[55]

  

  Devlet Bahçeli Aksaray'da coşkulu kalabalığa hitap ediyor (25 Mart 2014)

  Bahçeli’ye karşı genel başkanlığını ilan eden 6 muhalif adayın katılımıyla 19 Haziran 2016 tarihinde MHP’nin 6. Olağanüstü Büyük Kongresi toplandı. Tüzük kurultayı olarak tanımlanan kongrede, genel merkez aksini iddia etse de kurultay toplanma sayısına ulaşıldığı noter huzurunda teyit edildi. Kongrede kabul edilen değişiklik önerileriyle parti tüzüğündeki 13 madde yenilendi. Değişikliklerle birlikte parti tüzüğündeki ‘olağanüstü kurultaylarda genel başkan seçimi yapılmasını’ engelleyen madde ‘seçim yapılabilir’ şeklinde değiştirildi.[56] Fakat Yargıtay’ın kararıyla 19 Haziran’da yapılan tüzük kurultayının yürütmesi, 3. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından durduruldu.[57] Yargıtay'ın bu kararı sonrasında Akşener, seçimli olağanüstü kongre talebinin reddedilmesi ile ilgili olarak 'tam kanunsuzluk' talebiyle Yüksek Seçim Kurulu'na (YSK) şikayette bulundu.[58] Fakat YSK, Çankaya Seçim Kurulu'nun "MHP'de kongre yapılamaz" kararına Akşener'in yaptığı itirazı reddetti.[59] MHP Genel Merkezi'nin, 10 Temmuz'da yapılacak kongreyi yapmaktan vazgeçtiğine dair dilekçesi nedeniyle bu kararın alındığı belirtildi.[60] MHP'li muhalifler basına kapalı gerçekleşen toplantı sonrası yapılan açıklamada, 4 genel başkan adayı, ortak hareket edeceklerini, en kısa sürede kurultayı toplayacaklarını söyledi.[61] Bahçeli "10 Temmuz bizim için amaç ve anlamını yitirmiştir. Artık önümüze bakacağız, oyalanmayacağız. 18 Mart 2018’de Olağan Büyük Kurultayımızı kardeşlik ve ülküdaşlık hukuku içinde yapacağız" açıklamasını yaptı.[62][63][64]

  Meral Akşener, Yusuf Halaçoğlu ve Ümit Özdağ gibi isimler MHP Disiplin Kurulunun kararıyla partiden ihraç edildi.[65][66][67] Ayrılan bu isimler Meral Akşener önderliğinde 25 Ekim 2017 tarihinde İYİ Parti'yi kurdular.[68] 18 Mart 2018 tarihinde gerçekleşen MHP 12. Olağan Kongresinde tekrar genel başkan seçilmiştir.[11]

  Cumhur İttifakı (2018-günümüz)

  20 Şubat 2018 tarihinde Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) ve MHP ortaklığında Cumhur İttifakı adında bir seçim ittifakı kurulmuştur. 14 Mart 2018'de siyasi partilerin seçimlerde ittifak yapabilmesini sağlayan kanun Türkiye Büyük Millet Meclisinde (TBMM) kabul edildi. Seçim barajında ittifakın oylarının toplamının geçmesinin yeterli sayılacağı ittifak kanunu ile siyasi partilerin seçimlerde başka siyasi partileri desteklemesini yasaklayan hüküm kaldırıldı. Cumhur İttifakına Büyük Birlik Partisi de katılmıştır.[69][70]

  Bahçeli'nin genel başkanlığını yaptığı MHP, 16 Nisan 2017 referandumundan sonra yapılan ilk seçim olan 2018 Türkiye genel seçimlerine Cumhur İttifakı ile katılmıştır. Bahçeli seçimlerde MHP'nin cumhurbaşkanı adayı çıkarmayacağını, Recep Tayyip Erdoğan'ı destekleyeceklerini ifade etti.[71] Erdoğan 2018 seçimlerinde %52,6 oy alarak cumhurbaşkanı seçilmiştir.[72] MHP %11,10 oy alarak 49 milletvekili meclise girmiş, Cumhur ittifakı toplamda %53,66 oy almıştır.[73]

  2018 genel seçimleri sonrası Erdoğan'ı tebrik etmiş, MHP'nin tarihî bir başarıya imza attığını beyan etmiştir.[74]

  2019 yerel seçimlerinde MHP tekrar Cumhur İttifakı çatısı altında seçime girmiştir. MHP; İstanbul, Ankara ve İzmir'de aday göstermeme kararı almış, AK Parti'nin göstereceği adayları desteklemiştir. Erdoğan MHP'nin bu hamlesini 'jest olarak gördüğünü ve karşılık vereceklerini ifade etmiştir. AK Parti de Adana, Mersin, Manisa, Kırklareli ve Osmaniye'de belediye başkan adayı göstermemiştir.[75] Partisi ittifak yapmadığı Amasya, Kastamonu, Kütahya, Çankırı, Erzincan, Bayburt, Bartın ve Karabük illerinde belediye başkanlıklarını kazanmıştır.

  Bahçeli, 11 Aralık 2021 tarihinde Alparslan Türkeş'in fikir ve hizmetlerinin doğru anlaşılması ve anlatılmasını sağlamak amacıyla Türkiye Alparslan Türkeş Siyaset Akademisi Vakfının (TATSAV) kurulduğunu duyurdu.[76]

  2024 Barış Süreci

  Ana madde: Barış Süreci

  22 Ekim 2024 tarihinde Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli, PKK'nın kurucusu Abdullah Öcalan'ın umut hakkından yararlanıp serbest bırakılmasını, TBMM'de PKK'ya silah bırakma çağrısı yapmasını istedi ve Barış Süreci'ni fiilen başlattı.[77] Bahçeli, Öcalan'dan "kurucu önder" olarak bahsetti. Ayrıca bir Kürt, bir Alevi Cumhurbaşkanı yardımcısı istediğini söyledi.[78] TBMM'de "Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu"nun kurulmasına öncülük etti ve Milliyetçi Hareket Partisi'nin de, DEM Parti ve AK Parti ile birlikte İmralı Adası'nda tutulan Abdullah Öcalan'ı ziyaret edecek heyette yer alacağını açıkladı.

  Seçimler tarihi

  Ana madde: Devlet Bahçeli'nin seçimler tarihi

  

  Ankara mitingi sırasında Bahçeli.

  Devlet Bahçeli Milliyetçi Hareket Partisi genel başkanı seçilmesinden 2 yıl sonra yapılan 1999 genel seçimlerinde ilk defa MHP Osmaniye milletvekili olarak meclise girdi. 2002 genel seçimlerinde MHP Osmaniye milletvekili adayı oldu fakat partisi baraj altında kalınca meclise giremedi.

  2007 genel seçimlerinde tekrar meclise giren Bahçeli, sırasıyla 2011, Haziran 2015 ve Kasım 2015, 2018 ve son olarak 2023 genel seçimlerinde de MHP Osmaniye milletvekili olarak meclise girdi.

