5 Ağustos Tarihte Bugün Miladi takvime göre yılın 217.günü

Olaylar

1100 - I. Henry Westminster Manastırında İngiltere Kralı olarak taç giydi.
1506 - Litvanya Büyük Dükalığı, Kırım Hanlığını Kletsk Savaşında mağlup etti.
1583 - Humphrey Gilbert, Kuzey Amerika'daki ilk İngiliz kolonisini kurdu: Newfoundland Kolonisi (günümüzde Newfoundland).
1634 - IV. Murad, içki yasağı ilan ederek meyhaneleri yıktırdı.
IV. Murad
Murad Gazi
مراد رابع İslâm Halifesi
Emîrü'l-mü'minîn
İki Kutsal Caminin Hizmetkârı
Kayser-i Rûm
Sultan
Gazi
Han
Bağdat Fatihi
Saltanat dönemini tasvir eden bir portresi.
17. Osmanlı Padişahı Hüküm süresi 10 Eylül 1623 - 8 Şubat 1640
(16 yıl, 4 ay ve 29 gün) Önce gelen I. Mustafa Sonra gelen İbrahim Vekil Kösem Sultan
(1623-1632) 96. İslâm Halifesi Hüküm süresi 10 Eylül 1623 - 8 Şubat 1640 Önce gelen I. Mustafa Sonra gelen İbrahim Doğum 27 Temmuz 1612
Topkapı Sarayı, Konstantiniyye, Osmanlı İmparatorluğu Ölüm 8 Şubat 1640 (27 yaşında)
Konstantiniyye, Osmanlı İmparatorluğu Defin Sultanahmet Camii, İstanbul, Türkiye Eş(ler)i Ayşe Haseki Sultan Çocuk(lar)ı aşağıya bakınız Tam adı Şah Murad bin Ahmed Han Hanedan Osmanlı Hanedanı Babası I. Ahmed Annesi Kösem Sultan Dini İslam İmza
IV. Murad (Osmanlıca: مراد رابع, romanize: Murād-ı Rābiʿ; 27 Temmuz 1612 - 8 Şubat 1640), Murad Gazi ya da dîvân edebiyatındaki mahlasıyla Murâdî,1623 ile 1640 yılları arasında hüküm süren 17. Osmanlı padişahı ve 96. İslâm halifesidir. Sert yönetim tarzı ve koyduğu katı yasaklarla tanınır; özellikle içki yasağı ve gece sokağa çıkma yasağıyla bilinir.
Yasaklar

Tütün ve kahveyi yasakladı. Yasağın sebebinin 1630'ların başındaki büyük İstanbul yangını olduğu bilinir ve yangın sonrası çıkabilecek bir ayaklanmaya karşı tedbir olarak İstanbul'daki kahvehaneler yıktırılır. Tütün içenlerin ise öldürülmelerine dair fetva çıkarılır. Tütün içenlerden orduya mensup kişiler tespit edilince eli, ayağı kırılıp boyunlarının vurulduğu da oluyordu.Tütün yasağı nedeniyle evlerin bacaları dahi koklatılıyor, tütün kokusu gelen evlerdeki kimseler ceza olarak öldürülüyordu.Ayrıca meyhane ve kahvelerin yeniçeri ve isyancıların toplanma mekânı haline gelmesi padişahı düşündürmüştü. Yasak, kaybolan devlet otoritesinin de bir nevi tekrar tesisinin bir göstergesi olacaktı. Padişah kendi yasağına ne derece uyulduğuna bağlı olarak otoritesini ölçtü. Bu nedenle yasak çok katı bir şekilde uygulandı. IV. Murad, yasağa uymayanların öldürülmesini emretti. Bizzat kendi özellikle geç saatlerde kıyafet değiştirerek yasağa uyulup uyulmadığını kontrol etti ve bulduğu şüphelileri öldürttü. Bu tebdil-i kıyafet teftiş uygulamasını sıklıkla yapmış ve birçok meyhaneyi gece kendi bizzat baskınlar ve infazlarla kapattı. Padişahın üstün ve kutsal bir figür olarak Topkapı Sarayı'nda bulunmasına alışık İstanbul halkı halk arasına karışan ve doğrudan gücünü sergileyen IV. Murad'a bu yüzden farklı bir gözle bakmıştır. Sultanın ölünceye kadar sürdüğü bu uygulaması sonucu hiçbir padişaha karşı üretilmeyen efsane ve menkıbelere neden olmuştur. IV. Murad'ın sözlü kültürdeki zengin konumu onun özlenen otoriter bir padişah figürünün bir tecellisi olarak yorumlanmıştır. IV. Murad içkiyi de halka yasaklamış, ancak kendisi, silâhdarı olan Bosnalı Mustafa Paşa ile Revan kalesini kendisine teslim edip İstanbul'a gelen Emirgüne Han oğlu Yusuf Paşa'nın etkisi altında kalarak içki içmeyi sürdürmüş ve bu içki bağımlılığı ölümünün bir nedeni olmuştu.