  Seçim Bahçeli'nin katılımı Parti Oy sayısı Oy oranı(%) Sonuç Harita 1999 Türkiye genel seçimleri Osmaniye milletvekili adayı Milliyetçi Hareket Partisi 80.738 40,95 Parti 1. sırada çıktı ve seçildi   2002 Türkiye genel seçimleri Osmaniye milletvekili adayı Milliyetçi Hareket Partisi 58.622 29,19 Partisi baraj altında kaldı ve seçilemedi   2007 Türkiye genel seçimleri Osmaniye milletvekili adayı Milliyetçi Hareket Partisi 99.017 45,02 Parti 1. sırada çıktı ve seçildi   2011 Türkiye genel seçimleri Osmaniye milletvekili adayı Milliyetçi Hareket Partisi 110.708 41,22 Osmaniye milletvekili seçildi   Haziran 2015 Türkiye genel seçimleri Osmaniye milletvekili adayı Milliyetçi Hareket Partisi 115,588 40,4 Partisi 1. sırada çıktı ve seçildi Kasım 2015 Türkiye genel seçimleri Osmaniye milletvekili adayı Milliyetçi Hareket Partisi 98.737 33,8 Osmaniye milletvekili seçildi 2018 Türkiye genel seçimleri Osmaniye milletvekili adayı Milliyetçi Hareket Partisi 98.993 33,7 Osmaniye milletvekili seçildi 2023 Türkiye genel seçimleri Osmaniye milletvekili adayı Milliyetçi Hareket Partisi 96.412 29,05 Osmaniye milletvekili seçildi  

  Olaylar

  2016 Türkiye askerî darbe girişimi

  

  Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz.

  Tazminat

  6 Şubat 2010 tarihinde Recep Tayyip Erdoğan ve Adalet ve Kalkınma Partisi tarafınca, TBMM genel kurulunda Erdoğan'a yönelik "kişilik hakları ile parti tüzel kişiliğine saldırıda bulunulduğu" iddiasıyla Bahçeli aleyhinde 50 bin TL'lik manevi tazminat davası açılmıştır. Dava dilekçesinde Bahçeli'nin; "Türkiye'yi bölmeye çalışmak, etnik bölücülük konusunda sicil sahibi olmak, Türkiye'yi ayrıştırma ve bölme projelerini İmralı, Kandil ve Barzani'nin desteğiyle hayata geçirmek için çalışmak, İmralı canisi ile rol paylaşmak, iş birliği içinde olmak, kol kola girmek, aynı çizgide olmak; kimliksiz ve kişiliksiz siyasetin temsilcisi olmak, hayasızlık, ahlaksızlık, namussuzluk, edepsizlik; çürümüş bir zihniyete sahip olarak, etrafa mide bulandıran koku yaymak, ahlak bunalımına girmek, ahlaki ve vicdani bütün ölçülerini kaybetmek, seviye ve seviyesizlik ölçüleriyle tarif edilemeyecek bir çukura düşmek, utanç verici bir kişi olmak, teröristleri kucaklamak, alçaklık, yalancılık, riyakarlık, yalanlarla Türk milletine hakaret etmek" gibi ifadeleri ve sözleriyle[79] Erdoğan ve Adalet ve Kalkınma Partisi'ni itham ettiği kaydedildi. Ankara 13. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülen davada, her davacı için 10 bin TL olmak üzere toplam 20 bin TL manevi tazminat cezasının ödenmesine karar verilmiştir.[80][81]

  Mal varlığı

  Bahçeli'nin 1999 yılında yayınlanan mal varlığında; 303 metrekare kagir mağaza, 100 metrekare kagir mağaza, Toplam 8659 metrekare 8 adet arsa, 15404 metrekare arsanın 1/3 hissesi, 1071 metrekare arsanın 1/3 hissesi, 375 dönüm tarlanın 1/3 hissesi, 8.000 metrekare arsanın 1/4 hissesi, 3435 metrekare arsa, 60 metrekare yazlık kooperatif evi, Toplam 6583 metrekare 4 adet arsa, 165 metrekare apartman dairesi ve 385 bin TL nakit paraya sahip olduğu açıklanmıştır.[82] Bahçeli, aldığı milletvekili maaşını Mehmetçik Vakfı'na bağışlamaktadır.[83][84]

  Siyasi ve toplumsal alanlardaki görüşleri

  Yeni anayasa ve Başkanlık sistemi

  Bahçeli, başkanlık sistemi önerisi olması ve anayasanın ilk dört maddesinin değiştirilmek istenmesi durumunda yeni anayasa hazırlığına olumlu bakmayacağını belirtmiştir.[85]

  Devlet Bahçeli, partisinin parlamenter sistemden yana olduğunu fakat Başkanlık sisteminin referanduma götürülmesinde herhangi bir sakınca duymadığını bildirdi.[86] Başbakan Binali Yıldırım, Türkiye'nin fiili durumu hukukî durum haline getirmek mecburiyetinde olduğunu ve Başkanlık sistemini içeren anayasa teklifini kısa süre içerisinde Türkiye Büyük Millet Meclisine getireceklerini belirtti.[87]

  4 Mayısıs 2021 tarihinde yaptığı bir açıklamada Bahçeli, Cumhuriyetin 100. yılına özel 100 maddeden oluşan yeni anayasa önerilerinin tamamlandığını ifade etmiştir. Anayasa taslaklarında yürürlükte olan anayasanın ilk 5 maddesinin korunduğunu beyan etmiştir. Yeni bir anayasa hazırlanmasının gerekli olduğunu savunmuştur.[88][89]

  2016 Türkiye askerî darbe girişimi

  Ana madde: 2016 Türkiye askerî darbe girişimi

  15-16 Temmuz 2016 tarihleri arasında kendilerini "Yurtta Sulh Konseyi" olarak adlandıran bir grup asker tarafından askeri darbe girişimi gerçekleştirildi. Darbe girişimi sırasında parti yöneticileri ile Genel Merkez Binasında olan Bahçeli, yaptığı ilk açıklamada bu girişimin kabul edilemez olduğunu bildirdi.[90] Darbe girişiminin ardından olağanüstü toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisinde yaptığı konuşmada millî iradenin çok ağır saldırı ve suikasta uğradığını ve hükûmetin yanında olduğunu savunmuştur.[91][92][93][94][95] Darbe girişiminin ardından Türkiye'de 3 ay süreyle Olağanüstü Hal kararını doğru bulduğunu ve desteklediğini açıkladı.[96][97]

  Dış Siyaset

  Amerika Birleşik Devletleri

  2020 Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçimleriyle ilgili Bahçeli adaylarla alakalı bir tercihlerinin olmadığını ifade etmiştir. Seçimin ABD'nin iç siyaseti olduğunu ifade ederek ABD seçmenlerinin tercihlerine saygı duyduğunu belirtmiştir. Türkiye'den seçimle ilgili taraf tutanları eleştirmiştir. Bu seçim ile dünya barışı ve uluslararası kararlılık açısından ümit verici bir dönemin başlamasını dilemiştir. Dostluk ve müttefiklik esasına dayanan bir ilişkiden iki ülkenin de kazançlı çıkacağını savunmuştur.[98]

  ABD Başkanı Joe Biden'ın 1915 olaylarını soykırım olarak ifade etmesiyle ilgili Bahçeli, bu açıklamanın hükümsüz olduğunu söylemiş, siyasi ahlaksızlık ve akılsız olarak nitelemiştir. Bu şekilde açıklamaların hiç kimseye yararı olmayacağını savunmuştur ve Biden'ı kınamıştır.[99]

  Avrupa Birliği

  Bahçeli, Türkiye'nin ne Avrupa Birliği ne de Şangay Beşlisi ile işbirliği yapması gerektiğini söylemiştir. Türk Birliği hedefinde olduklarını ifade etmiştir. Türkiye'nin Avrupa Birliği üyelik sürecinin "tadı tuzu kalmadığını", Türkiye'nin kendi geleceğini çizecek kudrette olduğunu beyan etmiştir.[100]

  Ermenistan

  Azerbaycan ve Ermenistan arasında yaşanan 2020 Dağlık Karabağ Savaşıyla ilgili Bahçeli, Azerbaycan'a saldıran Ermenistan'ın uluslararası hukuku ihlal ve inkâr ettiğini, insanlık suçu işlediğini savunmuştur. "Ermenistan devleti bir kez daha zulüm saçan yüzünü göstermiştir." diyen Bahçeli, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nin Azerbaycan'a katılmasının tarihî ve bir zorunluluk, hayat memat meselesi olduğunu beyan etmiştir. Güney Kafkasya'da barış ve istikrarın tek muhalifinin Ermenistan olduğunu savunmuştur. Türkiye'nin her zaman Azerbaycan'a destek olacağını söylemiştir.[101][102][103]

  İsrail ve Filistin

  Bahçeli İsrail-Filistin çatışmasıyla ilgili İsrail'in Filistin'e karşı insanlık suçu işlediğini savunmuş, "Uluslararası Mahkemelerin İsrail'den hesap sorması gerektiğini" beyan etmiştir.[104]

  Abdullah Öcalan'ın tecridi

  Ana madde: Abdullah Öcalan'ın hapsedilmesi

  Bahçeli, Ekim 2024'te yaptığı bir konuşmada, Öcalan'ın tecridinin kaldırılması durumunda TBMM'de DEM Parti grup toplantısında konuşma yapabileceğini ve örgütün lağvedildiğini ilan edebileceğini belirtmiştir. Bu açıklamalar, yeni bir çözüm süreci tartışmalarını başlatmış ve siyasi liderlerden çeşitli tepkiler almıştır.[105][106]

  12 Eylül 1980 Askerî darbesi

  Bahçeli 12 Eylül Askerî Darbesini cinayet, zillet, hezimet, zulüm, rezalet olarak tanımlamış; bu darbede rolü olanları zalim olarak nitelemiştir. Halk ve devlet arasındaki bağları zayıflattığını söylemiş, Türkiye'nin on yıllarını çaldığını beyan etmiştir. Her darbe, muhtıra ve kalkışmaya da karşı olduğunu ifade etmiştir.[107]

  Sosyal medya

  Sosyal medyanın 'dipsiz bir kuyuya, izan ve insaf tanımayan Mayısınlı bir platforma dönüştüğünü' belirten Bahçeli; sosyal medyanın provokasyon, itibar suikastı ve hakaret içerikleri sebebiyle güvenlik sorunu hâline geldiğini savunmuştur. TBMM'de sosyal medyayla alakalı hukuki düzenleme yapılana kadar, 1 Temmuz 2020 tarihi itibarıyla sosyal medya hesaplarını kullanmama kararı almıştır.[108] Türkiye'de günlük erişimi bir milyondan fazla olan platformların Türkiye temsilcisi atamasını zorunlu kılan sosyal medya düzenlemesi kanunun TBMM Genel Kurulunda kabul edilmesinin ardından Bahçeli, 31 Temmuz 2020 tarihinde sosyal medyaya geri dönmüştür.[109][110][111]

  1915 Ermeni Kırımı

  

  Ankara mitingi sırasında Bahçeli

  1915 Ermeni Kırımı konusunda Fransa'da yaptığı açıklamada soykırım iddialarının asılsız olduğunu ve böyle bir olayın asla yaşanmadığını söylemiştir.[112] 2 Haziran 2016 tarihinde Almanya Federal Meclisi'nde Hristiyan Birlik Partileri, Sosyal Demokrat Parti ve Yeşiller Partisi tarafından hazırlanan ve meclise gelene kadar içeriği gizli tutulan 1915'te Ermenilere yönelik yapılan eylemleri ''Soykırım'' olarak tanımlayan tasarı önergesi oy çokluğuyla kabul edilmesi üzerine partisinin TBMM'de düzenlenen grup toplantısında şöyle konuşmuştur:

  "Sözde Ermeni soykırım iddialarını kim gündeme getiriyorsa iyi niyetli değildir. Bize bu yaftayı kim vurmaya çalışıyorsa doğru konuşmuyordur. Merhametin, hoşgörünün, vicdanın ve insaniyetin burcu olan Türk milletini baskıyla köşeye sıkıştırmaya kim yelteniyorsa gerçekleri bastırma çabasındadır... Tehcir yerindedir, bugün olsa tekrar yaparız... sözde Ermeni Soykırımı kararı hükümsüzdür, bizim tarafımızdan kınanmıştır."[112][113][114][115]

  Gezi Parkı Olayları

  Gezi Parkı protestoları ile ilgili Merkez Yönetim Kurulu ve İl Başkanları toplantısı sonrasında yaptığı açıklamada şiddet ve toplumsal başkaldırıyla hiçbir sorunun çözülemeyeceğini, Recep Tayyip Erdoğan'ın tepkileri fark edememiş ve rest çekerek vaziyeti kurtarmaya çalıştığını söylemiştir:

  "Şiddet ve toplumsal başkaldırıyla hiçbir sorunumuz kalıcı şekilde çözülemeyecek, hiçbir meselenin üstesinden gelinemeyecektir. Ancak Başbakan Erdoğan hala gelişmeleri anlayamamış, tepkileri fark edememiş ve rest çekerek vaziyeti kurtarmaya yönelmiştir. Tunus'tan dönüşünde İstanbul Havalimanı'nda yaptığı konuşmada kullandığı üslup yine keskin, yine tehlikeli ve yine hoşgörüsüz olmuştur. Başbakan'ı karşılamaya giden kalabalıkların gece yarısı attığı sloganlar, yaptıkları tezahüratlar tam bir saflaşmanın ve düşman kamplarına ayrılmanın ürünüdür"[116]

  Uludere Olayı

  Bahçeli, 2011 Aralık ayının sonlarında gerçekleşen 35 kişinin öldüğü Uludere olayı ile ilgili olarak hükûmetin tatmin edici açıklama yapmadığını savunurken, "Cenaze törenlerinin PKK şovuna çevrilmesi, örgüt paçavralarının tabutların üzerine serilmesi esasen olayın arkasındaki sisli yanları da kısmen netleştirmiştir"[117] ve "Yüzde bir bile ihtimal olsa sınırlarımızdan kanun dışı yollardan girenlerin bir tek Mehmetçiğe, bir tek vatandaşımıza zarar vereceği hesap ediliyorsa ve bu bir tehdit olarak görülüyorsa devlet derhal gereğini yapmalıdır ve bu son olayda da yapmıştır" açıklamalarını yapmıştır.[118]

  Alevilik

  Aleviliğin nitelikli eğitim ve kadro ihtiyacını karşılayacak, Türkiye Alevilik araştırmaları merkezi kurulması ve Alevi İslam inancı önderlerinden ilahiyatçılardan oluşan özel ihtisas komisyonu kurulması gerektiğini belirten Bahçeli, Cemevleri'ne de devlet yardımı yapılması gerektiğini düşünmektedir.[119] 2013 yılında yaptığı açıklama şöyledir:

  "AKP'nin amacı mezhep eksenli mesaj vermek ve Türk milletini çok çetin bir muammaya gömmektir. Alevi İslam inancına mensup kardeşlerimizi dışlama ve incitme pahasına yapılan siyasi tercihlerin milletimizin kardeşliğini ve birliğini sakatlayacağı açıktır... Safevî Devleti, Şah İsmail öncülüğünde 16. yüzyılın başında İran'da kurulmuş bir Türk devletidir... Samimiyetle söylemek isterim ki Şah İsmail de en az Yavuz Sultan Selim kadar bizim için saygıdeğer ve yeri dolmayacak bir hünkarımızdır. 500 yıl önce Çaldıran'da dökülen kana ne kadar üzülsek de Türk'ün, Türkmen'in kanıdır. Biz ne Yavuz'dan ne de İsmail'den vazgeçeriz."[120]

  Diyanet İşleri Başkanlığı

  Diyanet İşleri Başkanlığı'nın siyasallaştığını söyleyen ve Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Görmez'i istifaya çağıran Bahçeli,[121] Alevi İslam inancını da bünyesinde temsil edecek şekilde Diyanet İşleri Başkanlığında radikal düzenlemeye gidilmesi gerektiğini ve din kültürü derslerinin müfredatına doğru objektif bilgiler dahil edilmesi gerektiğini savunmuştur.[119]

  Kadın Hakları

  Bahçeli, kadına uygulanan şiddetin tamamen yok edilmesi için başta siyasi sorumluluk sahipleri olmak üzere herkesin üzerine düşen bir görevin olduğunu ve herkesin bu görevi eksiksiz olarak yerine getirmesi gerektiğini savunmaktadır. Dünya Kadınlar Günü nedeniyle mesaj yayınlamıştır.[122]

  Eleştiriler

  

  Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz.