IV. Murad dönemindeki bir diğer yasak ise yatsıdan sonra fenersiz dışarı çıkma yasağı idi. Kıyafet değiştirerek yatsıdan sonra sokakları gezen IV. Murad, fenersiz gezenlerle karşılaşınca ceza olarak onları öldürtmekteydi. Sabah olduğunda bu nedenle cezalandırılan kişilerin ölü bedenleri yerlerde görülüyordu. Yasağa uymayanları ölümle cezalandıran IV. Murad, bir defasında kıyafet değiştirip gezerken, camiden geç saatte çıkıp fenersiz evine giden bir imamın çocuğunu yakalamış ve onu yasağa uymadığı için öldürtmüştü.

Dini bir hareket olan Kadızadelilerin IV. Murad'ın yasaklarına destek ve etkileri olmuştu. IV. Murad'ın tütün yasağını getirmesi ve kahvehaneleri yıktırması gibi kararlarında ona destek veren Kadızadeliler ile bir birlikteliği vardı. Tütün ve kahvenin haram olduğunu ileri süren Kadızadeliler hareketi, yeniliklere karşı katı bir pozisyon almış ve ateşli vaazları ile halk kitlelerini peşlerinden sürüklemişlerdi.
1716 - 1716-1718 Osmanlı-Avusturya Savaşı sırasındaki Petrovaradin Muharebesinde Sadrazam Silahdar Damad Ali Paşa hayatını kaybeder.
1858 - ABD ile Avrupa arasında ilk transatlantik kablo çekildi.
1860 - XV. Karl, Trondheim şehrinde Norveç Kralı olarak taç giydi.
1882 - Japonya'da sıkıyönetim ilan edildi.
1884 - New York Limanı'nın girişindeki Özgürlük Anıtı'nın ilk taşı konuldu.
1897 - Edison, ilk reklam filmini üretti.
1912 - Padişah Sultan Reşat, Meclis-i Mebûsan'ı feshetti ve 14 Mayısıs 1914'e kadar kadar Osmanlı Meclisi toplanamadı.
1914 - Cleveland, Ohio'da, ilk elektrikli trafik ışıkları hizmete girdi.
1920 - Pozantı'da Mustafa Kemal'in katılımıyla bir kongre gerçekleştirildi.
1921 - Gazi Mustafa Kemal, Türk Orduları Başkomutanlığı'na seçildi.
Halaskâr· Gazi · Mareşal · Başöğretmen · Ebedî Şef
Mustafa Kemal Atatürk
1317-P.8
1930'larda Atatürk 1. Türkiye cumhurbaşkanı Görev süresi
29 Ekim 1923 - 10 Kasım 1938
(15 yıl ve 12 gün) Başbakan İsmet İnönü (1923-24, 25-37)
Fethi Okyar (1924-25)
Celâl Bayar (1937-38) Yerine geldiği Makam oluşturuldu Yerine gelen Abdülhalik Renda (vekâleten)
İsmet İnönü (resmen) 1. İcra Vekilleri Heyeti reisi Görev süresi
3 Mayısıs 1920 - 24 Ocak 1921 Yerine geldiği Makam oluşturuldu Yerine gelen Fevzi Paşa (Çakmak) Türk Ordusu başkumandanı Görev süresi
5 Ağustos 1921 - 29 Ekim 1923 Atayan Türkiye Büyük Millet Meclisi 1. Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanı Görev süresi
24 Nisan 1920 - 29 Ekim 1923 Yerine geldiği Makam oluşturuldu Yerine gelen Fethi Okyar 1. Cumhuriyet Halk Partisi genel başkanı Görev süresi
9 Eylül 1923 - 10 Kasım 1938 Yerine geldiği Makam oluşturuldu Yerine gelen İsmet İnönü Türkiye Büyük Millet Meclisi
1, 2, 3, 4 ve 5. dönem milletvekili Görev süresi
23 Nisan 1920 - 10 Kasım 1938 Seçim bölgesi
1920-35 - Ankara
Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti umumî reisi Görev süresi
7 Eylül 1919 - 9 Eylül 1923 Heyet-i Temsiliye reisi Görev süresi
24 Ağustos 1919 - 9 Eylül 1923 Fahri yaverân-ı hazret-i şehriyâri Görev süresi
20 Eylül 1918 - 9 Temmuz 1919 Hükümdar VI. Mehmed 9. Ordu kıtaatı müfettişi
(sonradan 3. Ordu müfettişi) Görev süresi
16 Mayısıs 1919 - 9 Temmuz 1919 Yıldırım Ordular Grubu kumandanı Görev süresi
31 Ekim 1918 - 7 Kasım 1918 Yerine geldiği Otto Liman von Sanders 7. Ordu kumandanı Görev süresi
7 Ağustos 1918 - 7 Kasım 1918 Yerine geldiği Fevzi Paşa 2. Ordu kumandanı Görev süresi
7 Ağustos 1918 - 7 Kasım 1918 Yerine geldiği Ahmed İzzet Paşa Kişisel bilgiler Doğum Ali Rıza oğlu Mustafa
1881
Selanik, Selanik Vilayeti, Osmanlı İmparatorluğu Ölüm 10 Kasım 1938 (57 yaşında)
Dolmabahçe Sarayı, İstanbul, Türkiye Ölüm nedeni Siroz Defin yeri Etnografya Müzesi, Ankara (21 Kasım 1938 - 10 Kasım 1953)
Anıtkabir, Ankara
(10 Kasım 1953'ten beri)
39°55′30″K 32°50′13″D Milliyeti Türk Partisi Cumhuriyet Halk Partisi Diğer siyasi
bağlantıları Vatan ve Hürriyet Cemiyeti (1906-1907)
İttihat ve Terakki Cemiyeti (1907-1918)
Osmanlı Hürriyetperver Avam Fırkası (1918-1919)
Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti (1919-1923) Evlilik(ler) Latife Hanım
(e. 1923; b. 1925) Bitirdiği okul Mekteb-i Harbiye-i Şahâne
Mekteb-i Erkân-ı Harbiye-i Şahâne Mesleği Asker · Siyasetçi Hükûmeti I. İcra Vekilleri Heyeti Ödülleri 24 madalya
9 madalyon ve rozet
(liste) İmzası Askerî hizmeti Takma adı Mustafa Şerif Bey (Trablusgarp Savaşı'nda) Bağlılığı Osmanlı İmparatorluğu
Ankara Hükûmeti
Türkiye Cumhuriyeti Branşı Piyade Hizmet yılları : 1902-1919
: 1920-1923
: 1923-1927 Rütbesi Mirliva (Osmanlı Ordusu)
Mareşal[c] (Türk Ordusu) Komutası
- 19. Tümen
- 16. Kolordu
- 2. Ordu
- 7. Ordu
- Yıldırım Orduları Grubu
- TBMM Orduları
Çatışma/savaşları
- Makedonya Mücadelesi
- Jön Türk Devrimi
- 31 Mart Ayaklanması
- Trablusgarp Savaşı
  - Derne Muharebeleri
  - Tobruk Muharebeleri
- I. Balkan Savaşı
  - Bolayır Muharebesi
- II. Balkan Savaşı
  - Edirne'nin Kurtuluşu
- I. Dünya Savaşı
- Türk Kurtuluş Savaşı
  - Batı Cephesi
    - Sakarya Meydan Muharebesi
    - Büyük Taarruz
      - Başkomutanlık Meydan Muharebesi
Mustafa Kemal Atatürk (1881, Selanik - 10 Kasım 1938, İstanbul), Türk mareşal, devlet adamı, yazar, Türk Kurtuluş Savaşı'nın başkomutanı, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanıdır. Türkiye'yi laik, sanayileşen bir ulusa dönüştüren kapsamlı ilerici reformlar üstlenmiştir. İdeolojik olarak sekülarist ve milliyetçi politikaları ve sosyo-politik teorileri Kemalizm olarak tanınmıştır.