  Devlet Bahçeli'ye MHP genel başkanlığı görevine seçilmesinden itibaren çeşitli eleştiriler yapılmıştır.

• 38 yıl aradan sonra 2013 yılında Recep Tayyip Erdoğan'ın daveti ve Irak Kürt Bölgesel Yönetimi Başkanı Mesud Barzani'nin girişimleri ile Türkiye'ye gelen Kürt müzisyen Şivan Perwer[123] grup toplantılarında kendisine eleştiride bulunan Bahçeli'ye ''çatışma kültüründen beslenen bu anlayış'' tanımlaması yaptı.[124]
• Başbakanlığı döneminde Erdoğan, 2014 yılında yaptığı bir konuşmada "MHP'nin başındaki beyefendi aile nedir, çoluk çocuk nedir bilmez; onun böyle bir derdi yok" diyerek Bahçeli'yi eleştirdi.[125][126]
• Bahçeli Haziran 2015 Türkiye genel seçimlerinden sonra yaptığı ilk açıklamada muhalefetle koalisyon ihtimallerinin hepsine "hayır" mesajı vermesi, herhangi bir azınlık hükûmetine kapıyı kapatması, Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu'nun "olası bir CHP-MHP koalisyonunda, isterse MHP Lideri Devlet Bahçeli'nin Başbakanlık görevini üstlenebileceği" mesajına olumsuz yanıt vermesi ve Ahmet Davutoğlu başkanlığında kurulan seçim hükûmetinde yer almayacağını açıklaması[127] üzerine Davutoğlu "Her söylenene hayır diyen lider mi olur? Koalisyon kuralım deyince milletvekillerine baskı yapıp bu hükümete bakan vermeyenden terörle mücadele iradesi çıkar mı?" diyerek Bahçeli'yi eleştirdi.[128] Bahçeli, Davutoğlu'nun terörle mücadeledeki inandırıcılığını yitirdiğini, bu nedenle randevu talebini kabul etmediklerini söyledi. CHP'nin randevu talebinin ise zamanlamasının uygun olmadığı gerekçesiyle geri çevrildiğini ifade etti.[129]
• Orman ve Su İşleri Bakanı Veysel Eroğlu Haziran 2015 genel seçimlerinden sonra Bahçeli'nin koalisyon görüşmelerinde kendisine getirilen tekliflere ‘hayır’ demesini bir karikatür örneği üzerinden eleştirdi.[130]
• Gazeteci ve televizyoncu Ahmet Hakan 3 Kasım 2015 tarihinde "MHP, Devlet Bahçeli'yi artık neden taşıyamaz?" başlıklı bir köşe yazısı kaleme aldı.[131]
• Gazeteci ve haber programcısı Uğur Dündar 3 Temmuz 2015 tarihinde "Devlet Bahçeli'nin dayatmacı ve kibirli liderlik anlayışı bu gidişle MHP'yi AKP içinde eritecek, ya da ilk seçimde baraj altına düşürecek." sözleriyle Bahçeli'yi eleştirdi.[132]
• Bahçeli Doğu Türkistan'a destek amaçlı yapılan eylemlerde Ülkücüler tarafından Koreli turistlere yapılan saldırı ve Çin restoranına yapılan saldırıya ilişkin yaptığı "Koreli ile Çinliyi ayırt edecek özellik nedir? Çekik göz. Baktı ki ikisi de çekik göz. Fark eder mi efendim?" açıklaması[133] Güney Kore'de geniş yankı uyandırdı ve "Yapılan saldırıları kınaması beklenen liderin ırkçı söylemlerde bulunması şaşırttı." şeklinde eleştirildi.[134]
• Bilboardlara Kürtçe afiş astırdığı gerekçesiyle MHP'den ihraç edilen ve ardından Demokrat Parti’ye geçen Fethiye Belediye Başkanı Behçet Saatcı, "MHP’nin başındaki görevlendirilmiş zat, son görevini de yaptın. Ar damarın çatlamadıysa, pılını pırtını toplayıp, avenelerinle beraber çek git" sözleriyle Bahçeli'yi eleştirdi.
• Gazeteci ve sunucu Fatih Portakal, MHP'de muhalif isimlere yakın olarak belirlenen bazı il ve ilçe teşkilatları kapatılarak yönetimdeki isimler görevden alınması üzerine Bahçeli hakkında "Bir taraftan rakip olarak gördüğünüz bazı kişileri; Erdoğan'ı kastediyorum, diktatör olarak suçlayacaksınız. Bahçeli'nin adını veriyorum şimdi de, daha sonra da kendi partinizde muhalif hareket var diye kepenkleri kapatacaksınız. Bu nasıl bir yönetim anlayışıdır, partisinin içerisinde demokrasi olmayan bir parti, acaba ülkeye nasıl demokrasi getirecek." dedi.[135]
• Halkların Demokratik Partisi (HDP) eş genel başkanı Selahattin Demirtaş 5 Nisan 2016 tarihinde partisinin grup toplantısında Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Sema Ramazanoğlu hakkında verilen gensoru önergesinin MHP'nin çekimser kalmasıyla reddedilmesi ile ilgili olarak Bahçeli'nin genel başkanlığını yaptığı MHP için Çakma milliyetçi Çin malı bir parti ifadesini kullandı.[136][137]
• Eski MHP Trabzon Milletvekili Koray Aydın, "Tek başına iktidar olacağız, deyip seçim geceleri karmaşık, zorlama matematik hesaplarıyla başarı masalları anlatmak hangi mantığa sığdı." diyerek Bahçeli'yi eleştirdi.[138]
• Eski MHP milletvekili Ümit Özdağ, "Mahkemenin belirlediği çağrı heyetine kim bunlar demenin, hukuken bir karşılığı yok. Genel Başkan devlet adamı kimliğiyle, hukuk normlarına uygun davranmalı... Genel Başkan çok dışlayıcı ve sert bir yaklaşım sergiliyor. MHP’de ciddi bir değişim ve dönüşüm kaçınılmaz." açıklamasını yaptı.[139]
• Eski MHP Milletvekili Meral Akşener katıldığı bir televizyon programında "Sayın Bahçeli, son derece nazik birisi olarak bilinirdi. Ancak o televizyon programında gözümden çatır çatır döküldü. Bahçeli şaibeli sözleriyle gözümden düştü." sözleriyle Bahçeli'yi eleştirdi.[140] Daha sonra Meral Akşener kendisinin kurultayı engelleyip, tutuklanması için sarayla anlaşıp karşılığında başkanlık sisteminin getirilmesi sözü verdiğini iddia etmiştir.[141]
• Türk halk müziği sanatçısı İsmail Türüt Bahçeli hakkında "Sayın Bahçeli’nin misyonunu tamamladığını düşünüyorum. Bana hiç kızmasın, benim düşüncem bu... Sadece ben düşünmüyorum, vatandaş da böyle düşünüyor" ifadelerini kullandı.[142]
• HDP eş genel başkanı Demirtaş, Bahçeli'nin Başkanlık Sistemi hakkındaki açıklamalarının ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan'a "İlla bir devlete başkan olacaksan Devlet Bahçeli'ye başkan ol" şeklinde seslenerek Bahçeli'ye eleştiride bulunmuştur.[143]