I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı ordusunda görev yapan Atatürk, Çanakkale Cephesi'nde miralaylığa, Sina ve Filistin Cephesi'nde ise Yıldırım Ordular Grubu komutanlığına atandı. Savaşın sonunda, Osmanlı İmparatorluğu'nun yenilgisini izleyen Kurtuluş Savaşı ile simgelenen Anadolu Hareketi'ne öncülük ve önderlik etti. Türk Kurtuluş Savaşı sürecinde Ankara Hükûmeti'ni kurdu, Türk Orduları Başkomutanı olarak Sakarya Meydan Muharebesi'ndeki başarısından dolayı 19 Eylül 1921 tarihinde "gazi" sanını aldı ve mareşallik rütbesine yükseldi. Askerî ve siyasal eylemleriyle İtilaf Devletleri ve destekçilerine karşı yengi kazandı. Savaşın ardından Cumhuriyet Halk Partisini "Halk Fırkası" adıyla kurdu ve ilk genel başkanı oldu. 29 Ekim 1923'te cumhuriyetin ilan edilmesinin ardından cumhurbaşkanı seçildi. 1938'deki ölümüne dek dört dönem bu görevi yürütmüş olup günümüze kadar Türkiye'de en uzun süre cumhurbaşkanlığı yapmış kişidir.

Atatürk; çağdaş, ilerici ve laik bir ulus devlet kurmak için siyasal, ekonomik ve kültürel alanlarda sekülarist ve milliyetçi nitelikte yenilikler gerçekleştirdi. Yabancılara tanınan ekonomik ayrıcalıklar kaldırıldı ve onlara ait üretim araçları ve demir yolları millîleştirildi. Tevhîd-i Tedrîsât Kanunu ile eğitim, Türk hükûmetinin denetimine girdi. Seküler ve bilimsel eğitim esas alındı. Binlerce yeni okul yapıldı. İlköğretim ücretsiz ve zorunlu duruma getirildi. Yabancı okullar devlet denetimine alındı. Köylülerin sırtına yüklenen ağır vergiler azaltıldı. Erkeklerin serpuşlarında ve giysilerinde bazı değişiklikler yapıldı. Takvim, saat ve ölçülerde değişikliklere gidildi. Mecelle kaldırılarak yerine seküler Türk Kanunu Medenisi yürürlüğe konuldu. Kadınların sivil ve siyasal hakları pek çok Batı ülkesinden önce tanındı. Çok eşlilik yasaklandı. Kadınların tanıklığı ve miras hakkı, erkeklerinkiyle eşit duruma getirildi. Benzer olarak, dünyanın çoğu ülkesinden önce olarak Türkiye'de kadınlara ilkin yerel seçimlerde (1930), sonra genel seçimlerde (1934) seçme ve seçilme hakkı tanındı. Ceza ve borçlar hukukunda seküler yasalar yürürlüğe konuldu. Sanayi Teşvik Kanunu kabul edildi. Toprak reformu için çabalandı. Arap harfleri temelli Osmanlı alfabesinin yerine Latin harfleri temelli yeni Türk alfabesi kabul edildi. Halkı okuryazar kılmak için eğitim seferberliği başlatıldı. Üniversite Reformu gerçekleştirildi. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı yürürlüğe konuldu. Sınıf ve durum ayrımı gözeten lakap ve unvanlar kaldırıldı ve soyadları yürürlüğe konuldu. Bağdaşık ve birleşmiş bir ulus yaratılması için Türkleştirme siyaseti yürütüldü.

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları, Türk Hava Yolları, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Hıfzıssıhha Enstitüsü, Türkkuşu, Sümerbank, Etibank, Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu, Diyanet İşleri Başkanlığı ve daha birçok kamu kurumu Atatürk tarafından veya Atatürk'ün desteğiyle kuruldu. Yerli tarım, tekstil,makine, uçak ve otomobil endüstrilerinin gelişimini destekledi. Tüm bunlara karşın Atatürk'ün hedefleri ile ülkenin sosyopolitik yapısı arasındaki uçurum kapanmadı.
1940 - II. Dünya Savaşı: Letonya, Sovyetler Birliği himayesine girdi.
1968 - Bolu Çimento Fabrikası kuruldu.
1969 - İstanbul Silahtarağa Demirdöküm Fabrikası'nda, işçiler fabrikayı işgal ettiler. Polis müdahale etti; 64 polis ve 14 işçi yaralandı.

Doğumlar

MÖ 79 - Tullia, Romalı hatip ve politikacı (ö. MÖ 45)
1262 - IV. Ladislaus, Macaristan ve Hırvatistan kralı (ö. 1290)
1461 - I. Alexander Jagiellon, Jagiellon Hanedanı üyesi, Litvanya'nın büyük dükü ve daha sonra Polonya kralı (ö. 1506)
1826 - Şinasi, Osmanlı gazeteci, yayımcı, şair ve oyun yazarı (ö. 1871)
1877 - Tom Thomson, Kanadalı ressam (ö. 1917)
1931 - Ülker Köksal, Türk oyun yazarı, romancı ve öykü yazarı
1937 - Akın Çakmakçı, Türk bürokrat (ö. 2001)
1938 - Serol Teber, Türk psikiyatr (ö. 2004)
1939 - Aysel Tanju, Türk sinema oyuncusu (ö. 2003)
1944 - Selçuk Alagöz, Türk pop-rock şarkıcısı, besteci ve söz yazarı (ö. 2025)
1947 - Osman Durmuş, Türk tıp doktoru ve siyasetçi (ö. 2020)
1948 - Cemil İpekçi, Türk moda tasarımcısı
1964 - Zerrin Tekindor, Türk oyuncu
1973 - Bora Öztoprak, Türk müzisyen
1977 - Beyza Durmaz, Türk şarkıcı
1985 - Erkan Zengin, Türk asıllı İsveçli futbolcu
1986 - Asif Memmedov, Azeri futbolcu
1987 - Seniha Gözetlik, Türk sanat müziği şarkıcısı
1987 - Mehmet Sedef, Türk eski futbolcu
1987 - Cem Korkmaz, Türk oyuncu ve internet ünlüsü (ö. 2017)
1991 - Sertaç Şanlı, Türk millî basketbolcu
1999 - Meltem Yıldızhan, Türk basketbolcu

Ölümler

824 - Heizei, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 51 imparatoru (d. 773)
917 - I. Efthimios, 907'den 912'ye kadar Konstantinopolis Patriği (d. 834)
1364 - Kōgon, Japonya'da Nanboku-chō dönemi sırasında ilk Kuzey Talibi (d. 1313)
1901 - Victoria, Alman imparatoriçesi, Prusya kraliçesi ve kraliyet prensesi (d. 1840)
1961 - Kenan Yılmaz, Türk bürokrat ve siyasetçi (d. 1900)
1967 - Mustafa İnan, Türk inşaat mühendisi, akademisyen ve bilim adamı (d. 1911)
1970 - Sermet Çağan, Türk tiyatro sanatçısı ve gazeteci (d. 1929)
1982 - Faruk Gürtunca, Türk eğitimci, gazeteci ve siyasetçi (d. 1904)
1998 - Münif İslamoğlu, Türk hekim, siyasetçi ve Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlarından (d. 1917)
2013 - İnal Batu, Türk diplomat ve siyasetçi (d. 1936)
2015 - Nuri Ok, Türk hukukçu (d. 1942)
2025 - Selçuk Alagöz, Türk sanatçı, besteci ve söz yazarı (d. 1944)