• Özel yaşamı

  Devlet Bahçeli bekârdır.[144]

  Sağlık durumu

  Kronik bir sağlık sorunu bulunmayan Bahçeli,[145][146] 2004 yılında Atatürk Araştırma ve Eğitim Hastanesi'nde kalp ameliyatı oldu ve 4 damarına müdahalede bulunuldu.[147] 2016 yılında Kocaeli'de özel bir hastanede tekrar kalp ameliyatı oldu.[148]

  Üst solunum yolu rahatsızlığı nedeniyle 23 Eylül 2019'da Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesi'nde gördüğü bir günlük tedavinin ardından bir süre dinlenen Bahçeli, bu istirahatinin 21 gün sonrasında, 14 Ekim 2019'da mesaisine başladı.[149]

  4 Şubat 2025'teki grup toplantısı iptal edilen Bahçelinin 5 Şubat 2025'te, MHP'nin iddialarına göre öksürükten kontrollü bir biçimde basının iddialarına göre ise kalp rahatsızlığından dolayı İstanbul'da Anadolu yakasında özel bir hastaneye kaldırıldı.[150] 14 Şubat 2025'te tedavisi tamamlandığı iddia edilen[151] Bahçeli, 66 gün sonra 4 Nisan 2025'te Alparslan Türkeş'in ölüm yıldönümünde ilk defa kameralara gözüktü.[152]

  Dinî görüşü

  Bahçeli yaptığı bir konuşmada dinî inancının İslam olduğunu şöyle belirtmiştir:

  "Hamd olsun hepimiz Müslümanız. Dünyanın gelip geçiciliğini biliyoruz. Biz Müslüman olduğumuz kadar da Türküz. Değişmeyecek kaderimiz budur. Doğumdan ölüme kadar kim olduğumuzu sormaya gerek duymadık."[153]

  Hobileri

  Bahçeli Beşiktaş futbol takımını tutmaktaydı. 26 Şubat 2023 tarihindeki Beşiktaş-Antalyaspor maçı esnasında "Hükûmet İstifa" sloganları atılması sonucu Bahçeli buna tepki göstererek Beşiktaş'ı tutmayı bıraktığını açıklamış, akabinde Fatih Karagümrük taraftarı olduğunu duyurmuştur.[154][155] Klasik araba tutkunu olan Bahçeli, 11 araçtan oluşan klasik araba koleksiyonuna sahiptir. Koleksiyonuna hem yeni arabalar kattığını hem de dostlarına araba hediye ettiğini belirtmiştir. Arabaların plakaları da Türkiye Cumhuriyeti'nin kısaltması olan T.C., eskiden tuttuğu takımın kısaltması olan BJK ve isminin kısaltması olan DB harflerini bulunduruyor. Koleksiyonundaki araçlar MHP Genel Merkezi'nin garajında bulunmakta, her gün temizliği yapılmaktadır. Ayrıca Bahçeli, koleksiyonundaki araçlarla hafta sonları fırsat buldukça Ankara'da şehir turu attığını belirtmiştir.[156] Koleksiyonundaki araçlardan 1982 model Chrysler marka otomobilin figüründen, 9 yıldızı ve isminin kısaltması olan DB harflerinden oluşan bir yüzüğe sahiptir.[157]

  Eserleri

  Bahçeli'nin yazdığı kitapların isimleri şu şekildedir:[158]

• 2011 Seçim Beyannamesi
• Türkiye Gündemi ve Genelgeler
• Gizli Gündemler “Demokrasi, Özgürlük, Anayasa”
• Millet ve Devlet Bekası İçin Güç Birliği
• Referanduma Doğru İstanbul'da Bayramlaşma
• Ülkü ve Şuur
• Bölücü Terörün Siyasallaşma Süreci (Yıkım Projesi)
• Bin Yıllık Kardeşliği “Yaşa ve Yaşat” Mitingi
• “Var Ol Türkiye” MHP 9. Olağan Büyük Kurultayı
• Çözülen Ülke Türkiye ve Tavrımız
• Çözülen Ülke Türkiye ve Ülkümüz
• MHP 40. Yıl - Bir Hilal Uğruna
• Ortak Akılda Buluşma
• Siyasi Hayat ve Normalleşme Süreci
• Yönetilmeyen Türkiye “Kutuplaşma, Kargaşa ve Kaos”
• Teslimiyet ve Açılım Siyaseti “Demokrasi, Ekonomi, Güvenlik”
• Terör Kıskacında Türkiye: Tarihi Uyarı

• Kronoloji

• 1 Ocak 1948 tarihinde Osmaniye'nin Bahçe ilçesinde dünyaya geldi.
• İlkokul eğitimini 7 Ocak İlkokulunda tamamladı.
• Ortaokulu Özel Çukurova Kolejinde tamamladı.
• Lise öğrenimine Emirgan Akgün kolejinde başladı, diplomasını Özel Ata Kolejinden aldı.
• 1967 yılında başladığı Ankara İktisadi ve Ticari ilimler Akademisi dış ticaret bölümünden 1971 yılında mezun oldu.
• 1972 yılından 1987 yılına kadar iktisat bölümünde öğretim üyesi olarak çalıştı ve doktor unvanı aldı.
• 1987 yılında Alparslan Türkeş'in çağrısı üzerine üniversitedeki görevinden istifa etti ve MÇP'nin genel sekreterlik görevine getirildi.
• MÇP ve MHP'de uzun yıllar birçok kadroda görev aldı.
• Alparslan Türkeş'in ölmesinin ardından 1997 yılında yapılan kongrede MHP'nin genel başkanlığına seçildi.
• 1999 Genel Seçimlerinde MHP Osmaniye milletvekili olarak ilk defa meclise girdi.
• 1999 yılında Bülent Ecevit tarafından kurulan koalisyon hükûmetinde Başbakan yardımcısı olarak görev aldı. Bu görevini 2002 yılına kadar sürdürdü.
• 2002 Genel Seçimlerinde partisi baraj altında kaldığı için meclise giremedi.
• 2002 seçimleri sonrası partisi baraj altında kaldığı gerekçesiyle MHP genel başkanlığı görevinden istifa etti. 2003 yılında bu göreve tekrar seçildi.
• 2007, 2011, Haziran 2015, Kasım 2015, 2018, 2023 genel seçimlerinde Osmaniye milletvekili olarak seçildi.

• Galeri

• 

  Bahçeli, eski CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu ile birlikte.

•  

• 

  Ankara mitingi sırasında Bahçeli

• K

• 1948 - Dick Quax, Hollanda doğumlu Yeni Zelandalı atlet ve siyasetçi (ö. 2018)
• 1949 - Tezcan Ozan, Türk eski millî futbolcu
• 1950 - Cengiz Sezici, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (ö. 2019)
• 1950 - Şükrü Sina Gürel, Türk akademisyen ve siyasetçi
• 1951 - Yalçın Güzelce, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (ö. 2015)
• 1951 - Hüseyin Hamamcı, Türk Teknik direktör
• 1951 - Atila Özcan, Türk teknik direktör
• 1952 - Hüseyin Velioğlu, Hizbullah kurucu lideri (ö. 2000)
• 1952 - Anna Maria Monticelli, Fas doğumlu İtalyan asıllı Avustralyalı oyuncu
• 1952 - İbrahim Tatlıses, Türk şarkıcı, besteci, yapımcı ve oyuncu
• 1953 - Özay Fecht, Türk caz şarkıcısı, oyuncu ve eğitimci
• 1953 - Gary Johnson, Amerikalı politikacı, iş insanı
• 1953 - Mehmed Uzun, Kürt asıllı Türk yazar (ö. 2007)
• 1953 - Fikri Sağlar, Türk siyasetçi ve yazar
• 1954 - Yannis Papathanasiu, Yunan siyasetçi
• 1954 - Kurtuluş Türkgüven, Türk müzisyen (ö. 2009)
• 1954 - Volkan Saraçoğlu, Türk sinema, dizi ve tiyatro sanatçısı (ö. 2014)
• 1955 - Burhan Kuzu, Türk hukukçu ve siyasetçi (ö. 2020)
• 1956 - Dilber Ay (Dilber Karakaş), Türk şarkıcı, söz yazarı ve sunucu (ö. 2019)
• 1956 - Andy Gill, İngiliz post-punk gitaristi ve müzik yapımcısı (ö. 2020)
• 1956 - Christine Lagarde, Fransız avukat ve politikacı
• 1956 - Mustafa Çapanoğlu, Türk eski futbolcu, teknik direktör.
• 1957 - Evangelos Venizelos, bir Yunan siyasetçi
• 1958 - Grandmaster Flash, Amerikalı hip hop müzik sanatçısı ve DJ
• 1958 - Amor Hakkar, Cezayirli oyuncu
• 1958 - Şükrü Kızılot, Türk akademisyen ve gazeteci (ö. 2017)
• 1958 - Zeydan Karalar, Türk mühendis, siyasetçi ve Adana Büyükşehir Belediyesi Başkanı
• 1959 - Azali Assoumani, Komorlu asker ve siyasetçi
• 1959 - Osman Delikkulak, Türk siyasetçi ve eski Side Belediye Başkanı
• 1959 - Yaman Tarcan, Türk sinema ve tiyatro oyuncusu (ö. 2009)
• 1959 - İsmail Ertekin, eski Türk futbolcu ve teknik direktör.
• 1960 - Hakan Karahan, Türk yazar, şair, senarist, oyuncu ve film yapımcısı
• 1962 - Nurettin Yılmaz, Türk teknik direktör
• 1963 - Devran Çağlar, Türk arabesk müziği sanatçısı ve oyuncu (ö. 2019)
• 1964 - Ayşen Aydemir, Türk sinema ve tiyatro oyuncusu (ö. 1999)
• 1964 - Lisa Lynn Masters, Amerikalı oyuncu ve manken (ö. 2016)
• 1964 - Dedee Pfeiffer, Amerikalı oyuncudur
• 1965 - Barbara Griffin, İrlandalı aktris
• 1966 - Ivica Dačić, Sırp siyasetçi
• 1966 - Tihomir Orešković, Hırvatistan eski Başbakanı
• 1966 - Munira Yamin Satti, Pakistanlı siyasetçi (ö. 2021)
• 1968 - Davor Suker, Hırvat futbolcu
• 1968 - Toprak Sergen, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu ve seslendirme sanatçısı
• 1969 - Morris Chestnut, Amerikalı oyuncu
• 1969 - Verne Troyer, Amerikalı oyuncu, komedyen ve dublör (ö. 2018)
• 1970 - Erhan Baytimur, Türk film ve televizyon yönetmeni (ö. 2025)
• 1970 - Sergey Kiryakov, Rus futbolcu ve teknik direktör
• 1971 - Emrah, Türk şarkıcı, söz yazarı ve oyuncu
• 1972 - Lilian Thuram, Fransız futbolcu
• 1972 - Yiğit Bulut, Türk finans analisti, köşe yazarı, sunucu ve cumhurbaşkanlığı başdanışmanı (ö. 2025)
• 1974 - İsmet Taşdemir, Türk eski futbolcu, antrenör ve teknik direktör.
• 1975 - Marc Paquet, Kanadalı oyuncu
• 1976 - Mustafa Doğan, Türk asıllı Alman futbolcu
• 1979 - Fatih Erbakan, Türk siyasetçi ve mühendis
• 1981 - Mladen Petrić, Hırvat eski futbolcu
• 1982 - Egidio Arévalo, Uruguaylı futbolcu
• 1982 - Murat Ocak, Türk eski millî futbolcu
• 1983 - Melaine Walker, Jamaikalı atlet
• 1984 - Paolo Guerrero, Perulu futbolcu
• 1985 - Steven Davis, Kuzey İrlandalı millî futbolcu
• 1985 - Tiago Splitter, Brezilyalı profesyonel basketbolcu
• 1986 - Glen Davis, Amerikalı basketbolcu
• 1986 - Colin Morgan, Kuzey İrlandalı oyuncudur
• 1986 - Victoria Amelina, Ukraynalı yazar ve şair (ö. 2023)
• 1987 - Meryl Davis, Amerikalı buz patenci
• 1987 - Serdar Özkan, Türk futbolcu
• 1988 - Ahmet İlhan Özek, Türk millî futbolcu
• 1988 - Anıl Taşdemir, Türk futbolcu
• 1989 - Hasan Ali Durtuluk, Türk futbolcu
• 1990 - Koray Avcı, Türk müzisyen
• 1990 - Nadia Pariss, Amerikalı pornografik film oyuncusu
• 1991 - Fırat Yılmaz Çakıroğlu, Türk öğrenci (ö. 2015)
• 1992 - Hazar Ergüçlü, Türk oyuncu
• 1992 - Jack Wilshere, İngiliz futbolcu
• 1993 - Oğuz Yılmaz, Türk futbolcu
• 1993 - Sadık Çiftpınar, Türk futbolcu
• 1994 - Issiaga Sylla, Gineli millî futbolcu
• 1995 - Nuri Fatih Aydın, Türk futbolcu
• 1995 - Rachel Amanda, Endonezyalı oyuncu ve şarkıcı
• 1995 - Poppy, Amerikalı müzisyen ve söz yazarı
• 1996 - Mamoudou Gassama, balkondan sarkan dört yaşındaki bir çocuğu kurtarmak için bir apartman bloğunun dış cephesinde dört kata 30 saniyede tırmanan Fransa'da yaşayan Mali asıllı Fransız vatandaşı
• 1997 - Muhammet Beşir, Türk futbolcu
• 1998 - Hüseyin Türkmen, Türk futbolcu
• 2000 - Ekaterina Alexandrovskaya, Rus-Avustralyalı buz patencisi (ö. 2020)
• 2001 - Arda Akbulut, Türk futbolcu
• 2001 - Ersin Destanoğlu, Türk futbolcu
• 2001 - Ömercan İlyasoğlu, Türk basketbolcu
• 2001 - Muhammed Gümüşkaya, Türk futbolcu
• 2001 - Zeynep Şevval Gül, Türk basketbolcu
• 2001 - Angourie Rice, Avustralyalı bir film oyuncu
• 2001 - Emirhan Çakal, Türk şarkıcı ve söz yazarı
• 2001 - Winter, Güney Koreli şarkıcı
• 2002 - Eren Bülbül, Türk Emniyet Güçleri ile PKK üyeleri arasındaki çatışmada ölen Türk çocuk (ö. 2017)

Ölümler

• 379 - Basileios, Kapadokya Metropoliti (d. 329)
• 404 - Aziz Telemachus, Hristiyan bir aziz
• 1204 - III. Haakon, Norveç Kralı
• 1515 - XII. Louis, Fransa Kralı (d. 1462)
• 1559 - III. Christian, 1534'ten itibaren Danimarka kralı (d. 1503)
• 1560 - Joachim du Bellay, Fransız Rönesans şairi (d. 1522)
• 1748 - Johann Bernoulli, İsviçreli matematikçi (d. 1667)
• 1782 - Johann Christian Bach, Alman besteci (d. 1735)
• 1793 - Francesco Lazzaro Guardi, İtalyan soylusu ve Venedik Okulu mensubu ressam (d. 1712)
• 1803 - Luigi Mayer, İtalyan ressam (d. 1755)
• 1817 - Martin Heinrich Klaproth, Alman kimyager (d. 1743)
• 1851 - Johann Heinrich Friedrich Link, Alman doğabilimci ve botanikçi (d. 1767)
• 1862 - Mihail Vasilyeviç Ostrogradski, Ukraynalı Kazak kökenli bir Rus İmparatorluk matematikçisi, mekanikçisi ve fizikçisiydi (d. 1801)
• 1881 - Louis-Auguste Blanqui, Fransız yazar (d. 1805)
• 1891 - Antonio Stoppani, İtalyan jeolog, paleoantolog ve öncü popüler bilim yazarı (d. 1824)
• 1894 - Heinrich Hertz, Alman fizikçi (d. 1857)
• 1901 - Gottlieb Viehe, Alman misyoner (d. 1839)
• 1921 - Theobald von Bethmann Hollweg, Alman siyasetçi ve Almanya'nın Şansölyesi (d. 1856)
• 1929 - Burton Downing, Amerikalı bisikletçi (d. 1885)
• 1929 - Mustafa Necati, Türk siyasetçi (d. 1894)
• 1931 - Martinus Beijerinck, Hollandalı mikrobiyolog ve botanikçi (d. 1851)
• 1944 - Edwin Lutyens, İngiliz mimar (d. 1869)
• 1953 - Hank Williams, Amerikalı şarkıcı, gitarist ve söz yazarı (d. 1923)
• 1956 - Jean de La Hire, Fransız yazar (d. 1878)
• 1958 - Edward Weston, Amerikan fotoğrafçı (d. 1886)
• 1960 - Margaret Sullavan, Amerikalı sahne ve sinema oyuncusu (d. 1909)
• 1963 - Filippo Del Giudice, İtalyan film yapımcısı (d. 1892)
• 1965 - Mehmet Emin Erişirgil, Türk eğitimci, felsefeci, yazar ve siyasetçi (d. 1891)
• 1966 - Vincent Auriol, Fransa Devlet Başkanı (d. 1884)
• 1969 - Mümtaz Turhan, Türk sosyal psikolog ve İstanbul Üniversitesi Deneysel Psikoloji Kürsüsü Başkanı (d. 1908)
• 1972 - Maurice Chevalier, Fransız aktör ve şarkıcı (d. 1888)
• 1980 - Pietro Nenni, İtalyan gazeteci, siyasetçi ve İtalyan Sosyalist Partisi lideri (d. 1891)
• 1987 - Nermin Özses, Rum asıllı Türk tiyatro ve sinema oyuncusu (d. 1930)
• 1992 - Grace Hopper, Amerikalı bilgisayar bilimcisi ve Birleşik Devletler Donanması arka amirali (d. 1906)
• 1994 - Cesar Romero, Küba asıllı Amerikalı oyuncu (d. 1907)
• 1995 - Dilber Ay (Gülşen Demirci), Türk sinema sanatçısı (d. 1958)
• 1995 - Eugene Wigner, Macar asıllı Amerikalı fizikçi ve matematikçi (d. 1902)
• 1999 - Niyazi Gökdere, Türk oyuncu
• 2001 - Ray Walston, Amerikalı aktör (d. 1914)
• 2003 - Yusuf Nalkesen, Türk bestekâr (d. 1923)
• 2010 - Lhasa de Sela, Amerikalı şarkıcı ve besteci (d. 1972)
• 2012 - Jorge Andrés Boero, Arjantinli motosiklet yarışçısı (d. 1973)
• 2012 - Kiro Gligorov, Makedon siyaset adamı (d. 1917)
• 2013 - Christopher Martin-Jenkins, İngiliz gazeteci, yazar ve sunucu (ö. 1945)
• 2013 - Patti Page, Amerikalı şarkıcı ve oyuncu (d. 1927)
• 2014 - Juanita Moore, Amerikalı oyuncudur (d. 1914)
• 2015
  • Ulrich Beck, Alman sosyolog (d. 1944)
  • Mario Cuomo, Amerikalı politikacı ve yazar (d. 1932)
  • Donna Douglas, Amerikalı oyuncu ve komedyen (d. 1933)
  • Ömer Karami, Lübnan eski başbakanı (d. 1934)
  • Manfred Kiedorf, Alman mimar ve tasarımcı (d. 1936)
  • Boris Morukov, Rus fizikçi ve kozmonot (d. 1950)
• 2016
  • Fazu Aliyeva, Avar kökenli Rus şair, romancı ve gazeteci (d. 1932)
  • Antonio Carrizo, Arjantinli sunucu (d. 1926)
  • Yiğit Okur, Türk avukat ve yazar (d. 1934)
  • Mike Oxley, Amerikalı siyasetçi (d. 1944)
  • Vilmos Zsigmond, Macar-Amerikalı görüntü yönetmeni (d. 1930)
• 2017 - Tony Atkinson, Britanyalı akademisyen ve ekonomist (d. 1944)
• 2017 - Hilarion Capucci, Suriyeli Katolik Başpiskopos (d. 1922)
• 2017 - Karl Gerstner, İsviçreli grafik tasarımcı (d. 1930)
• 2017 - Mel Lopez, Filipinli bürokrat ve siyasetçi (d. 1935)
• 2017 - George Miller, İskoç kriketçi (d. 1929)
• 2017 - Derek Parfit, Britanyalı filozof ve yazar (d. 1942)
• 2017 - Talat Tunçalp, Türk olimpik bisikletçi (d. 1915)
• 2018 - Gert Brauer, Alman millî futbolcu (d. 1955)
• 2018 - Robert Mann, Amerikalı keman sanatçısı, besteci ve orkestra şefi (d. 1920)
• 2018 - İbrahim Nafei, Mısırlı gazeteci (d. 1934)
• 2018 - Jahn Otto Johansen, Norveçli gazeteci, editör, muhabir ve yazar (d. 1934)
• 2018 - Manuel Olivencia, İspanyol avukat ve akademisyen (d. 1929)
• 2018 - Mauro Staccioli, İtalyan heykeltıraş (d. 1937)
• 2019 - Yuri Artsutanov, Rus uzay mühendisi (d. 1929)
• 2019 - Dagfinn Bakke, Norveçli ressam ve grafik sanatçısı (d. 1933)
• 2019 - Raymond Ramazani Baya, Demokratik Kongolu siyasetçi ve eski bakan (d. 1943)
• 2019 - İvan Dimitrov, Bulgar millî futbolcu (d. 1935)
• 2019 - Feis Ecktuh, Hollandalı rap şarkıcısı ve müzisyen (d. 1986)
• 2019 - Elizabeth Edgar, Yeni Zelandalı botanikçi (d. 1929)
• 2019 - Katie Flynn, İngiliz yazar ve romancı (d. 1936)
• 2019 - Ivo Gregurević, Hırvat aktör (d. 1952)
• 2019 - Joan Guinjoan, İspanyol besteci ve piyanist (d. 1931)
• 2019 - Kris Kelmi, Sovyet-Rus müzisyen ve besteci (d. 1955)
• 2019 - Paul Neville, Avustralyalı politikacı (d. 1940)
• 2019 - José Antonio Pujante, İspanyol siyasetçi ve felsefe profesörü (d. 1964)
• 2019 - María Teresa Uribe, Kolombiyalı sosyolog (d. 1940)
• 2019 - Pegi Young, Amerikalı şarkıcı, söz yazarı, çevreci, eğitimci ve hayırsever (d. 1952)
• 2020 - János Aczél, Macar-Kanadalı matematikçi (d. 1924)
• 2020 - Lexii Alijai, Amerikalı rap şarkıcısı ve müzisyen (d. 1998)
• 2020 - Joan Benson, Amerikalı müzisyen ve eğitimci (d. 1925)
• 2020 - Tommy Hancock, Amerikalı müzisyen (d. 1929)
• 2020 - Roland Minson, Amerikalı basketbol oyuncusu (d. 1929)
• 2020 - Peter Lo Sui Yin, Malezyalı siyasetçi (d. 1923)
• 2020 - David J. Stern, Amerikalı spor (NBA patronu) adamı (d. 1942)
• 2021 - Abdul Hakim Al-Taher, Sudanlı aktör ve film yönetmeni (d. 1949)
• 2021 - Barry Austin, Britanyalı yaşadığı dönemde en kilolu olarak bilinen kişi (d. 1968)
• 2021 - Ben Chafin, Amerikalı hukukçu, çiftçi ve siyasetçi (d. 1960)
• 2021 - Bernard Guignedoux, Fransız futbolcu ve teknik direktör (d. 1947)
• 2021 - Carlos Escudé, Arjantinli siyaset bilimci ve yazar (d. 1948)
• 2021 - Carlos do Carmo, Portekizli şarkıcı ve söz yazarı (d. 1939)
• 2021 - Clint Boulton, İngiliz profesyonel futbolcu (d. 1948)
• 2021 - Elmira Minita Gordon, Belizeli siyasetçi (d. 1930)
• 2021 - Felix Tarasenko, Rus matematikçi (d. 1932)
• 2021 - Floyd Little, Amerikalı profesyonel Amerikan futbolu oyuncusu (d. 1942)
• 2021 - George Whitmore, Amerikalı dağcı ve çevreci (d. 1931)
• 2021 - Oca de Bie, Hollandalı ressam ve fotoğraf sanatçısı (d. 1946)
• 2021 - Oca Vering, Alman gospel şarkıcısı, gazeteci ve oyun yazarı (d. 1954)
• 2021 - Jean Panisse, Fransız aktör (d. 1928)
• 2021 - José Cleonâncio da Fonseca, Brezilyalı siyasetçi ve iş insanı (d. 1936)
• 2021 - Liam Reilly, İrlandalı şarkıcı (d. 1955)
• 2021 - Mark Eden, İngiliz aktör (d. 1928)
• 2021 - Muhammed Taki Misbah Yezdi, İranlı siyasetçi (d. 1934)
• 2021 - Norma, Fransız çizgi roman sanatçısı (d. 1946)
• 2021 - Paatje Phefferkorn, Hollandalı eğitimci ve uygulamalı karma dövüş sanatçısı (d. 1922)
• 2021 - Pablo Hernández, Kolombiyalı bisiklet sporcusu (d. 1940)
• 2021 - Paige Rense, Amerikalı yazar ve editör (d. 1929)
• 2021 - Seizō Fukumoto, Japon oyuncu (d. 1943)
• 2021 - Simone Chrisostome, Fransız asker ve Fransız Direnişi üyesi (d. 1923)
• 2021 - Sun Qiaolu, Çinli aktris ve model (d. 1995)
• 2021 - Toabur Rahim, Bangladeşli siyasetçi
• 2021 - Traude Dierdorf, Avusturyalı siyasetçi (d. 1947)
• 2021 - Zoran Džorlev, Kuzey Makedonyalı keman sanatçısı (d. 1967)
• 2022 - Paul Adegboyega Olawoore, Nijeryalı Roma Katolik piskopos (d. 1961)
• 2022 - Edna Brown, Amerikalı siyasetçi (d. 1940)
• 2022 - Barbara Chilcott, Kanadalı aktris (d. 1922)
• 2022 - Maurice Blanchard Cohill Jr., Amerikalı hukukçu ve siyasetçi (d. 1929)
• 2022 - Jean-Pierre Defontaine, Fransız siyasetçi (d. 1937)
• 2022 - Richard Freed, Amerikalı müzik eleştirmeni, editör ve yayıncı (d. 1928)
• 2022 - Max Julien, Amerikalı aktör, heykeltıraş ve kostüm tasarımcısı (d. 1933)
• 2022 - Robin Leamy, Yeni Zelandalı Roma Katolik piskopos (d. 1934)
• 2022 - Pierre Parsus, Fransız ressam ve desinatör (d. 1921)
• 2022 - Dan Reeves, hücum mevkiinde oynayan eski Amerikan futbolu oyuncusu ve antrenörü (d. 1944)
• 2023 - Mario Artali, İtalyan siyasetçi ve iş adamı (d. 1938)
• 2023 - N. C. Debbarma, Hint siyasetçi ve yönetici (d. 1942)
• 2023 - Gangsta Boo, Amerikalı rap müzisyeni (d. 1979)
• 2023 - Bob Jongen, Almanya doğumlu Hollandalı eski profesyonel futbolcu (d. 1927)
• 2023 - Kadri Mälk, Eston sanatçı ve mücevher tasarımcısı (d. 1958)
• 2023 - Arthur McNally, Amerikalı spor yöneticisi ve antrenör (d. 1925)
• 2023 - Guo Nanhong, Tayvanlı siyasetçi (d. 1936)
• 2023 - Meenakshi Narain, Hint kökenli Amerikalı deneysel fizikçi (d. 1964)
• 2023 - Lise Nørgaard, Danimarkalı gazeteci, yazar ve senarist (d. 1917)
• 2023 - Edith Pearlman, Amerikalı kısa hikâye yazarı (d. 1936)
• 2023 - Fan Weitang, Çinli mühendis ve siyasetçi (d. 1935)
• 2025 - Leo Dan, Arjantinli aktör, besteci ve şarkıcı (d. 1942)
• 2025 - Chad Morgan, Avustralyalı müzisyen (d. 1933)
• 2025 - David Lodge, İngiliz roman ve oyun yazarı (d. 1935)
• 2025 - Viktor Alksnis, Leton asıllı Rus siyasetçi (d. 1950)
• 2025 - Rosita Missoni, İtalyan yaratıcı yönetmen, moda tasarımcısı ve iş kadını (d. 1931)
• 2025 - Olgun Özdemir, Türk film yönetmeni ve senarist (d. 1974)
• 2025 - Maria Grazia Sestero, İtalyan eğitimci ve siyasetçi (d. 1942)
• 2025 - Geoffrey Bell, İngiliz ekonomist ve banker (d. 1939)

Tatiller ve özel günler

• Yılbaşı
• Küba Ulusal Bayramı
• Sudan Bağımsızlık Günü
• Ağrı Aşıklar Bayramı
• Kamu Malı Günü

 

 

 

wikipedia.org